Previous Verse
Next Verse

Shloka 30

Vyaktāvyakta-Viveka and Nivṛtti as Paramā Gati

Manifest–Unmanifest Discrimination and the Supreme Path of Withdrawal

श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिद्ना प्राणं ज्ञानेन्द्रियाण्यथ । पादौ पायुरुपस्थश्न हस्तौ वाक्कर्मणी अपि,श्रोत्र, त्वचा, नेत्र, जिह्ला और नासिका--ये पाँच ज्ञानेन्द्रियाँ हैं। हाथ, पैर, गुदा, उपस्थ (लिंग) और वाक्‌ू--ये पाँच कर्मेन्द्रियाँ हैं

śrotraṃ tvak cakṣuṣī jihvā prāṇaṃ jñānendriyāṇy atha | pādau pāyur upasthaś ca hastau vāk karmaṇī api ||

শ্রোত্র, ত্বক, চক্ষু, জিহ্বা ও ঘ্রাণ—এই পাঁচ জ্ঞানেন্দ্রিয়। হাত, পা, গুদ, উপস্থ ও বাক্—এই পাঁচ কর্মেন্দ্রিয়।

श्रोत्रम्ear (organ of hearing)
श्रोत्रम्:
Karta
TypeNoun
Rootश्रोत्र
FormNeuter, Nominative, Singular
त्वक्skin (organ of touch)
त्वक्:
Karta
TypeNoun
Rootत्वच्
FormFeminine, Nominative, Singular
चक्षुषीtwo eyes (organ of sight)
चक्षुषी:
Karta
TypeNoun
Rootचक्षुस्
FormNeuter, Nominative, Dual
जिह्वाtongue (organ of taste)
जिह्वा:
Karta
TypeNoun
Rootजिह्वा
FormFeminine, Nominative, Singular
प्राणम्breath; vital air (here: nose/olfactory function implied in the list)
प्राणम्:
Karta
TypeNoun
Rootप्राण
FormMasculine, Nominative, Singular
ज्ञान-इन्द्रियाणिsense-organs (organs of knowledge)
ज्ञान-इन्द्रियाणि:
Karta
TypeNoun
Rootज्ञान-इन्द्रिय
FormNeuter, Nominative, Plural
अथthen; and now
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
पादौtwo feet
पादौ:
Karta
TypeNoun
Rootपाद
FormMasculine, Nominative, Dual
पायुःanus
पायुः:
Karta
TypeNoun
Rootपायु
FormMasculine, Nominative, Singular
उपस्थःgenitals
उपस्थः:
Karta
TypeNoun
Rootउपस्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
हस्तौtwo hands
हस्तौ:
Karta
TypeNoun
Rootहस्त
FormMasculine, Nominative, Dual
वाक्speech
वाक्:
Karta
TypeNoun
Rootवाच्
FormFeminine, Nominative, Singular
कर्म-इन्द्रियाणिorgans of action
कर्म-इन्द्रियाणि:
Karta
TypeNoun
Rootकर्म-इन्द्रिय
FormNeuter, Nominative, Plural
अपिalso; indeed
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि

भीष्म उवाच

B
Bhishma