Shloka 52
Śūnyaka-nagara Utpāta-varṇanam (Portents in the City of Śūnyaka) — Lalitāyāḥ Yātrā-śravaṇāt Bhaṇḍāsura-purālaye Kṣobhaḥ
Devanagari script
चारचक्षुर्दृढप्रज्ञः सदाशङ्कितमानसः / अशङ्किताकारवांश्च गुप्तमन्त्रः स्वमन्त्रिषु
Transliteration
cāracakṣurdṛḍhaprajñaḥ sadāśaṅkitamānasaḥ / aśaṅkitākāravāṃśca guptamantraḥ svamantriṣu
Translation
চরকে চোখ করে, দৃঢ়বুদ্ধি হয়ে মনে সদা সতর্ক থাকবে; বাহিরে নির্ভয় ভঙ্গি রাখবে এবং নিজের মন্ত্রীদের মধ্যেও মন্ত্র গোপন রাখবে।
Word by Word
चारचक्षुःhaving spies as eyes; watchful
चारचक्षुः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootचार + चक्षुस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; बहुव्रीहिः—यस्य चक्षुः चाराः (spies are his eyes)
दृढप्रज्ञःfirm-minded; of steady intellect
दृढप्रज्ञः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदृढ + प्रज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मधारयः—दृढा प्रज्ञा यस्य
सदाalways
सदा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time: always)
आशङ्कितमानसःever cautious; suspicious-minded
आशङ्कितमानसः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ + शङ्क् (धातु) + क्त (कृदन्त) + मानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; बहुव्रीहिः—आशङ्कितं मानसं यस्य (whose mind is cautious/suspicious)
अशङ्किताकारवान्with an unsuspecting outward appearance
अशङ्किताकारवान्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअशङ्कित + आकारवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मधारयः—अशङ्कितः आकारः यस्य (one whose outward appearance is unsuspecting)
चand
च:
सम्बन्ध/निपात (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction: and)
गुप्तमन्त्रःsecretive in counsel
गुप्तमन्त्रः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootगुप्त + मन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मधारयः—गुप्तः मन्त्रः यस्य (one whose counsel/secret is concealed)
स्वमन्त्रिषुamong his own ministers
स्वमन्त्रिषु:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्व + मन्त्रिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; समासः—स्वस्य मन्त्रिणः