Shloka 52
युगप्रजालक्षणम् ऋषिप्रवरवर्णनं च
Yuga–Prajā-Lakṣaṇa and the Enumeration of Eminent Ṛṣis
Devanagari script
इदं त्विदमिदं नैदमित्यनिश्चित्य संशयम् / इदमेवं विधातव्यमित्ययं विधिरुच्यते
Transliteration
idaṃ tvidamidaṃ naidamityaniścitya saṃśayam / idamevaṃ vidhātavyamityayaṃ vidhirucyate
Translation
‘এটা এই’ না ‘এটা নয়’—এভাবে স্থির করতে না পারলে যে সংশয় হয়; আর ‘এটিকে এভাবেই করতে হবে’—এটিই বিধি বলা হয়।
Word by Word
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषणार्थक-अव्यय (particle: ‘but/indeed’)
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
इतिthus/‘…’
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formइत्यादि-परामर्शक-अव्यय (quotative particle)
अनिश्चित्यhaving not determined
अनिश्चित्य:
Purvakala (पूर्वकाल/Absolutive)
TypeIndeclinable
Rootनि + चि (धातु) → निश्चित्य (क्त्वा/ल्यप्) with negation अ-
Formल्यप्/क्त्वान्त अव्यय (absolutive/gerund), ‘having not ascertained/decided’
संशयम्doubt
संशयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसंशय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
एवम्thus
एवम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: ‘thus/in this way’)
विधातव्यम्to be done/should be done
विधातव्यम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootवि + धा (धातु) → विधातव्य (कृदन्त, तव्यत्)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive/obligatory), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेयार्थ (ought to be done)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formपरामर्शक-अव्यय (quotative)
अयम्this (one/this)
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
विधिःrule/injunction
विधिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उच्यतेis called/said
उच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive sense)