Shloka 60
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
चेतनाचेतनान्यत्वविज्ञानं ज्ञानमुच्यते / प्रत्यङ्गानां तु धर्मस्य त्वित्येतल्लक्षणं स्मृतम्
Transliteration
cetanācetanānyatvavijñānaṃ jñānamucyate / pratyaṅgānāṃ tu dharmasya tvityetallakṣaṇaṃ smṛtam
Translation
চেতন ও অচেতনের ভেদবোধই ‘জ্ঞান’ বলা হয়; ধর্মের অঙ্গ-প্রত্যঙ্গের এই লক্ষণ স্মৃত।
Word by Word
चेतनाचेतनान्यत्वविज्ञानम्knowledge of the distinction between sentient and insentient
चेतनाचेतनान्यत्वविज्ञानम्:
Karta (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootचेतन + अचेतन + अन्यत्व + विज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष: "knowledge of the difference between sentient and insentient"
ज्ञानम्knowledge
ज्ञानम्:
Samanaadhikarana (समानाधिकरण/परिभाष्य)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि (passive): "is called"
प्रत्यङ्गानाम्of the subsidiary parts
प्रत्यङ्गानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootप्रति + अङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; Genitive: "of the subsidiary parts/limbs"
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle: "but/indeed")
धर्मस्यof dharma
धर्मस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; Genitive: "of dharma"
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/समाप्त्यर्थ (quotative particle: "thus")
एतत्this
एतत्:
Visheshya (विशेष्य/विषय)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; demonstrative: "this"
लक्षणम्definition; characteristic
लक्षणम्:
Karta (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootलक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative
स्मृतम्is remembered; is stated
स्मृतम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/विधेय)
TypeAdjective
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
Formकृदन्तः (क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate: "is remembered/declared"