Previous Verse
Next Verse

Shloka 67

Adhyāya 45 — Duryodhana’s Distress, Śakuni’s Counsel, and the Summons for Dyūta

गते द्वारवतीं कृष्णे सात्वतप्रवरे नूप,राजन! यदुवंशशिरोमणि श्रीकृष्णके द्वारका चले जानेपर भी राजा दुर्योधन तथा सुबलपुत्र शकुनि--ये दोनों नरश्रेष्ठ उस दिव्य सभाभवनमें ही रहे

gate dvāravatīṁ kṛṣṇe sātvata-pravare nṛpa, rājan! yaduvaṁśa-śiromaṇi śrī-kṛṣṇe dvārakāṁ cale jāne’pi rājā duryodhanaḥ saubala-putraḥ śakuniś ca—etau dvau nara-śreṣṭhau tasmin divye sabhā-bhavane eva remāte.

বৈশম্পায়ন বললেন—হে রাজন! সাত্বতশ্রেষ্ঠ, যদুবংশ-শিরোমণি শ্রীকৃষ্ণ দ্বারাবতী (দ্বারকা)-র দিকে প্রস্থান করলে, তবু রাজা দুর্যোধন ও সুবলপুত্র শকুনি—এই দুই নরশ্রেষ্ঠ সেই দিব্য সভাগৃহেই অবস্থান করল।

गतेwhen (he) had gone
गते:
Adhikarana
TypeVerb
Rootगम्
Formक्त, Masculine, Locative, Singular
द्वारवतीम्to Dvāravatī
द्वारवतीम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्वारवती
FormFeminine, Accusative, Singular
कृष्णेwhen Kṛṣṇa (was gone)
कृष्णे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकृष्ण
FormMasculine, Locative, Singular
सात्वतof the Sātvatas (Yādavas)
सात्वत:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसात्वत
FormMasculine, Genitive, Plural
प्रवरेin the foremost (one)
प्रवरे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootप्रवर
FormMasculine, Locative, Singular
नृपO king
नृप:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनृप
FormMasculine, Vocative, Singular
राजन्O king
राजन्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
यदुof the Yadus
यदु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयदु
FormMasculine, Genitive, Plural
वंशof the lineage
वंश:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवंश
FormMasculine, Genitive, Singular
शिरोमणिthe crest-jewel (chief)
शिरोमणि:
Karta
TypeNoun
Rootशिरोमणि
FormMasculine, Nominative, Singular
श्रीauspicious, venerable (honorific)
श्री:
Adhikarana
TypeNoun
Rootश्री
FormFeminine, Nominative, Singular
कृष्णकेwhen Kṛṣṇa (had gone)
कृष्णके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकृष्ण
FormMasculine, Locative, Singular
द्वारकाto Dvārakā
द्वारका:
Karma
TypeNoun
Rootद्वारका
FormFeminine, Accusative, Singular
चलेwent
चले:
Karta
TypeVerb
Rootचल्
FormPerfect/Periphrastic past (contextual), Third, Singular
जानेon going (gloss)
जाने:
Adhikarana
TypeVerb
Rootजा (गम्)
Formल्यप्/तुमुन्-प्रयोग (Hindi gloss influence)
परम्after
परम्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपर
अपिalso, even
अपि:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअपि
राजाking (Duryodhana)
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
दुर्योधनःDuryodhana
दुर्योधनः:
Karta
TypeNoun
Rootदुर्योधन
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाand also, likewise
तथा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतथा
सुबलof Subala
सुबल:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसुबल
FormMasculine, Genitive, Singular
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Nominative, Singular
शकुनिःŚakuni
शकुनिः:
Karta
TypeNoun
Rootशकुनि
FormMasculine, Nominative, Singular
एतेthese two
एते:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Dual
उभौboth
उभौ:
Karta
TypePronoun
Rootउभ
FormMasculine, Nominative, Dual
नरof men
नर:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनर
FormMasculine, Genitive, Plural
श्रेष्ठौthe best (two)
श्रेष्ठौ:
Karta
TypeAdjective
Rootश्रेष्ठ
FormMasculine, Nominative, Dual
दिव्येin the divine
दिव्ये:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootदिव्य
FormNeuter, Locative, Singular
सभाassembly hall
सभा:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसभा
FormFeminine, Locative, Singular
भवनेin the building
भवने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभवन
FormNeuter, Locative, Singular
एवindeed, just
एव:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootएव
रहेremained (gloss)
रहे:
Karta
TypeVerb
Rootस्था/वस् (contextual; Hindi gloss influence)
FormPast (gloss), Third, Dual/Plural (intended)

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
K
Kṛṣṇa
D
Dvāravatī (Dvārakā)
Y
Yadu dynasty
S
Sātvatas (Vṛṣṇis/Yādavas)
D
Duryodhana
Ś
Śakuni
S
Subala
D
divine assembly hall (Sabhā-bhavana)