गुणप्रातिलोम्यमभावः प्रदोषः प्रसङ्गः पीडा वा व्यसनम् ॥ कZ_०८.१.०३ ॥
guṇaprātilomyamabhāvaḥ pradoṣaḥ prasaṅgaḥ pīḍā vā vyasanam
‘বিপর্যয়’ হতে পারে: গুণের বিপরীততা (অবনতি), অভাব (ক্ষয়/হানি), প্রদোষ (দোষ/দূষণ), প্রসঙ্গ (ক্ষতিকর জড়িয়ে পড়া), অথবা পীড়া (আঘাত/চাপ)।
As a diagnostic checklist: is capability reversing (guṇa-prātilomya), missing (abhāva), corrupted (pradoṣa), entangled (prasaṅga), or under active strain (pīḍā)?
Costly entanglements—unwinnable commitments, factional capture, or dependencies that multiply obligations and reduce freedom of action.