Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 23

पञ्चपणिकं द्विपदरूपस्य निष्क्रयं दद्यात् चतुष्पणिकमेकखुरस्य द्विपणिकं गोमहिषस्य पादिकं क्षुद्रपशूनाम् ॥ कZ_०३.१६.२३ ॥

pañcapaṇikaṃ dvipadarūpasya niṣkrayaṃ dadyāt catuṣpaṇikam ekakhurasya dvipaṇikaṃ gomahiṣasya pādikaṃ kṣudrapaśūnām

নিষ্ক্রয় (মুক্তিমূল্য/ক্ষতিপূরণ) হিসেবে: দ্বিপদ-রূপ (মানুষ) জন্য পাঁচ পণ, একখুর প্রাণীর জন্য চার পণ, গরু বা মহিষের জন্য দুই পণ, এবং ক্ষুদ্র পশুর জন্য এক পাদ দিতে হবে।

पञ्चपणिकम्a five-paṇa amount (price/compensation)
पञ्चपणिकम्:
TypeNoun (adjectival numeral)
Rootपञ्च; पण
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘पञ्च पणाः यस्य’ = five-paṇa amount (as price)
द्विपद-रूपस्यof a two-footed being (i.e., a human)
द्विपद-रूपस्य:
TypeNoun (genitive qualifier)
Rootद्वि + पद; रूप
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (रूप-शब्दः नपुं), एकवचन, षष्ठी; ‘द्विपद’ = two-footed (human)
निष्क्रयम्the redemption/compensation price
निष्क्रयम्:
TypeNoun
Rootनिष् + √क्री (क्रयणे)
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘निष्क्रय’ = redemption/compensation price
दद्यात्should give
दद्यात्:
TypeVerb
Root√दा (दाने)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘he should give’
चतुष्पणिकम्a four-paṇa amount
चतुष्पणिकम्:
TypeNoun (adjectival numeral)
Rootचतुर्; पण
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘चत्वारः पणाः यस्य’
एकखुरस्यof a one-hoofed animal
एकखुरस्य:
TypeNoun (genitive qualifier)
Rootएक + खुर
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, षष्ठी; ‘one-hoofed’ (e.g., horse/ass etc., as a class)
द्विपणिकम्a two-paṇa amount
द्विपणिकम्:
TypeNoun (adjectival numeral)
Rootद्वि; पण
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘द्वौ पणौ यस्य’
गोमहिषस्यof cattle—cow/buffalo
गोमहिषस्य:
TypeNoun (genitive qualifier)
Rootगो + महिष
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, षष्ठी; ‘cow and buffalo’ as a category
पादिकम्a quarter (paṇa), i.e., one-fourth of a paṇa
पादिकम्:
TypeNoun (measure/amount term)
Rootपाद
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; ‘पादिक’ = one-fourth (of a paṇa) / quarter-unit amount
क्षुद्रपशूनाम्of small animals (minor livestock)
क्षुद्रपशूनाम्:
TypeNoun (genitive plural)
Rootक्षुद्र + पशु
Formपुंलिङ्ग, बहुवचन, षष्ठी; ‘small animals’
H
humans (dvipadarūpa)
S
single-hoofed animals
C
cow
B
buffalo
S
small livestock

FAQs

It reduces discretion and disputes by standardizing payouts, enabling faster settlement and predictable enforcement costs.