Shloka 44
Śivaloka–Brahmaloka Varnana
Description of Śivaloka and the Upper Worlds
Devanagari script
आनागते भृगौ मातुर्दुःखेनाहं प्रकोपितः / प्रतिज्ञां कृतवान्देव सात्वयन्मातरंस्वकाम्
Transliteration
ānāgate bhṛgau māturduḥkhenāhaṃ prakopitaḥ / pratijñāṃ kṛtavāndeva sātvayanmātaraṃsvakām
Translation
ভৃগু আসার আগেই মায়ের দুঃখে আমি ক্রোধে জ্বলে উঠলাম। হে দেব, মাকে সান্ত্বনা দিতে দিতে আমি এক প্রতিজ্ঞা করলাম।
Word by Word
आनागतेwhen (Bhrigu) had not yet arrived
आनागते:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative circumstance)
TypeAdjective
Rootआ + न + आगत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √गम्)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; क्त-प्रत्यय; ‘when (he) had not yet come’
भृगौin/at (the time of) Bhrigu
भृगौ:
अधिकरण
TypeNoun
Rootभृगु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (वेदिक/पुराण-प्रयोगे ‘भृगौ’ = ‘भृगौ (भृगौ/भृगौ)’ for locative singular)
मातुःof (my) mother
मातुः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
दुःखेनby/with sorrow
दुःखेन:
हेतु/करण (Cause/Instrumental)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
अहम्I
अहम्:
कर्ता
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन
प्रकोपितःangered; provoked
प्रकोपितः:
कर्ता-विशेषण
TypeVerb
Rootप्र + कुप् (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपसर्गः प्र-
प्रतिज्ञाम्a vow; promise
प्रतिज्ञाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्रतिज्ञा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कृतवान्made; undertook
कृतवान्:
क्रिया (finite-sense periphrastic)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्तवतु-प्रत्यय (perfect participle/agentive past), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
देवO god
देव:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
सान्त्वयन्consoling
सान्त्वयन्:
कर्ता-विशेषण
TypeVerb
Rootसान्त्वय् (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मातरम्mother
मातरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
स्वकाम्(who had) her own desire; as she wished
स्वकाम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootस्व + काम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः स्वस्य कामः यस्याः सा (षष्ठी-तत्पुरुष; ‘having her own wish’)