Shloka 8
Kārttavīrya-vadha (Death of Karttavīrya) / Bhārgava Rāma’s Battle with the King’s Sons
Devanagari script
नृत्यन्निवाचौ विरराज रामः शतं पुनस्ते परितो भ्रमन्तः / रेजुश्च गोपी गणमध्यसंस्थः कृष्णो यथा ताः परितो भ्रमन्त्यः
Transliteration
nṛtyannivācau virarāja rāmaḥ śataṃ punaste parito bhramantaḥ / rejuśca gopī gaṇamadhyasaṃsthaḥ kṛṣṇo yathā tāḥ parito bhramantyaḥ
Translation
যেন নৃত্য করছেন—এমনই রাম যুদ্ধক্ষেত্রে দীপ্তিমান হলেন; তারা আবার শতশত হয়ে তাঁর চারদিকে ঘুরতে লাগল। যেমন গোপীগণের মাঝে স্থিত কৃষ্ণ শোভা পান এবং গোপীরা তাঁকে ঘিরে ঘুরে বেড়ায়।
Word by Word
नृत्यन्dancing
नृत्यन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√नृत् (धातु) + शतृ (वर्तमान-कृदन्त)
Formशतृ-प्रत्ययान्तः वर्तमान-कृदन्तः (present active participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; रामस्य विशेषणम्
इवas if
इव:
Upamana (उपमान-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्ययम्; उपमार्थक-निपातः (like/as if)
अचौtwo mountains (Achas)
अचौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअच (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), द्विवचनम्; 'अचौ' = two mountains (often: two Acha-mountains)
विरराजshone splendidly
विरराज:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√राज् (धातु) with वि
Formलिट्/परस्मैपदम् (Perfect), प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम्
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्
शतम्a hundred
शतम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशत (संख्या-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः (Nom./Acc.), एकवचनम्; संख्यावाचक-शब्दः
पुनःagain, further
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (again/further)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), बहुवचनम्
परितःaround
परितः:
Desha-adhikarana (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपरितः (अव्यय)
Formअव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (around)
भ्रमन्तःwandering/whirling
भ्रमन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√भ्रम् (धातु) + शतृ (वर्तमान-कृदन्त)
Formशतृ-प्रत्ययान्तः वर्तमान-कृदन्तः (present active participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; ते इति कर्तृविशेषणम्
रेजुःshone
रेजुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√राज् (धातु)
Formलिट्/परस्मैपदम् (Perfect), प्रथम-पुरुषः (3rd person), बहुवचनम्
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः (and)
गोपीgopī (cowherd woman)
गोपी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगोपी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; समष्ट्यर्थे (collective) 'gopī-group'
गण-मध्य-संस्थःstanding in the midst of the group
गण-मध्य-संस्थः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootगण (प्रातिपदिक) + मध्य (प्रातिपदिक) + संस्थ (कृदन्त-प्रातिपदिक, √स्था 'to stand' with सम्)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; विशेषणम् कृष्णः प्रति; समासः: गणस्य मध्ये संस्थः (located in the middle of the group)
कृष्णःKrishna
कृष्णः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्
यथाas
यथा:
Upamana (उपमान-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्ययम्; उपमानार्थक-सम्बन्ध (as/just as)
ताःthose (women)
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), बहुवचनम्
परितःaround
परितः:
Desha-adhikarana (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपरितः (अव्यय)
Formअव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (around)
भ्रमन्त्यःwhirling about
भ्रमन्त्यः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√भ्रम् (धातु) + शतृ (वर्तमान-कृदन्त)
Formशतृ-प्रत्ययान्तः वर्तमान-कृदन्तः (present active participle), स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; ताः इति कर्तृविशेषणम्