समाहर्तृप्रदिष्टाश्च गृहपतिकव्यञ्जना येषु ग्रामेषु प्रणिहितास्तेषां ग्रामाणां क्षेत्रगृहकुलाग्रं विद्युः मानसंजाताभ्यां क्षेत्राणि भोगपरिहाराभ्यां गृहाणि वर्णकर्मभ्यां कुलानि च ॥ कZ_०२.३५.०८ ॥
samāhartṛpradiṣṭāś ca gṛhapatika-vyañjanā yeṣu grāmeṣu praṇihitās teṣāṃ grāmāṇāṃ kṣetra-gṛha-kulāgraṃ vidyuḥ; māna-saṃjātābhyāṃ kṣetrāṇi, bhoga-parihārābhyāṃ gṛhāṇi, varṇa-karmabhyāṃ kulāni ca
সমাহর্তৃর নির্দেশে গৃহপতি ও ব্যবসায়ীর ছদ্মবেশে গ্রামগুলিতে নিযুক্ত এজেন্টরা সেই গ্রামগুলির ক্ষেত, গৃহ ও কুল/পরিবারের মোট সংখ্যা জানবে—ক্ষেত মাপ ও উৎপাদন দ্বারা, গৃহ ভোগ/বাস ও ছাড়/পরিহার দ্বারা, এবং কুল বর্ণ ও কর্ম/পেশা দ্বারা।
Area alone can be manipulated; yield cross-validates productivity and helps detect underreporting, crop concealment, or fraudulent classification.
Occupancy/use reveals real economic status, while exemptions/remissions are common leakage points; pairing them enables audit of privilege claims.