Shloka 169
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
त्रिदशानामगम्यं ततस्थानं दिव्यमिति श्रुतिः / महतो देवदेवस्य मर्यादा या व्यवस्थिताः
Transliteration
tridaśānāmagamyaṃ tatasthānaṃ divyamiti śrutiḥ / mahato devadevasya maryādā yā vyavasthitāḥ
Translation
শ্রুতি বলে, সেই স্থান ত্রিদশদেরও অগম্য এবং দিব্য; এটাই মহৎ দেবদেবের স্থাপিত সীমারেখা।
Word by Word
त्रिदशानाम्of the thirty (gods), i.e., the gods
त्रिदशानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootत्रिदश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन
अगम्यम्unreachable
अगम्यम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ-गम्य (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formगम् (धातु) + यत् (gerundive) with negation; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘not to be reached’
तत्that
तत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; demonstrative modifying स्थानम्
स्थानम्place, station
स्थानम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता/विषय), एकवचन
दिव्यम्divine
दिव्यम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; agrees with स्थानम्
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/वाक्यसमाप्तिसूचक (quotative particle)
श्रुतिःscriptural statement, tradition
श्रुतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootश्रुति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
महतःof the great
महतः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; modifies देवदेवस्य
देवदेवस्यof the god of gods
देवदेवस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootदेव-देव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; तत्पुरुषः (देवानां देवः)
मर्यादाboundary, limit
मर्यादा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमर्यादा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (collective sense possible)
याwhich
या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; relative pronoun referring to मर्यादा
व्यवस्थिताःestablished, set in order
व्यवस्थिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि-अव-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; predicate; number may reflect ‘मर्यादाः’ (plural) in some recensions