Previous Verse
Next Verse

Shloka 48

Chapter 2: Sudarśana Upākhyāna — Atithi-Dharma and the Conquest of Mṛtyu

Gṛhastha-Vrata

जिगीषमाणस्तु गृहे तदा मृत्यु: सुदर्शनम्‌ । पृष्ठतोडन्वगमद्‌ू राजनू्‌ रन्ध्रान्वेषी तदा सदा

jigīṣamāṇas tu gṛhe tadā mṛtyuḥ sudarśanam | pṛṣṭhato 'nvagamad rājan randhrānveṣī tadā sadā ||

হে রাজন! সেই সময় গার্হস্থ্যধর্মে প্রতিষ্ঠিত সুদর্শনকে পরাজিত করতে ইচ্ছুক মৃত্যু, তার কোনো ত্রুটি খুঁজতে খুঁজতে, সর্বদা তার পেছনে পেছনে লেগে থাকত।

जिगीषमाणःdesiring to conquer
जिगीषमाणः:
Karta
TypeAdjective
Rootजि (धातु) → जिगीष (इच्छार्थक देशिदेरिवेटिव)
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
गृहेin the house/home
गृहे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगृह
FormNeuter, Locative, Singular
तदाthen/at that time
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
मृत्युःDeath (personified)
मृत्युः:
Karta
TypeNoun
Rootमृत्यु
FormMasculine, Nominative, Singular
सुदर्शनम्Sudarsana (proper name)
सुदर्शनम्:
Karma
TypeNoun
Rootसुदर्शन
FormMasculine, Accusative, Singular
पृष्ठतःfrom behind/behind
पृष्ठतः:
TypeIndeclinable
Rootपृष्ठ
अन्वगमत्followed
अन्वगमत्:
TypeVerb
Rootअनु-गम् (धातु)
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
रन्ध्रान्वेषीseeking a flaw/opening
रन्ध्रान्वेषी:
Karta
TypeAdjective
Rootरन्ध्र + अन्वेषिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
तदाthen/at that time
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
सदाalways
सदा:
TypeIndeclinable
Rootसदा

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
M
Mṛtyu (Death, personified)
S
Sudarśana
R
Rājan (the king, i.e., Yudhiṣṭhira as addressee)