Shloka 5
Agastyopadeśa: Viṣṇupada-stava-sādhanā and Paraśurāma’s Darśana of Hari
Devanagari script
यत्र गङ्गा समुद्भूता वामस्य महात्मनः / पदाग्रात्क्रमतो लोकांस्तद्बलेस्तु विनिग्रहे
Transliteration
yatra gaṅgā samudbhūtā vāmasya mahātmanaḥ / padāgrātkramato lokāṃstadbalestu vinigrahe
Translation
যেখানে সেই মহাত্মার বাম পায়ের অগ্রভাগ থেকে গঙ্গা উদ্ভূত হয়েছিল, যখন তিনি বলিকে দমন করতে ক্রমে ক্রমে লোকসমূহ পরিমাপ করছিলেন।
Word by Word
yatrawhere
yatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootyatra (अव्यय)
Formसम्बन्धबोधक-अव्यय (relative adverb) ‘where’
gaṅgāGaṅgā
gaṅgā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgaṅgā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
samudbhūtāarose
samudbhūtā:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsam-ud-bhū (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘arisen/issued forth’
vāmasyaof the left (side)
vāmasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootvāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘of the left (side)’ (qualifying mahātmanaḥ)
mahātmanaḥof the great-souled one
mahātmanaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootmahātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘of the great-souled one’
pada-agrātfrom the forepart of the foot
pada-agrāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootpada (प्रातिपदिक) + agra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (padasya agrāt) ‘from the tip/front of the foot’
kramataḥas (he) stepped
kramataḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootkram (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त; षष्ठी/पञ्चमी एकवचन रूपेण अव्ययीभाववत् प्रयोगः; ‘while striding/stepping’ (genitive absolute-like)
lokānworlds
lokān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
tatthat
tat:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘that’ (referring to the act/event)
baleḥof Bali
baleḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootbali (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘of Bali’
tuindeed/but
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धसूचक)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle) ‘but/indeed’
vinigrahein the subjugation
vinigrahe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvi-ni-graha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘in the restraint/subjugation’