Shloka 9
Agastya’s Instruction on Bhakti and Mantra-Siddhi; Descent to Pātāla and the Hearing of Vaiṣṇavī Kathā
Devanagari script
निविष्टा पुरतस्तस्य शृण्वन्ती ताः कथाः सदा / यद्यत्पृच्छति सा भूमिः शेषं साक्षान्महीधरम्
Transliteration
niviṣṭā puratastasya śṛṇvantī tāḥ kathāḥ sadā / yadyatpṛcchati sā bhūmiḥ śeṣaṃ sākṣānmahīdharam
Translation
সে ভূমি তাঁর সম্মুখে বসে সর্বদা সেই কাহিনিগুলি শুনত; আর যা-যা জিজ্ঞাসা করত, তা সाक्षাৎ মহীধর শेषকে জিজ্ঞাসা করত।
Word by Word
निविष्टाhaving sat
निविष्टा:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootनि-विश् (धातु) → निविष्ट (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having sat/settled’
पुरतःin front
पुरतः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरतः (अव्यय)
Formअव्यय; स्थानवाचक (in front)
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन
शृण्वन्तीlistening
शृण्वन्ती:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु) → शृण्वन्त् (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘listening’
ताःthose
ताः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘those’ (refers to कथाः)
कथाःstories/discourses
कथाः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकथा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
सदाalways
सदा:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (always)
यत्whatever
यत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; ‘whatever/which’ (correlative with तत् implied)
यत्whatever
यत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; पुनरुक्ति for distributive sense ‘whatever, whatever’
पृच्छतिasks
पृच्छति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रच्छ् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भूमिःEarth
भूमिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; apposition to सा
शेषम्Śeṣa
शेषम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशेष (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; proper name ‘Śeṣa’
साक्षात्directly
साक्षात्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसाक्षात् (अव्यय)
Formअव्यय; manner adverb ‘directly/in person’
महीधरम्earth-bearer (supporter of the earth)
महीधरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहीधर (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (महेः धरः); पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; apposition to शेषम्