Previous Verse
Next Verse

Shloka 76

चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings

महतश्चाप्यहङ्कारस्तस्माद्भूतेद्रियाणि च / भूतभेदाश्च भूतेभ्यो जज्ञिरे स्म परस्परम्

mahataścāpyahaṅkārastasmādbhūtedriyāṇi ca / bhūtabhedāśca bhūtebhyo jajñire sma parasparam

মহত্তত্ত্ব থেকে অহংকার উৎপন্ন হল; সেখান থেকেই ভূত ও ইন্দ্রিয়সমূহ প্রকাশ পেল। আর ভূত থেকেই ভূতের ভেদ পরস্পর জন্ম নিল।

mahataḥfrom the Mahat (cosmic intellect)
mahataḥ:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootmahat (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Ablative (5th/पञ्चमी), Singular (एकवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक अव्यय)
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormParticle (निपात), emphasis/addition
ahaṅkāraḥego-principle (ahaṅkāra)
ahaṅkāraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootahaṅkāra (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
tasmātfrom that (ahaṅkāra)
tasmāt:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Ablative (5th/पञ्चमी), Singular; pronoun
bhūta-indriyāṇithe element-senses (senses pertaining to elements)
bhūta-indriyāṇi:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhūta (प्रातिपदिक) + indriya (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन); षष्ठी-तत्पुरुष (bhūtānām indriyāṇi)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक अव्यय)
bhūta-bhedāḥthe distinctions among elements
bhūta-bhedāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhūta (प्रातिपदिक) + bheda (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; षष्ठी-तत्पुरुष (bhūtānām bhedāḥ)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक अव्यय)
bhūtebhyaḥfrom the elements
bhūtebhyaḥ:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootbhūta (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Ablative (5th/पञ्चमी), Plural (बहुवचन)
jajñirewere born/arose
jajñire:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootjan (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd Person (प्रथमपुरुष), Plural (बहुवचन); Ātmanepada
smaindeed/then (narrative past)
sma:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootsma (अव्यय)
FormParticle indicating past narration (स्म-निपात)
parasparammutually, from one another
parasparam:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootparaspara (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव-प्रयोग)
FormReciprocal adverb (परस्परम्—अव्ययप्रयोग)