Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 63
राज्याभिषेक-विभागः
Distribution of Sovereignties / Appointments of Cosmic Lords
Devanagari script
तेषां रुपं प्रवक्ष्यामि स्वाभाव्येन व्यवस्थितम् / वृत्ताक्षाः पिङ्गलाश्चैव महाकाया महोदराः
Transliteration
teṣāṃ rupaṃ pravakṣyāmi svābhāvyena vyavasthitam / vṛttākṣāḥ piṅgalāścaiva mahākāyā mahodarāḥ
Translation
এখন আমি তাদের স্বভাবসিদ্ধ রূপ বলছি—তাদের চোখ গোল, বর্ণ পিঙ্গল; তারা মহাকায় ও মহোদর।
Word by Word
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन
रूपम्form/appearance
रूपम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
प्रवक्ष्यामिI shall describe
प्रवक्ष्यामि:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु)
Formलृट् (Simple Future/लृट्), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपदम्
स्वाभाव्येनby (their) nature
स्वाभाव्येन:
करण (Instrument/means; manner)
TypeNoun
Rootस्वाभाव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (भाववाचक), तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; हेतौ/प्रकारे (by nature/in a natural manner)
व्यवस्थितम्as it is arranged/established
व्यवस्थितम्:
विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootवि + अव + स्था (धातु) → व्यवस्थित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त/कर्मणि (past participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘रूपम्’ इति विशेषणम्
वृत्त-अक्षाःround-eyed
वृत्त-अक्षाः:
विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootवृत्त (प्रातिपदिक) + अक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; कर्मधारयः — ‘वृत्ताः अक्षाः येषाम्’ (round-eyed)
पिङ्गलाःtawny/reddish-brown
पिङ्गलाः:
विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootपिङ्गल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
चand
च:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक निपात (emphasis)
महा-कायाःhuge-bodied
महा-कायाः:
विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + काय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; कर्मधारयः — ‘महान् कायः येषाम्’ (huge-bodied)
महा-उदराःbig-bellied
महा-उदराः:
विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + उदर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; कर्मधारयः — ‘महत् उदरं येषाम्’ (big-bellied)