Indra–Mataṅga Saṃvāda: On the rarity and responsibilities of Brāhmaṇya (इन्द्र-मतङ्ग संवादः)
ब्राह्माण्यं प्रार्थयानस्त्वमप्राप्यमकृतात्मभि: । विनशिष्यसि दुर्बुद्धे तदुपारम माचिरम्
bhīṣma uvāca | brāhmaṇyaṁ prārthayānas tvam aprāpyam akṛtātmabhiḥ | vinaśiṣyasi durbuddhe tad upārama mā ciram ||
ভীষ্ম বললেন—“তুমি ব্রাহ্মণ্যত্ব প্রার্থনা করছ; কিন্তু যাদের অন্তঃকরণ অসংস্কৃত ও অশুদ্ধ, তাদের পক্ষে তা অপ্রাপ্য। হে দুর্বুদ্ধি! ব্রাহ্মণ্যত্ব চাইতে চাইতে তুমি বিনষ্ট হবে, তবু তা পাবে না; অতএব এই দুঃসংকল্প তৎক্ষণাৎ ত্যাগ কর।”
भीष्म उवाच
Brahminhood is presented as an ethical-spiritual qualification grounded in inner purity and self-cultivation, not something gained merely by asking or insisting; without refinement of character, the goal remains unattainable.
Bhishma admonishes a misguided seeker who is demanding or pleading for Brahmin status; he warns that such insistence, without inner transformation, leads only to ruin and urges immediate renunciation of the futile demand.