Adhyaya 16

Verse 1

इति श्री ब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पे ब्राह्मणपरीक्षा नाम पञ्चदशो ऽध्यायः // १५// बृहस्पतिरुवाच अतः परं प्रवक्ष्यामि दानानि च फलानि च / तारणं सर्वभूतानां स्वर्गमार्गसुखावहम्

এইভাবে শ্রী ব্রহ্মাণ্ড মহাপুরাণের বায়ুপ্রোক্ত মধ্যভাগের তৃতীয় উপোদ্ধাতপাদে শ্রাদ্ধকল্পে ‘ব্রাহ্মণপরীক্ষা’ নামে পঞ্চদশ অধ্যায়। বৃহস্পতি বললেন—এখন আমি দানসমূহ ও তাদের ফল বলব; যা সকল জীবের তরণ এবং স্বর্গপথের সুখদায়ক।

Verse 2

लोके श्रेष्ठतम् सर्वमात्मनश्चैव यत्प्रियम् / सर्वं पितॄणां दातव्यं तेषामेवाज्ञयार्थिना

লোকে যা সর্বশ্রেষ্ঠ এবং যা নিজের কাছে প্রিয়, তা সবই পিতৃগণের উদ্দেশে দান করা উচিত—যে তাদের অনুমোদন ও প্রসন্নতা কামনা করে।

Verse 3

जांबूनदमयं दिव्यं विमानं सूर्यसन्निभम् / दिव्याप्सरोभिः संपूर्णमन्नदो लभते ऽक्षयम्

জাম্বূনদ স্বর্ণময়, সূর্যসম দীপ্তিমান এক দিব্য বিমান—দিব্য অপ্সরায় পরিপূর্ণ; অন্নদাতা এমন অক্ষয় ফল লাভ করে।

Verse 4

सव्यञ्जनं तु यो दद्यादहतं श्राद्धकर्मणि / आयुः प्राकाश्यमैश्वर्यं रूपं च लभते शुभम्

যে শ্রাদ্ধকর্মে ব্যঞ্জনসহ তাজা (অহত) অন্ন দান করে, সে আয়ু, যশের দীপ্তি, ঐশ্বর্য এবং শুভ রূপ লাভ করে।

Verse 5

यज्ञोपवीतं यो दद्याच्छ्राद्धकाले तु यज्ञवित् / पावनं सर्व विप्राणां ब्रह्मदानस्य तत्फलम्

যে যজ্ঞবিদ্ শ্রাদ্ধকালে যজ্ঞোপবীত দান করে, তা সকল বিপ্রকে পবিত্র করে; এটাই ব্রহ্মদানের ফল।

Verse 6

प्लुतं विप्रेषु यो दद्याच्छ्राद्धकाले कमडलुम् / मधुक्षीराज्यदधिभिर्दातारमुपतिष्ठते

যে শ্রাদ্ধকালে ব্রাহ্মণদের প্লুত (উত্তম) কমণ্ডলু দান করে, মধু, দুধ, ঘি ও দধি-সহ ফলরূপে সে দাতার নিকটে উপস্থিত হয়।

Verse 7

चक्राविद्धं च यो दद्याच्छ्राद्धकाले कमण्डलुम् / धेनुं सलभते दिव्यां पयोदां सुखदो हिनीम्

যে শ্রাদ্ধকালে চক্রাবিদ্ধ (চক্রচিহ্নিত) কমণ্ডলু দান করে, সে দিব্য, দুধদায়িনী, সুখদায়িনী ও উত্তম ধেনু লাভ করে।

Verse 8

तूलपूर्णे च यो दद्यात्पादुके श्राद्धकर्मणि / शोभनं लभते यानं पादयोः सुखमेधते

যে শ্রাদ্ধকর্মে তুলাভরা পাদুকা দান করে, সে শোভন যান লাভ করে এবং তার পায়ের সুখ বৃদ্ধি পায়।

Verse 9

व्यचनं तालवृन्तं च दत्त्वा विप्राय सत्कृतम् / प्राप्नुयात्सर्वपुष्पाणि सुगन्धीनि मृदूनि च

ব্রাহ্মণকে সম্মানসহ পাখা ও তালবৃন্ত দান করলে মানুষ সুগন্ধি ও কোমল সকল পুষ্প লাভ করে।

Verse 10

श्राद्धे ह्युपानहौ दत्त्वा ब्राह्मणेभ्यः सदा बुधः / दिव्यं स लभते यानं वाजियुक्तं नवं तथा

শ্রাদ্ধে ব্রাহ্মণদের উপানহ (জুতো) দান করলে জ্ঞানী ব্যক্তি সদা দিব্য, নতুন ও অশ্বযুক্ত যান লাভ করে।

Verse 11

श्राद्धे छत्रं तु यो दद्यात्पुष्पमालान्वितं तथा / प्रासादो ह्युत्तमो भूत्वा गच्छन्तमनुगच्छति

যে শ্রাদ্ধে পুষ্পমালাসহ ছত্র দান করে, তার সঙ্গে উত্তম প্রাসাদের ন্যায় পুণ্যফল অনুগামী হয়।

Verse 12

शरणं रत्नसंपूर्णं सशय्याभोजनं बुधः / श्राद्धे दत्त्वा यतिभ्यस्तु नाकपृष्ठे महीयते

বুদ্ধিমান ব্যক্তি শ্রাদ্ধে যতিদের রত্নসমৃদ্ধ আশ্রয়, শয্যা ও ভোজন দান করলে স্বর্গলোকে মহিমান্বিত হয়।

Verse 13

सुक्तावैदूर्यवासांसि रत्नानि विविधानि च / वाहनानि च दिव्यानि प्रयुतान्यर्बुदानि च

সে মুক্তা-বিদূর্যখচিত বস্ত্র, নানা রকম রত্ন, দিব্য যান এবং অগণিত (প্রযুত-অর্বুদ) ঐশ্বর্য লাভ করে।

Verse 14

सुमहद्व्योमगं पुण्यं सर्वकामसमन्वितम् / चन्द्रसूर्यनिभं दिव्यं विमानं लभते ऽक्षयम्

সে অতি বিশাল আকাশগামী পুণ্যময়, সর্বকামসম্পন্ন, চন্দ্র-সূর্যসম দীপ্তিমান দিব্য ও অক্ষয় বিমান লাভ করে।

Verse 15

अप्सरोभिः परिवृतं कामगं सुमनोजवम् / वसेत्स तु विमानाग्रे स्तूयमानः समन्ततः

অপ্সরাদের পরিবেষ্টিত, ইচ্ছামতো গমনশীল, মনসম বেগবান—সে বিমানের অগ্রভাগে বাস করে এবং সর্বদিক থেকে স্তূত হয়।

Verse 16

दिव्यैःपुष्पैश्चितश्चाहुर्दानानां परमं बुधाः / सुश्लक्ष्मानि सुवर्णानि श्राद्धे पात्राणि दापयेत्

জ্ঞানীরা বলেন, দিব্য পুষ্পে অলংকৃত দানই দানসমূহের শ্রেষ্ঠ। শ্রাদ্ধে মসৃণ ও উজ্জ্বল স্বর্ণপাত্র দান করানো উচিত।

Verse 17

रसास्तमुपतिष्ठन्ति भक्ष्यं सौभाग्यमेव च / तिलानिक्षूंस्तथा श्राद्धे द्विजेभ्यः संप्रयच्छति

তার নিকট রস, ভক্ষ্য এবং সৌভাগ্য উপস্থিত হয়। শ্রাদ্ধে সে দ্বিজদের তিল ও ইক্ষু (আখ) প্রভৃতি শ্রদ্ধায় প্রদান করে।

Verse 18

मित्राणि लभते लोके स्त्रीषु सौभाग्यमेव च / यः पात्रं तैजसं दद्यान्मनोज्ञ श्राद्धभोजनैः

সে জগতে বন্ধু লাভ করে এবং নারীদের মধ্যে সৌভাগ্যও পায়। যে মনোহর শ্রাদ্ধভোজসহ তেজস্বী পাত্র দান করে।

Verse 19

पात्रं भवति कामाना रूपस्य च धनस्य च / राजतं काञ्चनं वापि यो दद्याच्छ्राद्धकर्मणि

সে কামনা, রূপ ও ধনের যোগ্য পাত্র হয়। যে শ্রাদ্ধকর্মে রৌপ্য বা স্বর্ণ দান করে।

Verse 20

दानात्तु लभते कामान्प्राकाश्यं धनमेव च / धेनुं श्राद्धे तु यो दद्याद्गृष्टिं कुम्भापदोहनीम्

দান দ্বারা সে কামনা, যশের প্রকাশ ও ধন লাভ করে। যে শ্রাদ্ধে দুধাল গাভী—ঘড়ায় দোহনযোগ্য—দান করে।

Verse 21

गावस्तमुपतिष्ठन्ति नरं पुष्टिस्तथैव च / दद्याद्यः शिशिरे चाग्निं बहुकाष्ठं प्रयत्नतः

যে ব্যক্তি শীতকালে যত্নসহকারে প্রচুর কাঠসহ অগ্নিদান করে, গাভীরা তার সেবা করে এবং সে পুষ্টি লাভ করে।

Verse 22

कायाग्निदीप्तिं प्राकाश्यं सौभाग्यं तभते नरः / इन्धनानि तु यो दद्या द्द्विजेभ्यः शिशिरागमे

যে ব্যক্তি শীতের আগমনে দ্বিজদের জ্বালানি দান করে, সে দেহাগ্নির দীপ্তি, তেজ, প্রকাশ ও সৌভাগ্য লাভ করে।

Verse 23

नित्यं जयति संग्रामे श्रिया जुष्टस्तु जायते / सुरभीणि च माल्यानि गन्धवन्ति तथैव च

সে সর্বদা যুদ্ধে জয়ী হয়, শ্রীলক্ষ্মীর অনুগ্রহে সমৃদ্ধ হয়ে জন্মায়; এবং সুগন্ধি মালা ও মনোহর সুবাস লাভ করে।

Verse 24

पूजयित्वा तु पात्रेभ्यः श्राद्धे सत्कृत्य दापयेत् / गन्धमाल्यं महात्मानं सुखानि विविधानि च

শ্রাদ্ধে যোগ্য পাত্রদের পূজা করে সম্মানসহ তাদের সুগন্ধ, পুষ্পমালা, মহাত্মাদের উপযুক্ত দান এবং নানা সুখদায়ক বস্তু প্রদান করা উচিত।

Verse 25

दातारमुपतिष्ठन्ति युवत्यश्च पतिव्रताः / शयनासनयानानि भूमयो वाहनानि च

দাতার নিকটে পতিব্রতা যুবতীরা উপস্থিত থাকে; তার জন্য শয্যা, আসন, যান, ভূমি ও বাহন প্রাপ্ত হয়।

Verse 26

श्राद्धेष्वेतानि यो दद्यादश्वमेधफलं लभेत् / श्राद्धकाले गुणवति विप्रे वै समुपस्थिते

শ্রাদ্ধে যে এই দানগুলি প্রদান করে, সে অশ্বমেধ যজ্ঞের ফল লাভ করে; বিশেষত শ্রাদ্ধকালে গুণবান ব্রাহ্মণ উপস্থিত থাকলে।

Verse 27

इष्टद्रव्यं च यो दद्यात्स्मृतिं मेधां च विन्दति / सर्पिःपूर्णानि पात्राणि श्राद्धे सत्कृत्य दापयेत्

যে প্রিয় দ্রব্য দান করে, সে স্মৃতি ও মেধা লাভ করে। শ্রাদ্ধে ঘৃতভরা পাত্রসমূহ সৎকারসহ দান করানো উচিত।

Verse 28

कुम्भोपदोहगृष्टीनां बह्वीनां फलमश्नुते / श्राद्धे यथेप्सितं दत्त्वा पुण्डरीकफलं लभेत्

সে বহু কুম্ভ-দোহনকারী গাভীর দানের সমতুল্য ফল ভোগ করে। শ্রাদ্ধে ইচ্ছামতো দান করলে পুণ্ডরীক-ফল লাভ হয়।

Verse 29

वनं पुष्पफलोपेतं दत्त्वा गोसवमश्नुते / कूपारामतडागानि क्षेत्रगोष्ठगृहाणि च

পুষ্প-ফলসমৃদ্ধ বন দান করলে সে গোসৱ যজ্ঞের ফল ভোগ করে। কূপ, উদ্যান, পুকুর, ক্ষেত, গোশালা ও গৃহ দান করলেও (পুণ্য হয়)।

Verse 30

दत्त्वा मोदन्ति ते स्वर्गे नित्यमाचन्द्रतारकम् / स्वास्तीर्णं शयनं दत्त्वा श्राद्धेरत्नविभूषितम्

এমন দান করে তারা স্বর্গে চন্দ্র-তারার স্থিতি পর্যন্ত সদা আনন্দিত থাকে। শ্রাদ্ধে রত্নভূষিত, সু-বিছানো শয্যা দান করলেও এই ফল হয়।

Verse 31

पितरस्तस्य तुष्यन्ति स्वर्गलोकं समशनुते / अस्मिंल्लोके च संपन्नं स्यन्दनं च सुवाहनैः

তাঁর পিতৃগণ তুষ্ট হন; তিনি স্বর্গলোক লাভ করেন। এই লোকেও তিনি সমৃদ্ধ হন এবং উত্তম বাহনযুক্ত রথ প্রাপ্ত হন।

Verse 32

अष्टाभिः पूज्यते चात्र धनधान्यैश्च वर्द्धते / पर्णकौशेयपट्टोर्णे तथा प्रावारकंबलौ

এখানে তিনি আট প্রকারে পূজিত হন এবং ধন-ধান্যে বৃদ্ধি পান। পর্ণবস্ত্র, কৌশেয়, পট্ট, উল, প্রাবার ও কম্বলও লাভ হয়।

Verse 33

अजिनं काञ्चनं पट्टं प्रवेणीं मृगलोमकम् / दद्यादेतानि विप्राणां भोजयित्वा यथाविधि

অজিন, স্বর্ণ, পট্টবস্ত্র, প্রবেণী ও মৃগলোম—বিধিমতো ব্রাহ্মণদের ভোজন করিয়ে এগুলি দান করা উচিত।

Verse 34

प्राप्नोति श्रद्धधानस्तु वाजपेयफलं नरः / बहुभार्याः सुरूपाश्च पुत्रा भृत्याश्च किङ्कराः

শ্রদ্ধাবান ব্যক্তি বাজপেয় যজ্ঞের ফল লাভ করে—তার বহু পত্নী, সুদর্শন পুত্র, এবং ভৃত্য ও কিঙ্কর (অনুচর) হয়।

Verse 35

वशे तिष्ठन्ति भूतानि लोके चास्मिन्निरामयम् / कौशेयं क्षौमकार्पासं दुकूलं गहनं तथा

প্রাণীরা তার বশে থাকে এবং এই লোকেও সে নিরাময় (রোগমুক্ত) থাকে। সে কৌশেয়, ক্ষৌম, কার্পাস, দুকূল ও গহন (উত্তম) বস্ত্র লাভ করে।

Verse 36

श्राद्धे चैतानि यो दद्यात्कामानाप्नोत्यनुत्तमान् / अलक्ष्मीं नाशयन्त्येते तमः सूर्योदयो यथा

শ্রাদ্ধে যে এই দানগুলি দেয়, সে সর্বোত্তম কামনা লাভ করে; এগুলি অকল্যাণ-দারিদ্র্যকে তেমনি নাশ করে যেমন সূর্যোদয় অন্ধকারকে।

Verse 37

भ्राजते य विमानाग्रे नक्षत्रेष्विव चन्द्रमाः / वासो हि सर्वदैवत्ये सर्वदेवैरभिष्टुतम्

যেমন নক্ষত্রমণ্ডলে চন্দ্র বিমানের অগ্রভাগে দীপ্ত হয়, তেমনি সর্বদৈবত্য কর্মে বস্ত্র সকল দেবের দ্বারা প্রশংসিত হয়ে শোভা পায়।

Verse 38

वस्त्राभावे क्रिया नास्ति य५दानतपांसि च / तस्माद्वस्त्राणि देयानि श्राद्धकाले तु नित्यशः

বস্ত্র না থাকলে কোনো ক্রিয়া নেই—যজ্ঞ, দান, তপস্যাও নয়; তাই শ্রাদ্ধকালে নিত্যই বস্ত্র দান করা উচিত।

Verse 39

तानि सर्वाण्यवाप्नोति श्राद्धे दत्त्वा तु मानवः / नित्यश्राद्धे तु यो दद्यात्प्रयतस्तत्परायणः

শ্রাদ্ধে দান করলে মানুষ সেই সব ফল লাভ করে; আর যে নিত্যশ্রাদ্ধে যত্নবান ও একাগ্র, সেও দান করুক।

Verse 40

सर्वकामानवाप्नोति राज्यं स्वगे तथव च / सर्वकामसमृद्धस्य यज्ञस्य फलमश्नुते

সে সকল কামনা লাভ করে, স্বর্গে রাজ্যও পায়; এবং সর্বকামসমৃদ্ধ যজ্ঞের ফল ভোগ করে।

Verse 41

भक्ष्यजातं तु सुकृतं स्वस्तिकाद्यं सशर्करम् / कृसर मधुसर्पिश्च पयः पायसमेव च

সুন্দরভাবে প্রস্তুত নানা ভক্ষ্য, স্বস্তিকাদি মঙ্গল-আহার, চিনি-সহ; কৃসর, মধু-ঘৃত, দুধ ও পায়সও।

Verse 42

स्निग्धप्रायाश्च यो दद्यादग्निष्टोमफलं लभेत् / दधिगव्यमसंसृष्टं भक्ष्यान्नानाविधांस्तथा

যে ঘৃতাদি স্নিগ্ধ পদার্থ অধিক দিয়ে দান করে, সে অগ্নিষ্টোম যজ্ঞের ফল লাভ করে; আর দই, গোময়/গোদুগ্ধজাত শুদ্ধ দ্রব্য ও নানা প্রকার ভক্ষ্য-অন্নও।

Verse 43

दत्त्वा न शोचते श्राद्धे वर्षासु च मघासु च / घृतेन भोजयेद्विप्रान्घृतं भूमौ समुत्सृजोत्

শ্রাদ্ধে, বর্ষাকালে ও মঘা নক্ষত্রের সময় দান করলে মানুষ শোক করে না; ঘৃত দিয়ে ব্রাহ্মণদের ভোজন করাবে এবং ঘৃত ভূমিতে অর্পণ/ত্যাগ করবে।

Verse 44

छायायां हस्तिनश्चैव दत्त्वा श्राद्धेन शोचते / ओदनं पायसं सर्पिर्मधुमूलफलानि च

ছায়ায় এবং হাতিকে (দান) দিয়েও শ্রাদ্ধের কারণে মানুষ শোক করে; (অতএব) ওদন, পায়স, ঘৃত, মধু, মূল ও ফল নিবেদন করুক।

Verse 45

भक्ष्यांश्च विविधान्दत्त्वा परत्रेह च मोदते / शर्कराक्षीरसंयुक्ताः पृथुका नित्यमक्षयाः

নানা প্রকার ভক্ষ্য দান করে মানুষ ইহলোক ও পরলোক—উভয়ত্রই আনন্দিত হয়; চিনি ও দুধে যুক্ত পিঠা/পৃথুকা সদা অক্ষয় ফলদায়ক।

Verse 46

स्यात्तु संवत्सरं प्रीतिः शाकैर्मांसरसेन च / सक्तुलाजास्तथापूपाः कुल्माषा व्यञ्जनैः सह

শাক, মাংস-রস এবং সক্তু, লাজা, অপূপ ও কুল্মাষ প্রভৃতি ব্যঞ্জনসহ দান করলে এক বছরব্যাপী প্রীতি লাভ হয়।

Verse 47

सर्पिःस्निग्धानि सर्वाणि दध्ना संस्कृत्य भोजयेत् / श्राद्धेष्वेतानि यो दद्यात्पद्मं स लभते निधिम्

ঘিয়ে স্নিগ্ধ সব পদার্থ দধি দিয়ে সংস্কার করে ভোজন করানো উচিত; শ্রাদ্ধে যে এগুলি দান করে, সে পদ্ম-নিধি লাভ করে।

Verse 48

नवसस्यानियो दद्याच्छ्राद्धे सत्कृत्य यत्नतः / सर्वभोगानवाप्नोति पूज्यते च दिवं गतः

যে শ্রাদ্ধে নতুন শস্য যত্নসহকারে সম্মান দিয়ে দান করে, সে সকল ভোগ লাভ করে এবং স্বর্গে গিয়ে পূজিত হয়।

Verse 49

भक्ष्यभोज्यानि पेयानि चोष्यलेङ्यवराणि च / भोजनाग्रासनं दत्त्वा अतिथिभ्यः कृताञ्जलिः

ভক্ষ্য, ভোজ্য, পানীয় এবং চোষ্য-লেহ্য প্রভৃতি উৎকৃষ্ট দ্রব্য, আর ভোজনের প্রথম গ্রাস অতিথিদের দিয়ে, করজোড়ে বিনীত থাকা উচিত।

Verse 50

सर्वयज्ञक्रतूनां हि फलं प्राप्नोत्यनुत्तमम् / क्षिप्रमत्युष्णमक्लिष्टं दद्यादन्नं बुभुक्षते

সে সকল যজ্ঞ-ক্রতুর অনুত্তম ফল লাভ করে; যে ক্ষুধার্তকে দ্রুত, অতিগরম নয় এমন, কষ্ট না দিয়ে অন্ন দান করে।

Verse 51

सव्यञ्जनं तथा स्निग्धं भक्त्या सत्कृत्य यत्नतः / तरुणादित्यसंकाशं विमानं हंसवाहनम्

যে ভক্তিভরে যত্নসহকারে সব্যঞ্জন ও স্নিগ্ধ অন্ন সৎকার করে দান করে, সে তরুণ সূর্যের ন্যায় দীপ্ত হংসবাহন বিমান লাভ করে।

Verse 52

अन्नदो लभते नित्यं कन्याकोटीस्तथैव च / अन्नदानात्परं दानं नान्यत्किञ्चित्तु विद्यते

অন্নদাতা নিত্যই কন্যাদানের কোটি গুণ ফল লাভ করে; অন্নদানের চেয়ে শ্রেষ্ঠ দান আর কিছু নেই।

Verse 53

अन्नाद्भूतानि जायन्ते जीवन्ति प्रभवन्ति च / जीवदानात्परं दानं नान्यत्किञ्चन विद्यते

অন্ন থেকেই প্রাণীরা জন্মায়, বাঁচে ও বৃদ্ধি পায়; প্রাণদান অপেক্ষা শ্রেষ্ঠ দান আর নেই।

Verse 54

अन्नाल्लोकाः प्रतिष्ठन्ति लोकदानस्य तत्फलम् / अन्नं प्रजापतिः साक्षात्ते न सर्वमिदं ततम्

অন্নের উপরেই লোকসমূহ প্রতিষ্ঠিত—এটাই লোকদানের ফল; অন্নই প্রত্যক্ষ প্রজাপতি, তাতেই সর্বত্র এই জগৎ ব্যাপ্ত।

Verse 55

तस्मादन्नसमं दानं न भूतं न भविष्यति / यानि रत्नानि मेदिन्यां वाहनानि स्त्रियस्तथा

অতএব অন্নের সমান দান অতীতে ছিল না, ভবিষ্যতেও হবে না; পৃথিবীতে যে রত্ন, যে বাহন এবং যে নারীগণ আছে।

Verse 56

क्षिप्रं प्राप्नोति तत्सर्वं पितृभक्तस्तु यो नरः / प्रतिश्रयं च यो दद्यादतिथिब्यः कृताञ्जलिः

যে ব্যক্তি পিতৃভক্ত, সে দ্রুতই সবকিছু লাভ করে; আর যে করজোড়ে অতিথিদের আশ্রয় প্রদান করে।

Verse 57

देवास्तं संप्रतीच्छन्ति दिव्यातिथ्यैः सहस्रशः / सर्वाण्येतानि यो दद्यात्पृथिव्यामेकराड्भवेत्

দেবতারা তাকে সহস্র সহস্র দিব্য অতিথিসহ গ্রহণ করেন; যে এসব দান করে, সে পৃথিবীতে একচ্ছত্র রাজা হয়।

Verse 58

त्रिभिर्द्वाभ्यामथैकेन दानेन तु सुखी भदेत् / दानानि परमो धर्मः सद्भिः सत्कृत्य पूजितः

তিনটি, দুটি বা একটি দানেও মানুষ সুখী হতে পারে; দানই পরম ধর্ম, যা সজ্জনেরা সম্মান করে পূজে।

Verse 59

त्रैलोक्यस्या धिपत्यं हि दानेनैव ध्रुवं स्थितम् / अराजा लभते राज्यमधनश्चोत्तमं धनम् / क्षीणायुर्लभते चायुः पितृभक्तः सदा नरः

ত্রিলোকের অধিপত্য দানেই স্থির হয়; যার রাজ্য নেই সে রাজ্য পায়, দরিদ্র শ্রেষ্ঠ ধন পায়; স্বল্পায়ু আয়ু পায়, আর পিতৃভক্ত মানুষ সর্বদা।