Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 4

आदेयः प्रत्यादेयः प्रसादकः प्रकोपको ह्रस्वकालस्तनुक्षयोऽल्पव्ययो महान्वृद्ध्युदयः कल्यो धर्म्यः पुरोगश्चेति लाभसम्पत् ॥ कZ_०९.४.०४ ॥

ādeyaḥ pratyādeyaḥ prasādakaḥ prakopako hrasva-kālas tanu-kṣayo 'lpa-vyayo mahān vṛddhy-udayaḥ kalyo dharmyaḥ purogaś ceti lābha-sampat.

‘লাভ-সম্পৎ’ (লাভের উৎকর্ষ) হলো এমন লাভ যা: অর্জনযোগ্য; উল্টে গেলে/প্রত্যাবর্তনে পুনরুদ্ধারযোগ্য; সন্তোষজনক/সমঝোতামূলক; অথবা (প্রয়োজনে) চাপ/প্রকোপ সৃষ্টি করতে সক্ষম; কার্যসম্পাদনে স্বল্পকালীন; লোকবল-ক্ষয় সামান্য; ব্যয় অল্প; মহৎ বৃদ্ধি ও উত্থান ঘটায়; কল্যাণকর; ধর্মসম্মত/বৈধ; এবং অগ্রগামী/পথপ্রদর্শক (পরবর্তী লাভের পথ খুলে দেয়)।

आदेयःto be taken/acceptable (gain)
आदेयः:
TypeAdjective
Root√दा (दाने)
Formप्रातिपदिक: आदेय; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (लाभसम्पत्-शब्दस्य)
प्रत्यादेयःreturnable/reciprocal (in exchange)
प्रत्यादेयः:
TypeAdjective
Root√दा (दाने)
Formप्रातिपदिक: प्रत्यादेय; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
प्रसादकःpleasing; producing favor/approval
प्रसादकः:
TypeAdjective
Root√सद् (सीदति) / causative sense via प्रसाद
Formप्रातिपदिक: प्रसादक; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
प्रकोपकःprovoking; causing anger/hostility
प्रकोपकः:
TypeAdjective
Root√कुप् (कोपे) / causative sense
Formप्रातिपदिक: प्रकोपक; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
ह्रस्वकालःshort-term; of brief duration
ह्रस्वकालः:
TypeAdjective
Rootह्रस्व (adj) + काल (noun)
Formप्रातिपदिक: ह्रस्वकाल; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
तनुक्षयःslight depletion; small loss
तनुक्षयः:
TypeAdjective
Rootतनु (adj) + क्षय (noun)
Formप्रातिपदिक: तनुक्षय; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
अल्पव्ययःlow-cost; involving little expense
अल्पव्ययः:
TypeAdjective
Rootअल्प (adj) + व्यय (noun)
Formप्रातिपदिक: अल्पव्यय; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
महान्great; large
महान्:
TypeAdjective
Rootमहत् (adj)
Formप्रातिपदिक: महत्; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (वृद्ध्युदयः इत्यस्य)
वृद्ध्युदयः(resulting in) great growth and rise/prosperity
वृद्ध्युदयः:
TypeNoun (used adjectivally)
Rootवृद्धि (noun) + उदय (noun)
Formप्रातिपदिक: वृद्ध्युदय; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘महान्’ इति विशेषणेन विशेष्यते; लाभसम्पत्-लक्षणेषु एकम्
कल्यःauspicious; beneficial
कल्यः:
TypeAdjective
Rootकल्य (adj)
Formप्रातिपदिक: कल्य; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
धर्म्यःlawful; righteous; in accordance with dharma
धर्म्यः:
TypeAdjective
Rootधर्म (noun) + यत् (तद्धित)
Formप्रातिपदिक: धर्म्य; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
पुरोगःleading; going in front; foremost
पुरोगः:
TypeAdjective
Rootपुरस् (avyaya/noun) + √गम् (गत्यर्थ) (ग-प्रत्यय)
Formप्रातिपदिक: पुरोग; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
and
:
TypeParticle
Root
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
इतिthus; so (indicating enumeration)
इति:
TypeParticle
Rootइति
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्ययम् (लक्षण-सूची-समापनम्)
लाभसम्पत्the (ideal) excellence/qualities of a gain
लाभसम्पत्:
TypeNoun
Rootलाभ (noun) + सम्पद् (noun)
Formप्रातिपदिक: लाभसम्पद्; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वाक्यस्य विषयः/उद्देश्यः—‘लाभसम्पत् (एषा) …’ इति
G
gain (lābha)

FAQs

Prefer gains that are feasible and reversible, calm opposition (or apply pressure when required), execute quickly, minimize casualties and spending, generate compounding growth, remain legitimate, and create strategic momentum for subsequent actions.

Legitimacy reduces resistance and enforcement costs; an unlawful gain can trigger internal instability and external coalitions, undermining net advantage.