Previous Verse
Next Verse

Shloka 34

पाण्डोः प्रेतकार्य-सम्पादनम्

Pāṇḍu’s Funeral Rites and Public Mourning

वैशम्पायन उवाच एवमुकक्‍्त्वा सुदुः:खारतोीं जीवितात्‌ स व्यमुच्यत । मृग: पाण्डुश्व दुःखार्त: क्षणेन समपद्यत,वैशम्पायनजी कहते हैं--यों कहकर वे मृगरूप-धारी मुनि अत्यन्त दुःखसे पीड़ित हो गये और उनका देहान्त हो गया तथा राजा पाण्डु भी क्षणभरमें दुःखसे आतुर हो उठे

vaiśampāyana uvāca evam uktvā sa duḥkhārto jīvitāt sa vyamucyata | mṛgaḥ pāṇḍuś ca duḥkhārtaḥ kṣaṇena samapadyata ||

বৈশম্পায়ন বললেন—এ কথা বলে মৃগরূপধারী সেই মুনি গভীর দুঃখে কাতর হয়ে প্রাণত্যাগ করলেন; আর রাজা পাণ্ডুও মুহূর্তমাত্রে শোকে ব্যাকুল হয়ে উঠলেন।

वैशम्पायनःVaiśampāyana
वैशम्पायनः:
Karta
TypeNoun
Rootवैशम्पायन
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3, Singular, Parasmaipada
एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
TypeVerb
Rootवच्
Formक्त्वा (absolutive), Active (sense)
सुदुःखार्तःextremely afflicted with sorrow
सुदुःखार्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootसुदुःखार्त
FormMasculine, Nominative, Singular
जीवितात्from life
जीवितात्:
Apadana
TypeNoun
Rootजीवित
FormNeuter, Ablative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
व्यमुच्यतwas released (departed)
व्यमुच्यत:
TypeVerb
Rootमुच्
FormImperfect, 3, Singular, Passive
मृगःthe deer
मृगः:
Karta
TypeNoun
Rootमृग
FormMasculine, Nominative, Singular
पाण्डुःKing Pāṇḍu
पाण्डुः:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डु
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
दुःखार्तःafflicted with sorrow
दुःखार्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootदुःखार्त
FormMasculine, Nominative, Singular
क्षणेनin a moment / instantly
क्षणेन:
Karana
TypeNoun
Rootक्षण
FormMasculine, Instrumental, Singular
समपद्यतbecame / came to be
समपद्यत:
TypeVerb
Rootपद्
FormImperfect, 3, Singular, Atmanepada, सम्

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Pāṇḍu
M
mṛga (deer-form sage/muni)

Educational Q&A

The verse underscores karmic and ethical immediacy: harmful action, even if unintended or done in ignorance, can produce swift suffering and irreversible consequences, affecting both the victim and the agent.

After speaking (in context, the deer-formed sage’s final words), the sage dies from overwhelming sorrow; simultaneously, King Pāṇḍu is instantly overcome by grief, signaling the turning point that leads into the curse-and-consequence arc of Pāṇḍu’s life.