Brahmacarya and Vānaprastha Duties; Gradual Dissolution of Bodily Identity
वाचमग्नौ सवक्तव्यामिन्द्रे शिल्पं करावपि । पदानि गत्या वयसि रत्योपस्थं प्रजापतौ ॥ २६ ॥ मृत्यौ पायुं विसर्गं च यथास्थानं विनिर्दिशेत् । दिक्षु श्रोत्रं सनादेन स्पर्शेनाध्यात्मनि त्वचम् ॥ २७ ॥ रूपाणि चक्षुषा राजन् ज्योतिष्यभिनिवेशयेत् । अप्सु प्रचेतसा जिह्वां घ्रेयैर्घ्राणं क्षितौ न्यसेत् ॥ २८ ॥
vācam agnau savaktavyām indre śilpaṁ karāv api padāni gatyā vayasi ratyopasthaṁ prajāpatau
তারপর বাক্য ও বাক্-ইন্দ্রিয়কে অগ্নিতে অর্পণ করুক; শিল্পকৌশল ও দুই হাত ইন্দ্রকে দিক; গমনশক্তিসহ পদদ্বয় ভগবান বিষ্ণুকে; রতিসহ উপস্থ প্রজাপতিকে; পায়ু ও বিসর্জনশক্তি যথাস্থানে মৃত্যুকে। শ্রবণেন্দ্রিয় ও শব্দকে দিক্-অধিদেবতাদের; স্পর্শসহ ত্বককে বায়ুকে; দৃষ্টিসহ রূপকে সূর্যকে; বরুণসহ জিহ্বাকে জলে; এবং অশ্বিনীকুমারসহ ঘ্রাণ ও গন্ধবিষয়কে পৃথিবীতে অর্পণ করুক।
This verse describes a disciplined inner withdrawal: assigning bodily functions to their cosmic controllers and merging the senses back into their subtle sources, cultivating detachment and God-centered remembrance.
Parīkṣit was preparing for imminent death; Śukadeva instructs him in a yogic method of detachment that supports steady concentration for hearing and remembering Bhagavān.
Practice sense-discipline: reduce distraction, consciously redirect hearing and touch away from agitation and toward sādhana—especially śravaṇa (hearing) and smaraṇa (remembrance) of the Lord.