Madātyaya Nidāna and Lakṣaṇa: Liquor’s Qualities, Tridoṣa Presentations, and Fainting Signs
सर्वाकृतिस्त्रिभिर्देषैरपस्मार इवापरः / पातयत्याशु निश्चेष्टं विना बीभत्सचेष्टितैः
sarvākṛtistribhirdeṣairapasmāra ivāparaḥ / pātayatyāśu niśceṣṭaṃ vinā bībhatsaceṣṭitaiḥ
সে সর্বপ্রকার রূপ ধারণ করে এবং ত্রিবিধ ভাবের মধ্যে প্রকাশ পেয়ে, অন্য এক প্রকার অপস্মারের মতো, মানুষকে দ্রুতই ফেলে দেয়—নিশ্চেষ্ট করে তোলে, কিন্তু বিকট খিঁচুনি ছাড়াই।
Lord Vishnu
Concept: Afflictions can mimic other disorders and present in multiple modes; discernment is needed beyond surface appearance.
Vedantic Theme: Phenomena are variable (vikāra) and deceptive; correct knowledge (viveka) distinguishes true causes from mere likeness.
Application: Do not assume based on resemblance; observe patterns, modes, and functional impact before concluding diagnosis or blame.
Primary Rasa: bhayanaka
Secondary Rasa: bibhatsa
Related Themes: Garuda Purana: disease/affliction descriptions in Dharma-kāṇḍa/Ayurveda-like passages (general parallel)
This verse uses apasmāra as a comparison to describe a sudden, overpowering condition that drops a person into stillness, highlighting how certain afflictions can mimic seizure-like collapse while presenting distinct signs.
Indirectly, it frames bodily incapacity as a dramatic interruption of normal agency (ceṣṭā), a theme often used in Purāṇic teaching to stress vigilance, dharma, and preparedness for life’s abrupt turns.
Treat sudden illness and loss of control as a prompt for disciplined living—ethical conduct, timely duties, and seeking proper care—rather than assuming outward symptoms always match common expectations.