Sutra 26
Devanagari script
दुरुक्तशल्यं हृदि निखातं तेजःसंदीपनमिन्द्रियोपतापि च इति ॥ कZ_०८.३.२६ ॥
Transliteration
duruktaśalyaṃ hṛdi nikhātaṃ tejaḥsaṃdīpanam indriyopatāpi ca iti
Translation
কঠোর/নিষ্ঠুর উক্তি হৃদয়ে গাঁথা কাঁটার মতো; তা তেজকে উসকে দেয় এবং ইন্দ্রিয়গুলোকেও কষ্ট দেয়—এই কারণে (এটি গুরুতর)।
Word by Word
दुरुक्त-शल्यंthe ‘dart’/thorn of harsh speech
दुरुक्त-शल्यं:
TypeNoun
Rootदुर् + वच् (उक्त) ; शल्/शल् (शल्य)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; समासः—दुरुक्तस्य शल्यम्
हृदिin the heart (inwardly)
हृदि:
TypeNoun
Rootहृद्
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, सप्तमी
निखातंdriven in, embedded
निखातं:
TypeParticiple (Verbal adjective)
Rootनि + खन्
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; ‘दुरुक्तशल्यं’ इत्यस्य विशेषणम्
तेजः-संदीपनम्an inflaming of one’s ardor/temper
तेजः-संदीपनम्:
TypeNoun
Rootतेजस् ; सम् + दीप् (दीपन)
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; समासः—तेजसः संदीपनम्
इन्द्रिय-उपतापिand distressing to the senses
इन्द्रिय-उपतापि:
TypeAdjective (from participial base)
Rootइन्द्रिय ; उप + तप्
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; समासः—इन्द्रियाणाम् उपतापी (उपतापिन्)
चand
च:
TypeParticle
Rootच
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
इतिthus (so it is said)
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formउद्धरण/निगमनार्थक अव्यय
FAQs
It frames abusive speech as enduring internal harm that provokes anger and impairs well-being, increasing the likelihood of further disorder.