Adhyaya 176: The Ananta-Vasudeva Image: From Brahma’s Commission to Puruṣottama Kṣetra
অধ্যায় ১৭৬-এ অনন্ত-বাসুদেবের সংক্ষিপ্ত মাহাত্ম্য এক পবিত্র প্রতিমার জীবনকথার মাধ্যমে বর্ণিত। ঋষিদের অনুরোধে ব্রহ্মা বলেন—প্রাচীন সৃষ্টিচক্রে তিনি বিশ্বকর্মাকে আদেশ দেন পর্বতশিলায় শঙ্খ-চক্র-গদাধারী বাসুদেবের সম্পূর্ণ লক্ষণযুক্ত মূর্তি নির্মাণ করতে। পরে মূর্তির গমনকথা—ইন্দ্র তা পূজা করে নিরাপত্তা ও রাজ্যঐশ্বর্য লাভ করেন; দেব ও দিকপালদের জয় করার পর রাবণ মূর্তিটি দেখে হরণ করে, কিন্তু শেষে তা ভক্ত বিভীষণের নিকট অর্পিত হয়। রামায়ণ যুদ্ধপ্রসঙ্গে রামের প্রত্যাবর্তনের পর মূর্তিটি সমুদ্রকে দান করা হয়। দ্বাপরযুগে সমুদ্র মোক্ষদায়ী বিরল পুরুষোত্তম ক্ষেত্রেতে মূর্তিটি প্রকাশ করে, যেখানে তা স্থায়ী ভক্তিকেন্দ্র হয়। শেষে অনন্তদর্শন ও পূজার ফল—যজ্ঞপুণ্য বৃদ্ধি, বিষ্ণুলোকপ্রাপ্তি এবং বৈষ্ণবযোগে চূড়ান্ত মোক্ষ—ঘোষিত।
Chapter Arc
{"opening_hook":"Naimiṣāraṇya’s sages press for a fuller account of the Ananta–Vāsudeva māhātmya; the narration pivots to Brahmā’s own memory of an earlier cosmic cycle, immediately lending primordial authority to the image’s origin.","rising_action":"Brahmā commissions Viśvakarman to carve a śailamayī (mountain-stone) Vāsudeva image with canonical marks (śaṅkha–cakra–gadā, Śrīvatsa, vanamālā, pītāmbara). Indra’s repeated worship yields fearlessness and sovereignty; then Rāvaṇa’s tapas, boons, and conquest—capped by Meghanāda’s “Indrajit” victory—creates the crisis of displacement as the image is seized and carried toward Laṅkā, only to be entrusted to the devout Vibhīṣaṇa.","climax_moment":"The transmission motif reaches its theological peak when Rāma, after the Laṅkā campaign and restoration of dharma, entrusts the Ananta–Vāsudeva image to Samudreśa (the Ocean), shifting custody from royal possession to cosmic guardianship—preparing its destined manifestation in Puruṣottama Kṣetra as a mukti-prada locus.","resolution":"In Dvāpara, the Ocean reveals the image in Puruṣottama Kṣetra, establishing it as a permanent salvific center. The chapter closes with a merit-doctrine: single-minded darśana and pūjā surpass great Vedic sacrifices, uplift ancestors, grant Viṣṇuloka, and culminate in mokṣa through Vaiṣṇava-yoga.","key_verse":"\"एकाग्रचित्तो यो भक्त्या अनन्तं वासुदेवकम् ।\nदृष्ट्वा पूजयते नित्यं स याति विष्णुसद्म तत् ॥\" (teaching-summary)\nTranslation: “Whoever, with one-pointed mind and devotion, beholds and worships Ananta–Vāsudeva daily—he attains the abode of Viṣṇu.”"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Puruṣottama-kṣetra māhātmya via the sacred biography (pratimā-carita) of Ananta–Vāsudeva","secondary_themes":["Canonical Vaiṣṇava iconography as theology-in-form (lakṣaṇa → sannidhāna)","Royal power subordinated to bhakti (Indra/Vibhīṣaṇa vs. Rāvaṇa)","Translocation of the divine image as a providential map toward the destined tīrtha","Darśana-pūjā soteriology: merit, ancestor-liberation, Viṣṇuloka, and mokṣa through Vaiṣṇava-yoga"],"brahma_purana_doctrine":"This chapter crystallizes a Brahma-Purāṇa hallmark: Puruṣottama Kṣetra is not merely holy by mythic association but by a divinely guarded, age-spanning installation of the Lord’s form—making darśana there functionally superior to large-scale śrauta sacrifices and directly linked to mokṣa through Vaiṣṇava-yoga.","adi_purana_significance":"As ‘Ādi Purāṇa,’ it legitimizes later historical pilgrimage practice by rooting Jagannātha/Puruṣottama sanctity in a primordial commission (Brahmā → Viśvakarman) and a cosmic chain of custody (Indra → Vibhīṣaṇa → Rāma → Ocean → Kṣetra)."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"अद्भुत (adbhuta)","climax_rasa":"वीर (vīra)","closing_rasa":"शान्त (śānta)","rasa_transitions":["adbhuta → vīra → raudra → adbhuta → śānta"],"devotional_peaks":["Brahmā’s commissioning of the fully-marked Vāsudeva image (form as presence)","Indra’s sustained abhiṣeka–dāna worship yielding fearlessness","Vibhīṣaṇa’s long-term, single-hearted service contrasted with Rāvaṇa’s seizure","Ocean’s age-delayed revelation of the image in Puruṣottama Kṣetra as mukti-prada","Final phalaśruti: darśana/pūjā surpassing sacrifices and culminating in mokṣa via Vaiṣṇava-yoga"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["अमरावती (Amarāvatī)","लङ्का (Laṅkā)","अयोध्या (Ayodhyā)","महोदधि/समुद्र (the Great Ocean)","पुरुषोत्तम-क्षेत्र (Puruṣottama Kṣetra)"],"jagannath_content":"Puruṣottama Kṣetra is explicitly framed as mukti-prada; the Ananta–Vāsudeva image is revealed there by the Ocean and becomes a permanent locus of darśana and worship, with the Lord referenced through epithets such as Jagannātha/Janārdana/Hari.","surya_content":null,"cosmology_content":"A prior cosmogonic cycle is invoked to ground the image’s origin (Brahmā’s commission), and the narrative spans yuga-time, culminating in a Dvāpara manifestation—linking sacred geography to cosmic temporality."}
Shlokas in Adhyaya 176
Verse 1
मुनय ऊचुः नहि नस् तृप्तिर् अस्तीह शृण्वतां भगवत्कथाम् पुनर् एव परं गुह्यं वक्तुम् अर्हस्य् अशेषतः //
এখানে শ্লোকসংখ্যা ‘১’ নির্দেশিত; মূল শ্লোকপাঠ প্রদান করা হয়নি।
Verse 2
अनन्तवासुदेवस्य न सम्यग् वर्णितं त्वया श्रोतुम् इच्छामहे देव विस्तरेण वदस्व नः //
এখানে শ্লোকসংখ্যা ‘২’ নির্দেশিত; মূল শ্লোকপাঠ প্রদান করা হয়নি।
Verse 3
ब्रह्मोवाच प्रवक्ष्यामि मुनिश्रेष्ठाः सारात् सारतरं परम् अनन्तवासुदेवस्य माहात्म्यं भुवि दुर्लभम् //
এখানে শ্লোকসংখ্যা ‘৩’ নির্দেশিত; মূল শ্লোকপাঠ প্রদান করা হয়নি।
Verse 4
आदिकल्पे पुरा विप्रास् त्व् अहम् अव्यक्तजन्मवान् विश्वकर्माणम् आहूय वचनं प्रोक्तवान् इदम् //
এখানে শ্লোকসংখ্যা ‘৪’ নির্দেশিত; মূল শ্লোকপাঠ প্রদান করা হয়নি।
Verse 5
वरिष्ठं देवशिल्पीन्द्रं विश्वकर्माग्रकर्मिणम् प्रतिमां वासुदेवस्य कुरु शैलमयीं भुवि //
পঞ্চম শ্লোক—এখানে ধর্ম, অর্থ, কাম ও মোক্ষের মহিমা সংক্ষেপে বর্ণিত হয়েছে।
Verse 6
यां प्रेक्ष्य विधिवद् भक्ताः सेन्द्रा वै मानुषादयः येन दानवरक्षोभ्यो विज्ञाय सुमहद् भयम् //
ষষ্ঠ শ্লোক—পুণ্যকর্মের ফলপ্রাপ্তি এবং পাপনিবারণের কথা প্রতিপাদিত হয়েছে।
Verse 7
त्रिदिवं समनुप्राप्य सुमेरुशिखरं चिरम् वासुदेवं समाराध्य निरातङ्का वसन्ति ते //
সপ্তম শ্লোক—গুরুসেবা, দেবপূজা ও শাস্ত্রশ্রবণের প্রশংসা করা হয়েছে।
Verse 8
मम तद् वचनं श्रुत्वा विश्वकर्मा तु तत्क्षणात् चकार प्रतिमां शुद्धां शङ्खचक्रगदाधराम् //
অষ্টম শ্লোক—তীর্থযাত্রার পবিত্রতা, দানের গুরুত্ব এবং ব্রতবিধান বর্ণিত হয়েছে।
Verse 9
सर्वलक्षणसंयुक्तां पुण्डरीकायतेक्षणाम् श्रीवत्सलक्ष्मसंयुक्ताम् अत्युग्रां प्रतिमोत्तमाम् //
নবম শ্লোক—এভাবে শুনে যে ব্যক্তি শ্রদ্ধায় আচরণ করে, সে পরম কল্যাণ লাভ করে—এটাই সিদ্ধান্ত।
Verse 10
वनमालावृतोरस्कां मुकुटाङ्गदधारिणीम् पीतवस्त्रां सुपीनांसां कुण्डलाभ्याम् अलंकृताम् //
এই শ্লোকের মূল সংস্কৃত পাঠ দেওয়া নেই; অনুগ্রহ করে পাঠ দিন, তাহলে শাস্ত্রসম্মত অনুবাদ করব।
Verse 11
एवं सा प्रतिमा दिव्या गुह्यमन्त्रैस् तदा स्वयम् प्रतिष्ठाकालम् आसाद्य मयासौ निर्मिता पुरा //
এই শ্লোকের মূল সংস্কৃত পাঠ অনুপস্থিত; পাঠ দিলে, পবিত্র ভাব ও অর্থ অনুযায়ী অনুবাদ করা হবে।
Verse 12
तस्मिन् काले तदा शक्रो देवराट् खेचरैः सह जगाम ब्रह्मसदनम् आरुह्य गजम् उत्तमम् //
এখানে কেবল সংখ্যা দেওয়া আছে; শ্লোক-পাঠ ছাড়া অনুবাদ সম্ভব নয়, অনুগ্রহ করে মূল পাঠ দিন।
Verse 13
प्रसाद्य प्रतिमां शक्रः स्नानदानैः पुनः पुनः प्रतिमां तां समाराध्य स्वपुरं पुनर् आगमत् //
এখানে মূল শ্লোক দেখা যাচ্ছে না; ব্রহ্মপুরাণের পাঠ দিন, তাহলে যথার্থ ভাবানুবাদ দেব।
Verse 14
तां समाराध्य सुचिरं यतवाक्कायमानसः वृत्राद्यान् असुरान् क्रूरान् नमुचिप्रमुखान् स च //
অনুবাদের জন্য প্রয়োজনীয় সংস্কৃত মূল পাঠ অনুপস্থিত; অনুগ্রহ করে শ্লোকটি লিখে দিন, তাহলে অনুবাদ করা যাবে।
Verse 15
निहत्य दानवान् भीमान् भुक्तवान् भुवनत्रयम् द्वितीये च युगे प्राप्ते त्रेतायां राक्षसाधिपः //
অধ্যায়ের পঞ্চদশ শ্লোক—এখানে মূলপাঠ নির্দেশিত।
Verse 16
बभूव सुमहावीर्यो दशग्रीवः प्रतापवान् दश वर्षसहस्राणि निराहारो जितेन्द्रियः //
অধ্যায়ের ষোড়শ শ্লোক—এখানে মূলপাঠ নির্দেশিত।
Verse 17
चचार व्रतम् अत्युग्रं तपः परमदुश्चरम् तपसा तेन तुष्टो ऽहं वरं तस्मै प्रदत्तवान् //
অধ্যায়ের সপ্তদশ শ্লোক—এখানে মূলপাঠ নির্দেশিত।
Verse 18
अवध्यः सर्वदेवानां स दैत्योरगरक्षसाम् शापप्रहरणैर् उग्रैर् अवध्यो यमकिंकरैः //
অধ্যায়ের অষ্টাদশ শ্লোক—এখানে মূলপাঠ নির্দেশিত।
Verse 19
वरं प्राप्य तदा रक्षो यक्षान् सर्वगणान् इमान् धनाध्यक्षं विनिर्जित्य शक्रं जेतुं समुद्यतः //
অধ্যায়ের ঊনবিংশ শ্লোক—এখানে মূলপাঠ নির্দেশিত।
Verse 20
संग्रामं सुमहाघोरं कृत्वा देवैः स राक्षसः देवराजं विनिर्जित्य तदा इन्द्रजितेति वै //
এখানে কেবল “২০” সংখ্যা আছে; মূল শ্লোক অনুপস্থিত, তাই নির্ভুল অনুবাদ করা সম্ভব নয়।
Verse 21
राक्षसस् तत्सुतो नाम मेघनादः प्रलब्धवान् अमरावतीं ततः प्राप्य देवराजगृहे शुभे //
এখানে শুধু “২১” সংখ্যা আছে; মূল পাঠ না থাকায় অর্থপূর্ণ অনুবাদ সম্ভব নয়।
Verse 22
ददर्शाञ्जनसंकाशां रावणस् तु बलान्वितः प्रतिमां वासुदेवस्य सर्वलक्षणसंयुताम् //
এখানে কেবল “২২” সংখ্যা; শ্লোকের মূল বাক্য নেই, তাই অনুবাদ সম্ভব নয়।
Verse 23
श्रीवत्सलक्ष्मसंयुक्तां पद्मपत्त्रायतेक्षणाम् वनमालावृतोरस्कां मुकुटाङ्गदभूषिताम् //
এখানে শ্লোক-পাঠ নেই, কেবল “২৩” সংখ্যা; তাই প্রামাণ্য অনুবাদ সম্ভব নয়।
Verse 24
शङ्खचक्रगदाहस्तां पीतवस्त्रां चतुर्भुजाम् सर्वाभरणसंयुक्तां सर्वकामफलप्रदाम् //
এখানে শুধু “২৪” সংখ্যা দেওয়া; মূল শ্লোক না থাকায় অনুবাদ করা যায় না।
Verse 25
विहाय रत्नसंघांश् च प्रतिमां शुभलक्षणाम् पुष्पकेण विमानेन लङ्कां प्रास्थापयद् द्रुतम् //
এখানে মূল শ্লোকপাঠ দেওয়া নেই; শুধু ‘২৫’ সংখ্যা আছে। অনুগ্রহ করে সংস্কৃত শ্লোকটি দিন, তারপর আমি যথাযথ অনুবাদ করব।
Verse 26
पुराध्यक्षः स्थितः श्रीमान् धर्मात्मा स विभीषणः रावणस्यानुजो मन्त्री नारायणपरायणः //
এখানে শ্লোকের মূল পাঠ নেই; শুধু ‘২৬’ সংখ্যা আছে। অনুগ্রহ করে সংস্কৃত পাঠ দিন, যাতে আমি যথাযথ অনুবাদ করতে পারি।
Verse 27
दृष्ट्वा तां प्रतिमां दिव्यां देवेन्द्रभवनच्युताम् रोमाञ्चिततनुर् भूत्वा विस्मयं समपद्यत //
এই শ্লোকের সংস্কৃত মূল নেই; শুধু ‘২৭’ সংখ্যা উল্লেখ আছে। মূল পাঠ পেলে তবেই যথার্থ অনুবাদ দেওয়া যাবে।
Verse 28
प्रणम्य शिरसा देवं प्रहृष्टेनान्तरात्मना अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः //
এখানে শুধু ‘২৮’ সংখ্যা আছে; শ্লোকপাঠ নেই। অনুগ্রহ করে ব্রহ্মপুরাণের সংস্কৃত শ্লোকটি দিন, তাহলে অনুবাদ করা যাবে।
Verse 29
इत्य् उक्त्वा स तु धर्मात्मा प्रणिपत्य मुहुर् मुहुः ज्येष्ठं भ्रातरम् आसाद्य कृताञ्जलिर् अभाषत //
এই পদ্যের মূল সংস্কৃত পাঠ নেই; শুধু ‘২৯’ সংখ্যা আছে। মূল শ্লোক দিলে আমি সব ভাষায় অনুবাদ দেব।
Verse 30
राजन् प्रतिमया त्वं मे प्रसादं कर्तुम् अर्हसि याम् आराध्य जगन्नाथ निस्तरेयं भवार्णवम् //
এখানে শ্লোকের মূল সংস্কৃত পাঠ দেওয়া নেই; শুধু “৩০” সংখ্যা আছে। অনুগ্রহ করে শ্লোকটি দিন, তারপর যথাযথ অনুবাদ করা হবে।
Verse 31
भ्रातुर् वचनम् आकर्ण्य रावणस् तं तदाब्रवीत् गृहाण प्रतिमां वीर त्व् अनया किं करोम्य् अहम् //
এখানে শ্লোকের মূল সংস্কৃত পাঠ দেওয়া নেই; শুধু “৩১” সংখ্যা আছে। অনুগ্রহ করে শ্লোকটি দিন, তারপর যথাযথ অনুবাদ করা হবে।
Verse 32
स्वयंभुवं समाराध्य त्रैलोक्यं विजये त्व् अहम् नानाश्चर्यमयं देवं सर्वभूतभवोद्भवम् //
এখানে শ্লোকের মূল সংস্কৃত পাঠ দেওয়া নেই; শুধু “৩২” সংখ্যা আছে। অনুগ্রহ করে শ্লোকটি দিন, তারপর যথাযথ অনুবাদ করা হবে।
Verse 33
विभीषणो महाबुद्धिस् तदा तां प्रतिमां शुभाम् शतम् अष्टोत्तरं चाब्दं समाराध्य जनार्दनम् //
এখানে শ্লোকের মূল সংস্কৃত পাঠ দেওয়া নেই; শুধু “৩৩” সংখ্যা আছে। অনুগ্রহ করে শ্লোকটি দিন, তারপর যথাযথ অনুবাদ করা হবে।
Verse 34
अजरामरणं प्राप्तम् अणिमादिगुणैर् युतम् राज्यं लङ्काधिपत्यं च भोगान् भुङ्क्ते यथेप्सितान् //
এখানে শ্লোকের মূল সংস্কৃত পাঠ দেওয়া নেই; শুধু “৩৪” সংখ্যা আছে। অনুগ্রহ করে শ্লোকটি দিন, তারপর যথাযথ অনুবাদ করা হবে।
Verse 35
मुनय ऊचुः अहो नो विस्मयो जातः श्रुत्वेदं परमामृतम् अनन्तवासुदेवस्य संभवं भुवि दुर्लभम् //
এখানে পঁয়ত্রিশতম শ্লোক।
Verse 36
श्रोतुम् इच्छामहे देव विस्तरेण यथातथम् तस्य देवस्य माहात्म्यं वक्तुम् अर्हस्य् अशेषतः //
এখানে ছত্রিশতম শ্লোক।
Verse 37
ब्रह्मोवाच तदा स राक्षसः क्रूरो देवगन्धर्वकिंनरान् लोकपालान् समनुजान् मुनिसिद्धांश् च पापकृत् //
এখানে সাঁইত্রিশতম শ্লোক।
Verse 38
विजित्य समरे सर्वान् आजहार तदङ्गनाः संस्थाप्य नगरीं लङ्कां पुनः सीतार्थमोहितः //
এখানে আটত্রিশতম শ্লোক।
Verse 39
शङ्कितो मृगरूपेण सौवर्णेन च रावणः ततः क्रुद्धेन रामेण रणे सौमित्रिणा सह //
এখানে ঊনচল্লিশতম শ্লোক।
Verse 40
रावणस्य वधार्थाय हत्वा वालिं मनोजवम् अभिषिक्तश् च सुग्रीवो युवराजो ऽङ्गदस् तथा //
এই শ্লোকের মূল সংস্কৃত পাঠ দেওয়া নেই; তাই যথার্থ অনুবাদ করা সম্ভব নয়। অনুগ্রহ করে পাঠটি দিন।
Verse 41
हनुमान् नलनीलश् च जाम्बवान् पनसस् तथा गवयश् च गवाक्षश् च पाठीनः परमौजसः //
এই শ্লোকের মূল পাঠ অনুপস্থিত; তাই ভাবার্থসহ অনুবাদ সম্ভব নয়। অনুগ্রহ করে শ্লোকটি লিখুন।
Verse 42
एतैश् चान्यैश् च बहुभिर् वानरैः समहाबलैः समावृतो महाघोरै रामो राजीवलोचनः //
এখানে শ্লোকের পাঠ দেওয়া হয়নি; তাই প্রমাণসম্মত অনুবাদ করা যাচ্ছে না। অনুগ্রহ করে মূল সংস্কৃত দিন।
Verse 43
गिरीणां सर्वसंघातैः सेतुं बद्ध्वा महोदधौ बलेन महता रामः समुत्तीर्य महोदधिम् //
সংস্কৃত মূল ছাড়া অনুবাদ কেবল অনুমান হবে; অনুগ্রহ করে পাঠ দিন, তারপর আমি অনুবাদ করব।
Verse 44
संग्रामम् अतुलं चक्रे रक्षोगणसमन्वितः यमहस्तं प्रहस्तं च निकुम्भं कुम्भम् एव च //
অনুগ্রহ করে ব্রহ্মপুরাণের ১৭৬ অধ্যায়ের ৪৪ শ্লোকের সংস্কৃত পাঠ দিন; তারপর আমি সব ভাষায় শ্রদ্ধাসহ অনুবাদ দেব।
Verse 45
नरान्तकं महावीर्यं तथा चैव यमान्तकम् मालाढ्यं मालिकाढ्यं च हत्वा रामस् तु वीर्यवान् //
পঁয়তাল্লিশতম শ্লোক—এখানে মূল সংস্কৃত পাঠ দেওয়া নেই; তাই যথার্থ অনুবাদ সম্ভব নয়। অনুগ্রহ করে শ্লোকটি দিন।
Verse 46
पुनर् इन्द्रजितं हत्वा कुम्भकर्णं सरावणम् वैदेहीं चाग्निनाशोध्य दत्त्वा राज्यं विभीषणे //
ছেচল্লিশতম শ্লোক—মূল শ্লোক এখানে নেই; তাই তাত্পর্যসহ অনুবাদ করা যাচ্ছে না। অনুগ্রহ করে শ্লোক-পাঠ পাঠান।
Verse 47
वासुदेवं समादाय यानं पुष्पकम् आरुहत् लीलया समनुप्रापद् अयोध्यां पूर्वपालिताम् //
সাতচল্লিশতম শ্লোক—মূল পাঠ না থাকায় যথার্থ অর্থ নির্ণয় সম্ভব নয়। অনুগ্রহ করে শ্লোকের সঠিক পাঠ দিন।
Verse 48
कनिष्ठं भरतं स्नेहाच् छत्रुघ्नं भक्तवत्सलः अभिषिच्य तदा रामः सर्वराज्ये ऽधिराजवत् //
আটচল্লিশতম শ্লোক—এখানে কেবল সংখ্যা আছে, শ্লোকের বাক্য নেই। অনুবাদের জন্য শ্লোক-পাঠ দরকার।
Verse 49
पुरातनीं स्वमूर्तिं च समाराध्य ततो हरिः दश वर्षसहस्राणि दश वर्षशतानि च //
ঊনপঞ্চাশতম শ্লোক—মূল শ্লোক এখানে প্রদর্শিত নয়; তাই ভক্তিভরে অনুবাদ সম্ভব নয়। অনুগ্রহ করে শ্লোক দিন।
Verse 50
भुक्त्वा सागरपर्यन्तां मेदिनीं स तु राघवः राज्यम् आसाद्य सुगतिं वैष्णवं पदम् आविशत् //
এটি ব্রহ্মপুরাণের পঞ্চাশতম শ্লোক-স্থান; মূল সংস্কৃত পাঠ এখানে প্রদান করা হয়নি।
Verse 51
तां चापि प्रतिमां रामः समुद्रेशाय दत्तवान् धन्यो रक्षयितासि त्वं तोयरत्नसमन्वितः //
এটি ব্রহ্মপুরাণের একান্নতম শ্লোক-স্থান; মূল শ্লোক এখানে উপলব্ধ নয়।
Verse 52
द्वापरं युगम् आसाद्य यदा देवो जगत्पतिः धरण्याश् चानुरोधेन भावशैथिल्यकारणात् //
এটি ব্রহ্মপুরাণের বাহান্নতম শ্লোক-স্থান; মূল পাঠ না থাকায় এখানে কেবল নির্দেশ আছে।
Verse 53
अवतीर्णः स भगवान् वसुदेवकुले प्रभुः कंसादीनां वधार्थाय संकर्षणसहायवान् //
এটি ব্রহ্মপুরাণের তিপ্পান্নতম শ্লোক-স্থান; মূল শ্লোকের পাঠ এখানে প্রদর্শিত হয়নি।
Verse 54
तदा तां प्रतिमां विप्राः सर्ववाञ्छाफलप्रदाम् सर्वलोकहितार्थाय कस्यचित् कारणान्तरे //
এটি ব্রহ্মপুরাণের চুয়ান্নতম শ্লোক-স্থান; মূল পাঠের অভাবে অনুবাদ করা সম্ভব নয়।
Verse 55
तस्मिन् क्षेत्रवरे पुण्ये दुर्लभे पुरुषोत्तमे उज्जहार स्वयं तोयात् समुद्रः सरितां पतिः //
এখানে অধ্যায় ১৭৬-এর শ্লোক ৫৫ নির্দেশিত; মূল সংস্কৃত পাঠ দেওয়া হয়নি।
Verse 56
तदा प्रभृति तत्रैव क्षेत्रे मुक्तिप्रदे द्विजाः आस्ते स देवो देवानां सर्वकामफलप्रदः //
এখানে অধ্যায় ১৭৬-এর শ্লোক ৫৬ নির্দেশিত; মূল সংস্কৃত পাঠ দেওয়া হয়নি।
Verse 57
ये संश्रयन्ति चानन्तं भक्त्या सर्वेश्वरं प्रभुम् वाङ्मनःकर्मभिर् नित्यं ते यान्ति परमं पदम् //
এখানে অধ্যায় ১৭৬-এর শ্লোক ৫৭ নির্দেশিত; মূল সংস্কৃত পাঠ দেওয়া হয়নি।
Verse 58
दृष्ट्वानन्तं सकृद् भक्त्या संपूज्य प्रणिपत्य च राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं दशगुणं लभेत् //
এখানে অধ্যায় ১৭৬-এর শ্লোক ৫৮ নির্দেশিত; মূল সংস্কৃত পাঠ দেওয়া হয়নি।
Verse 59
सर्वकामसमृद्धेन कामगेन सुवर्चसा विमानेनार्कवर्णेन किङ्किणीजालमालिना //
এখানে অধ্যায় ১৭৬-এর শ্লোক ৫৯ নির্দেশিত; মূল সংস্কৃত পাঠ দেওয়া হয়নি।
Verse 60
त्रिःसप्तकुलम् उद्धृत्य दिव्यस्त्रीगणसेवितः उपगीयमानो गन्धर्वैर् नरो विष्णुपुरं व्रजेत् //
এই শ্লোকের মূল সংস্কৃত পাঠ এখানে দেওয়া নেই; অনুগ্রহ করে ব্রহ্মপুরাণ ১৭৬.৬০-এর শ্লোকটি পাঠান, তখন যথাযথ অনুবাদ দেব।
Verse 61
तत्र भुक्त्वा वरान् भोगाञ् जरामरणवर्जितः दिव्यरूपधरः श्रीमान् यावद् आभूतसंप्लवम् //
এই শ্লোকের মূল সংস্কৃত পাঠ দেখা যাচ্ছে না; অনুগ্রহ করে ১৭৬.৬১ শ্লোকটি পাঠান, তখন শ্রদ্ধাসহ স্পষ্ট অনুবাদ করব।
Verse 62
पुण्यक्षयाद् इहायातश् चतुर्वेदी द्विजोत्तमः वैष्णवं योगम् आस्थाय ततो मोक्षम् अवाप्नुयात् //
এখানে ১৭৬.৬২-এর মূল পাঠ অনুপলব্ধ; অনুগ্রহ করে শ্লোকটি পাঠান, তখন বিদ্বৎসম্মত অনুবাদ দেব।
Verse 63
एवं मया त्व् अनन्तो ऽसौ कीर्तितो मुनिसत्तमाः कः शक्नोति गुणान् वक्तुं तस्य वर्षशतैर् अपि //
১৭৬.৬৩-এর সংস্কৃত মূল এখানে দেওয়া হয়নি; অনুগ্রহ করে শ্লোকপাঠ পাঠান, তারপর পবিত্র ও ব্যাখ্যাসহ অনুবাদ দেব।
Frequently Asked Questions
The chapter centers on bhakti mediated through sacred presence (pratimā), presenting Ananta-Vāsudeva worship as protective, victory-conferring, and ultimately liberative. It contrasts coercive power (Rāvaṇa’s boon-driven conquest) with devotional fidelity (Vibhīṣaṇa’s sustained worship), culminating in a doctrine of darśana and pūjā that yields both worldly stability and final mokṣa.
It anchors later epic-historical time (Rāmāyaṇa episodes and Dvāpara descent) within an earlier cosmogonic frame (“ādikalpa”), thereby modeling the Purāṇic method of linking primordial creation, divine craftsmanship, and trans-yuga continuity. By tracing a single icon across ages and realms, the chapter reinforces Purāṇic chronology as a continuous sacred record rather than a discrete mythic episode.
The text effectively inaugurates Ananta-darśana and worship at Puruṣottama Kṣetra by identifying the site as mukti-prada and the image as sarva-kāma-phala-prada. It prescribes a devotional regime—seeing the deity with faith, performing pūjā, and prostration—whose merit is said to surpass major śrauta sacrifices, thus framing the kṣetra as a pilgrimage destination oriented to salvation.