Shloka 193
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
अधिष्ठितं भगवता यस्य सर्वमिदं जगत् / एवंभूतगणाः सप्त सन्निविष्टाः परस्परम्
Transliteration
adhiṣṭhitaṃ bhagavatā yasya sarvamidaṃ jagat / evaṃbhūtagaṇāḥ sapta sanniviṣṭāḥ parasparam
Translation
যাঁর ভগবৎ-অধিষ্ঠানে এই সমগ্র জগৎ স্থিত, তেমন সাতটি গণ পরস্পর পরস্পরের মধ্যে বিন্যস্ত।
Word by Word
अधिष्ठितम्is presided over/established
अधिष्ठितम्:
क्रियापद (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootअधि-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-भाव (is governed/established)
भगवताby the Lord
भगवता:
करण (Agent in passive/करण)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
यस्यof whom/whose
यस्य:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; सम्बन्धक (relative)
सर्वम्all
सर्वम्:
विशेषण (to जगत्)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
इदम्this
इदम्:
विशेषण/सम्बन्ध (deictic to जगत्)
TypeNoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
जगत्world
जगत्:
कर्म/आश्रय (Object/subject complement)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
एवंभूत-गणाःsuch groups
एवंभूत-गणाः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएवंभूत (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (एवंभूताः गणाः = groups of such kind), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
सप्तseven
सप्त:
विशेषण (Numeral adjective)
TypeAdjective
Rootसप्त (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक, अव्ययवत् (indeclinable numeral in many contexts); here qualifying गणाः
सन्निविष्टाःare arranged/placed
सन्निविष्टाः:
क्रियापद (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-नि-विश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्तरि-भाव (having been arranged/placed)
परस्परम्mutually, with respect to one another
परस्परम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपरस्परम् (अव्यय)
Formअव्यय (reciprocal adverb)