Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Śukasya Janma-yoga-phalaṁ — Vyāsasya Tapasā Putrārthaḥ (Śānti-parva 310)

महतकश्नलाप्यहड़कार उत्पन्नो हि नराधिप । द्वितीयं सर्गमित्याहुरेतद्‌ बुछ्धात्मकं स्मृतम्‌,नरेश्वर! महत्तत्त्व्से अहंकार प्रकट होता है, जो दूसरा सर्ग बताया जाता है। इसे बुद्धात्मक सृष्टि माना गया है

mahataś cānalāpy ahaṅkāra utpanno hi narādhipa | dvitīyaṃ sargam ity āhur etad buddhyātmakaṃ smṛtam, nareśvara ||

যাজ্ঞবল্ক্য বললেন—হে নরাধিপ! মহত্তত্ত্ব থেকে অহংকার (আমি-ভাব) উৎপন্ন হয়। জ্ঞানীরা একে দ্বিতীয় সর্গ বলেন; এটি বুদ্ধ্যাত্মক সৃষ্টি বলে স্মৃত।

महत्तत्त्वात्from the Mahat-tattva (the Great Principle)
महत्तत्त्वात्:
Apadana
TypeNoun
Rootमहत्तत्त्व
FormNeuter, Ablative, Singular
अहङ्कारःego-principle (ahaṅkāra)
अहङ्कारः:
Karta
TypeNoun
Rootअहङ्कार
FormMasculine, Nominative, Singular
उत्पन्नःarisen, produced
उत्पन्नः:
TypeAdjective
Rootउत् + √पद्
FormMasculine, Nominative, Singular
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
नराधिपO king (lord of men)
नराधिप:
Sampradana
TypeNoun
Rootनराधिप
FormMasculine, Vocative, Singular
द्वितीयम्second
द्वितीयम्:
Karma
TypeAdjective
Rootद्वितीय
FormNeuter, Accusative, Singular
सर्गम्creation, emanation
सर्गम्:
Karma
TypeNoun
Rootसर्ग
FormMasculine, Accusative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
आहुःthey say, they call
आहुः:
TypeVerb
Root√अह्
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
एतत्this
एतत्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
बुद्ध्यात्मकम्consisting of intellect (buddhi-natured)
बुद्ध्यात्मकम्:
TypeAdjective
Rootबुद्धि + आत्मक
FormNeuter, Accusative, Singular
स्मृतम्is remembered/considered
स्मृतम्:
TypeAdjective
Root√स्मृ
FormNeuter, Accusative, Singular

याज़्ञवल्क्य उवाच

याज्ञवल्क्य (Yājñavalkya)
नराधिप / नरेश्वर (the king addressed)
महत् (Mahat-tattva)
अहंकार (Ahaṅkāra)
बुद्धि (Buddhi)