Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 29
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
सा मृता त्वं मृगी जाता मृग स्त्वाहमनुस्मरन् / जातो भद्रे न जाने वै क्व गाता भ्रातरो ऽग्रजाः
Transliteration
sā mṛtā tvaṃ mṛgī jātā mṛga stvāhamanusmaran / jāto bhadre na jāne vai kva gātā bhrātaro 'grajāḥ
Translation
সে মারা গেল; তুমি হরিণী হয়ে জন্মালে, আর আমি তোমাকে স্মরণ করতে করতে মৃগ হয়ে জন্মালাম। হে ভদ্রে, অগ্রজ ভ্রাতারা কোথায় গেলেন আমি জানি না।
Word by Word
साshe
सा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
मृताdied
मृता:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootमृ (धातु) + क्त → मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्तः, स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
मृगीa doe
मृगी:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeNoun
Rootमृगी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
जाताbecame/was born
जाता:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootजन् (धातु) + क्त → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्तः, स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
मृगःa deer
मृगः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
तुbut
तु:
Sambandha-bheda (सम्बन्धभेद/contrast marker)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/पुनरुक्त्यर्थक-अव्ययम् (particle: but/indeed)
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, एकवचनम्
अनुस्मरन्remembering
अनुस्मरन्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootअनु-√स्मृ (धातु) + शतृ → अनुस्मरत्
Formवर्तमान-कृदन्तः, पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
जातःwas born
जातः:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootजन् (धातु) + क्त → जात
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्तः, पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
भद्रेO good lady
भद्रे:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootभद्र (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative/सम्बोधन), एकवचनम्
नnot
न:
Pratiṣedha (प्रतिषेध/Negator)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)
जानेI know
जाने:
Kriyā (क्रिया/Main verb)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formलट्-लकारः (Present/लट्), उत्तम-पुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्
वैindeed
वै:
Niscaya (निश्चय/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्ययम् (emphatic particle)
क्वwhere
क्व:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Interrogative location)
TypeIndeclinable
Rootक्व (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक-अव्ययम् (interrogative adverb: where)
गाताःhave gone
गाताः:
Kriyā (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + क्त → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्तः, पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; ‘gone’
भ्रातरःbrothers
भ्रातरः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
अग्रजाःelder (brothers)
अग्रजाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier of भ्रातरः)
TypeNoun
Rootअग्रज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘elder-born’