Shloka 13
Jāmadagnya-Rāmasya Tapaścaraṇam
The Austerities of Rama Jamadagnya
Devanagari script
अभ्यवर्त्तत तं देशं पादचारीव पर्वतः / आसाद्य सरसस्तस्य तीरं कुसुमितद्रुमम्
Transliteration
abhyavarttata taṃ deśaṃ pādacārīva parvataḥ / āsādya sarasastasya tīraṃ kusumitadrumam
Translation
সে সেই দেশের দিকে অগ্রসর হল, যেন পায়ে হেঁটে চলা এক পর্বত; এবং সেই সরোবরের ফুলে-ভরা বৃক্ষসমৃদ্ধ তীরে এসে পৌঁছাল।
Word by Word
अभ्यवर्ततhe moved toward; advanced
अभ्यवर्तत:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootअभि-√वृत् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past) परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः (3rd person) एकवचनम्
तम्that
तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया (2nd/Accusative) एकवचनम्
देशम्region; place
देशम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्
पाद-चारीa walker on foot
पाद-चारी:
उपमान (Standard of comparison)
TypeAdjective
Rootपाद (प्रातिपदिक) + चारिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; उपमान-विशेषणम् (as a comparator)
इवlike
इव:
उपमा-सूचक (Comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमावाचक-अव्ययम् (particle of comparison)
पर्वतःa mountain
पर्वतः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st/Nominative) एकवचनम्
आसाद्यhaving reached
आसाद्य:
पूर्वकाल (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootआ-√सद् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive)
सरसःof the lake
सरसः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootसरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे षष्ठी (6th/Genitive) एकवचनम्
तस्यof it; its
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे षष्ठी एकवचनम्
तीरम्bank; shore
तीरम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्
कुसुमित-द्रुमम्with flowering trees
कुसुमित-द्रुमम्:
विशेषणम् (Adjectival to तीरम्/देशम् as locus description)
TypeAdjective
Rootकुसुमित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √कुसुम्/कुसुम) + द्रुम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; कर्मधारयः (flowering tree)