Shloka 2
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
अदृष्टमश्वं तैः सर्वैरपहृत्य सदागतिः / अनयत्तत्पथा राजन्कपिलस्यान्तिकं मुनेः
Transliteration
adṛṣṭamaśvaṃ taiḥ sarvairapahṛtya sadāgatiḥ / anayattatpathā rājankapilasyāntikaṃ muneḥ
Translation
সবার অদৃষ্ট হয়ে যাওয়া অশ্বকে হরণ করে সদা দ্রুতগামী বায়ু, হে রাজন, সেই পথেই মুনি কপিলের নিকটে নিয়ে গেল।
Word by Word
अदृष्टम्unseen
अदृष्टम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ-दृष्ट (प्रातिपदिक; √दृश् + क्त, नञ्)
Formभूतकृदन्त (PPP/क्त) नञ्-समास; नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; अश्वम् इत्यस्य विशेषण
अश्वम्the horse
अश्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; कर्म
तैःby them
तैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया, बहुवचन; कर्तृ-करण (by them)
सर्वैःall
सर्वैः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया, बहुवचन; तैः इत्यस्य विशेषण
अपहृत्यhaving stolen/carried away
अपहृत्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootअप-हृ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वक्रिया (having carried off)
सदा-गतिः(he) of constant speed / ever-moving (Vāyu)
सदा-गतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसदागतिः (प्रातिपदिक; सदा + गति)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; कर्ता (epithet)
अनयत्led/took
अनयत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनी (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तत्-पथाby that path
तत्-पथा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतत्पथ (प्रातिपदिक; तत् + पथ)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया, एकवचन; करण (by that path/route)
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; संबोधन
कपिलस्यof Kapila
कपिलस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकपिल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)
अन्तिकम्near (the presence)
अन्तिकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअन्तिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; गन्तव्य/कर्म (near-ness as goal)
मुनेःof the sage
मुनेः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध (of the sage)