Sutra 12
Devanagari script
द्विवितस्तिररत्निः प्राजापत्यो हस्तः ॥ कZ_०२.२०.१२ ॥
Transliteration
dvivitastiraratniḥ prājāpatyo hastaḥ
Translation
দুই বিতস্তি মিলে এক অরত্নি হয়; এটিই প্রাজাপত্য হস্ত (মানক ‘কিউবিট/হাত’)।
Word by Word
द्विवितस्तिःa measure equal to two vitastis (double-span)
द्विवितस्तिः:
TypeNoun (measure-term)
Rootद्वि + वितस्ति
Formप्रथमा-एकवचनम्; स्त्रीलिङ्गः; परिमाणवाचक-नाम (वितस्ति-प्रमाणस्य द्विगुणः)
तिररत्निःa transverse aratni (a cubit measured across/sideways)
तिररत्निः:
TypeNoun (measure-term)
Rootतिरस् + अरत्नि
Formप्रथमा-एकवचनम्; स्त्रीलिङ्गः; परिमाणवाचक-नाम; तिरस्-पूर्वपदेन ‘आडम्/तिर्यक्’ इत्यर्थ-विशेषः
प्राजापत्यःPrajāpatya (the standard attributed to Prajāpati)
प्राजापत्यः:
TypeAdjective
Rootप्रजापति (तद्धित)
Formप्रथमा-एकवचनम्; पुल्लिङ्गः; तद्धित-विशेषणम् (प्राजापत्य = प्रजापतेः सम्बन्धी/प्रजापतिना निर्दिष्टः)
हस्तःa hasta (hand/cubit measure)
हस्तः:
TypeNoun (measure-term)
Rootहस्त
Formप्रथमा-एकवचनम्; पुल्लिङ्गः; परिमाणवाचक-नाम
Entities Mentioned
V
vitastiA
aratniP
prājāpatyaH
hastaFAQs
It enables predictable scaling from small to large measurements, preventing manipulation in bills of quantity and labor/output reporting.