Vipulopākhyāna—Ruci-rakṣā and Śakra’s Māyā (विपुलोपाख्यानम्—रुचिरक्षणं शक्रमाया च)
ऋणमुन्मुच्य देवानामृषीणां च तथैव च । 8 ॥ विप्राणामतिथीनां च पठचमम्
ṛṇam unmucya devānām ṛṣīṇāṁ ca tathaiva ca | viprāṇām atithīnāṁ ca ||
ভীষ্ম ব্যাখ্যা করলেন—গৃহস্থের উচিত সচেতনভাবে ক্রমানুসারে দেবতা, ঋষি, পিতৃগণ, ব্রাহ্মণ এবং অতিথিদের প্রতি ঋণ শোধ করা: যজ্ঞ-যাগে দেবঋণ, বেদস্বাধ্যায়ে ঋষিঋণ, উত্তম পুত্রসন্তান ও শ্রাদ্ধে পিতৃঋণ, দানে ব্রাহ্মণঋণ, এবং আতিথ্য-সত্কারে অতিথিঋণ। যে শুদ্ধতা ও বিনয়ের সঙ্গে শাস্ত্রবিধি কর্ম পালন করে, সে গৃহস্থাশ্রমে ধর্মচ্যুত হয় না।
भीष्म उवाच
A householder preserves dharma by repaying fundamental obligations—through worship/sacrifice, Vedic study, generosity, and hospitality—performed with purity and humility.
In Bhīṣma’s instruction on dharma (Anuśāsana Parva), he outlines the householder’s ethical-religious responsibilities, framing them as ‘debts’ that must be discharged to sustain social and cosmic order.