पञ्चद्रोणे शालीनां द्वादशाढकं तण्डुलानां कलभभोजनमेकादशकं व्यालानाम् दशकमौपवाह्यानां नवकं साम्नाह्यानामष्टकं पत्तीनां सप्तकं मुख्यानां षट्कं देवीकुमाराणाम् पञ्चकं राज्ञामखण्डपरिशुद्धानां वा तुअण्डुलानां प्रस्थः ॥ कZ_०२.१५.४२ ॥
pañcadroṇe śālīnāṃ dvādaśāḍhakaṃ taṇḍulānāṃ kalabhabhojanam ekādaśakaṃ vyālānām daśakam aupavāhyānāṃ navakaṃ sāmnāhyānām aṣṭakaṃ pattīnāṃ saptakaṃ mukhyānāṃ ṣaṭkaṃ devīkumārāṇām pañcakaṃ rājñām akhaṇḍa-pariśuddhānāṃ vā taṇḍulānāṃ prasthaḥ
পাঁচ দ্রোণ শালী ধান থেকে বারো আঢক চাল মানক উৎপাদন। অখণ্ড ও ভালোভাবে পরিষ্কার করা চাল থেকে (প্রস্থ এককে) রান্না-ভাতের নির্দিষ্ট বরাদ্দ: হাতিশালা (কলভ) ১১, হিংস্র পশু (ব্যাল) ১০, বাহন/বোঝাবাহী পশু (ঔপবাহ্য) ৯, সাধারণ প্রতিষ্ঠানে পালিত (সাম্নাহ্য) ৮, পদাতিক (পত্তী) ৭, প্রধান/ফোরম্যান (মুখ্য) ৬, রানি ও রাজপুত্র (দেবী-কুমার) ৫, এবং রাজার জন্যও ৫।
A formal ration hierarchy ties consumption to role and institutional need, enabling predictable budgeting and preventing discretionary favoritism or leakage.
It indicates a quality standard for official rations, supporting uniform provisioning and reducing scope for adulteration or substitution.