Shloka 31
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
तस्या ये बिन्दवः केचित् क्रुद्धायाः पतिता भुवि / कृतं तु तैर्बिदुसरस्ततो बिन्दुसरः स्मृतम्
Transliteration
tasyā ye bindavaḥ kecit kruddhāyāḥ patitā bhuvi / kṛtaṃ tu tairbidusarastato bindusaraḥ smṛtam
Translation
ক্রুদ্ধা দেবীর কয়েক ফোঁটা ভূমিতে পড়ল; সেগুলো দিয়ে ‘বিদুসর’ সরোবর গঠিত হল, তাই তা ‘বিন্দুসর’ নামে স্মৃত।
Word by Word
तस्याःof her
तस्याः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
येwhich/that (those)
ये:
कर्ता (Kartā/Relative subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
बिन्दवःdrops
बिन्दवः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootबिन्दु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
केचित्some
केचित्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; अनिश्चितार्थक-सर्वनाम (indefinite pronoun)
क्रुद्धायाःof the enraged (goddess)
क्रुद्धायाः:
सम्बन्ध (Genitive qualifier)
TypeAdjective
Root√क्रुध् (धातु) → क्रुद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘her’)
पतिताःfallen
पतिताः:
क्रिया-विशेषण (Predicative participle)
TypeVerb
Root√पत् (धातु) → पतित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘fallen’ (agreeing with बिन्दवः)
भुविon the earth
भुवि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
कृतम्was made/formed
कृतम्:
क्रिया (Predicative)
TypeVerb
Root√कृ (धातु) → कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘made/formed’ (impersonal/predicative)
तुindeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
तैःby them
तैः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; ‘by them’ (refers to drops)
बिन्दुसरःa lake of drops
बिन्दुसरः:
कर्ता/कर्म (Resultant entity)
TypeNoun
Rootबिन्दु (प्रातिपदिक) + सरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (बिन्दूनां सरः)
ततःtherefore/then
ततः:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; हेतौ/अनन्तरार्थे (therefore/then)
बिन्दुसरःBindusara (name of the lake)
बिन्दुसरः:
कर्ता (Kartā/Subject of ‘smṛtam’)
TypeNoun
Rootबिन्दु (प्रातिपदिक) + सरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नामरूपेण
स्मृतम्is called/was known as
स्मृतम्:
क्रिया (Predicative)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘called/remembered’