Adhyaya 75: Description of Jambūdvīpa: its regions, mountains, measurements, and cosmic structure

Verse 1

रुद्र उवाच । अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि जम्बूद्वीपं यथातथम् । संख्यां चापि समुद्राणां द्वीपानां चैव विस्तरम् ॥ ७५.१ ॥

ৰুদ্ৰে ক’লে—এতিয়াৰ পৰা মই যথাযথভাৱে জম্বুদ্বীপৰ বৰ্ণনা কৰিম; লগতে সাগৰসমূহৰ সংখ্যা আৰু দ্বীপসমূহৰ বিস্তাৰো ক’ম।

Verse 2

यावन्ति चैव वर्षाणि तेषु नद्यश्च याः स्मृताः । महाभूतप्रमाणं च गतिं चन्द्रार्कयोः पृथक् ॥ ७५.२ ॥

তাত কিমান বছৰ (প্ৰদেশ) আছে আৰু তাত স্মৃত নদীবোৰ কোনবোৰ; লগতে মহাভূতসমূহৰ পৰিমাপ আৰু চন্দ্ৰ-সূৰ্যৰ পৃথক গতি-ও (বৰ্ণিত হ’ব)।

Verse 3

द्वीपभेदसहस्राणि सप्तस्वन्तर्गतानि च । न शक्यन्ते क्रमेणेह वक्तुं यैर् विततं जगत् ॥ ७५.३ ॥

দ্বীপসমূহৰ সহস্ৰ ভেদ আৰু যিবোৰ সাত (মুখ্য) দ্বীপৰ ভিতৰত অন্তৰ্গত—যাৰ দ্বাৰা জগত বিস্তৃত—সেইবোৰ ইয়াত ক্ৰমে কোৱা সম্ভৱ নহয়।

Verse 4

सप्तद्वीपान् प्रवक्ष्यामि चन्द्रादित्यग्रहैः सह । येषां मनुष्यास्तर्केण प्रमाणानि प्रचक्षते ॥ ७५.४ ॥

মই সাত দ্বীপৰ বৰ্ণনা কৰিম, চন্দ্ৰ আৰু সূৰ্য-গ্ৰহসহ; যাৰ পৰিমাপ-প্ৰমাণ মানুহে তৰ্কৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ কৰে।

Verse 5

अचिन्त्याः खलु ये भावाः न तांस्तर्केण साधयेत् । प्रकृतिभ्यः परं यच्च तदचिन्त्यं विभाव्यते ॥ ७५.५ ॥

যি তত্ত্বসমূহ সঁচাকৈ অচিন্ত্য, সেয়া কেৱল তৰ্কেৰে স্থাপন কৰা উচিত নহয়; আৰু যি প্ৰকৃতিসমূহৰ ওপৰত, তাক অচিন্ত্য বুলিয়েই ধৰা হয়।

Verse 6

नव वर्षं प्रवक्ष्यामि जम्बूद्वीपं यथातथम् । विस्तारान्मण्डलाच्चैव योजनैस्तन्निबोधत ॥ ७५.६ ॥

এতিয়া মই যথাযথভাৱে জম্বূদ্বীপৰ নৱ বৰ্ষ (অঞ্চল) বৰ্ণনা কৰিম—তাৰ বিস্তাৰ, মণ্ডলাকাৰ গঠন আৰু যোজন-প্ৰমাণ; সেয়ে মনোযোগেৰে বুজিবা।

Verse 7

शतमेकें सहस्राणां योजनानां समन्ततः । नानाजनपदाकीर्णं योजनेर्विविधैः शुभैः ॥ ७५.७ ॥

ই সকলো দিশে এক লক্ষ যোজন পৰ্যন্ত বিস্তৃত; বহু জনপদে পৰিপূৰ্ণ আৰু নানাবিধ শুভ যোজন-প্ৰমাণে বিভক্ত।

Verse 8

सिद्धचारणसंकीर्णं पर्वतैरुपशोभितम् । सर्वधातुविवृद्धैश्च शिलाजालसमुद्भवैः । पर्वतप्रभवाभिश्च नदीभिः सर्वतश्चितम् ॥ ७५.८ ॥

ই সিদ্ধ আৰু চাৰণেৰে পৰিপূৰ্ণ, পৰ্বতেৰে শোভিত; সকলো ধাতু-সমৃদ্ধি আৰু তাত উদ্ভৱ হোৱা শিলাজালেৰে যুক্ত, আৰু পৰ্বত-উৎপন্ন নদীৰে চাৰিওফালে পূৰ্ণ।

Verse 9

जम्बूद्वीपः पृथुः श्रीमान् सर्वतः परिमण्डलः । नवभिश्चावृतः श्रीमान् भुवनैर्भूतभावनः ॥ ७५.९ ॥

জম্বূদ্বীপ বিস্তৃত আৰু শ্ৰীসমৃদ্ধ, সকলোফালে পৰিমণ্ডলাকাৰ; ই নৱ ভুবন/বিভাগেৰে আৱৃত, শ্ৰীমান, আৰু নিজৰ লোকসমূহেৰে জীৱকুলক পোষণ কৰে।

Verse 10

लवणेन समुद्रेण सर्वतः परिवारितः । जम्बूद्वीपस्य विस्तारात् समेन तु समन्ततः ॥ ७५.१० ॥

ই সকলোফালে লৱণ (নিমখ) সাগৰেৰে পৰিবেষ্টিত; আৰু জম্বূদ্বীপৰ বিস্তাৰৰ অনুৰূপে সকলো দিশে সমভাবে প্ৰসাৰিত।

Verse 11

तस्य प्रागायताः दीर्घाः षडेते वर्षपर्वताः । उभयत्रावगाढाश्च समुद्रौ पूर्वपश्चिमौ ॥ ७५.११ ॥

সেই অঞ্চলৰ বাবে পূৰ্বদিশলৈ বিস্তৃত আৰু দীঘল এই ছয়টা বৰ্ষ-পৰ্বত; আৰু দুয়োফালে—পূৰ্ব আৰু পশ্চিমে—সমুদ্ৰ অৱস্থিত।

Verse 12

हिमप्रायश्च हिमवान् हेमकूटश्च हेमवान् । सर्वत्र सुसुखश्चापि निषधः पर्वतो महान् ॥ ७५.१२ ॥

হিমপ্ৰায় আৰু হিমবান, হেমকূট আৰু হেমবান; লগতে নিষধ নামৰ মহান পৰ্বত—যি সৰ্বত্ৰ সুখ আৰু কল্যাণ দানকাৰী বুলি বৰ্ণিত।

Verse 13

चतुर्वर्णः स सुवर्णो मेरुश्चोल्बमयो गिरिः । वृत्ताकृतिप्रमाणश्च चतुरस्त्रः समुच्छितः ॥ ७५.१३ ॥

মেৰু পৰ্বত চতুৰ্বৰ্ণ বুলি কোৱা হৈছে; সি সুৱৰ্ণময়, দীপ্ত ধাতুময় গিৰি। তাৰ পৰিমাপ বৃত্তাকৃতি, আৰু সি চতুৰস্ত্ৰ ৰূপে উচ্চতাত উন্নত।

Verse 14

नानावर्णस्तु पार्श्वेषु प्रजापतिगुणान्वितः । नाभिमण्डलसम्भूतो ब्रह्मणः परमेष्ठिनः ॥ ७५.१४ ॥

তাৰ পাৰ্শ্বত নানাবৰ্ণ দেখা যায় আৰু সি প্ৰজাপতি-গুণেৰে যুক্ত; পৰমেষ্ঠী ব্ৰহ্মাৰ নাভিমণ্ডলৰ পৰা তাৰ উৎপত্তি।

Verse 15

पूर्वतः श्वेतवर्णस्तु ब्राह्मण्यं तेन तस्य तत् । पीतश्च दक्षिणेनासौ तेन वैश्यत्वमिष्यते ॥ ७५.१५ ॥

পূৰ্বফালে সি শ্বেতবৰ্ণ; সেয়ে তাৰ বাবে ব্ৰাহ্মণ্য নিৰ্ধাৰিত। আৰু দক্ষিণফালে সি পীতবৰ্ণ; সেয়ে বৈশ্যত্ব মান্য কৰা হয়।

Verse 16

भृङ्गपत्रनिभश्चासौ पश्चिमेन यतोऽथ सः । तेनास्य शूद्रता प्रोक्ता मेरोर् नामार्थकर्मणः ॥ ७५.१६ ॥

তেওঁ ভৃঙ্গ-উদ্ভিদৰ পাতৰ সদৃশ বুলি কোৱা হৈছে; আৰু তেওঁ পশ্চিম দিশত অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে, মেরুৰ নাম-অৰ্থ-কৰ্মৰ ভিত্তিত তেওঁৰ ‘শূদ্ৰতা’ প্ৰকট কৰা হৈছে।

Verse 17

पार्श्वमुत्तरतस्तस्य रक्तवर्णं विभाव्यते। तेनास्य क्षत्रभावः स्यादिति वर्णाः प्रकीर्तिताः॥ ७५.१७॥

তেওঁৰ উত্তৰ পাৰ্শ্বত ৰক্তবৰ্ণ দেখা যায়; তাৰ দ্বাৰা তেওঁৰ ক্ষত্ৰিয়-ভাব অনুমিত হয়—এইদৰে বৰ্ণসমূহ প্ৰকীৰ্তিত।

Verse 18

वृत्तः स्वभावतः प्रोक्तो वर्णतः परिमाणतः । नीलश्च वैडूर्यमयः श्वेतशुक्लो हिरण्मयः । मयूरबर्हिवर्णस्तु शातकुम्भश्च श्रृङ्गवान् ॥ ७५.१८ ॥

তেওঁ স্বভাৱতঃ বৃত্তাকাৰ বুলি কোৱা হৈছে, আৰু বৰ্ণ আৰু পৰিমাণ দ্বাৰাও নিৰূপিত—নীল আৰু বৈডূৰ্যময়; শ্বেত, পৰম শুক্ল, হিৰণ্ময়; ময়ূৰ-বৰ্হিবৰ্ণ, শাতকুম্ভ (উত্তম স্বৰ্ণ) ময়, আৰু শৃঙ্গযুক্ত।

Verse 19

एते पर्वतराजानः सिद्धचारणसेविताः । तेषामन्तरविष्कम्भो नवसाहस्र उच्यते ॥ ७५.१९ ॥

এয়া পৰ্বতৰাজ, সিদ্ধ আৰু চাৰণসকলে সেবা কৰে; তেওঁলোকৰ অন্তৰ-বিষ্কম্ভ (আভ্যন্তৰীণ বিস্তৃতি/মধ্যৱৰ্তী প্ৰস্থ) নৱসাহস্ৰ বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 20

मध्ये त्विलावृतं नाम महामेरोः स सम्भवः । नवैव तु सहस्राणि विस्तीर्णः सर्वतश्च सः ॥ ७५.२० ॥

মধ্যত ‘ইলাবৃত’ নামৰ অঞ্চল আছে; ই মহামেরুৰ সৈতে সম্পৰ্কিত কেন্দ্ৰভূমি। ই সৰ্বদিশে নৱসাহস্ৰ (যোজন) বিস্তৃত বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 21

मध्यं तस्य महामेरुर्विधूम इव पावकः । वेद्यर्धं दक्षिणं मेरोरुत्तरार्धं तथोत्तरम् ॥ ७५.२१ ॥

তাৰ মধ্যভাগত মহান মেরু ধোঁৱাহীন অগ্নিৰ দৰে দীপ্তিমান। মেরুৰ দক্ষিণাৰ্ধ ‘বেদ্যাৰ্ধ’ বুলি কোৱা হয়, আৰু তেনেদৰে উত্তৰাৰ্ধ ‘উত্তৰ’ (উত্তৰ বিভাগ) বুলি নিৰ্দিষ্ট।

Verse 22

वर्षाणि यानि षडत्र तेषां ते वर्षपर्वताः । योजनाग्रं तु वर्षाणां सर्वेषां तद्विधीयते ॥ ७५.२२ ॥

ইয়াত বৰ্ণিত ছয়টা বৰ্ষ (অঞ্চল)ৰ প্ৰত্যেকৰে নিজ নিজ ‘বৰ্ষ-পৰ্বত’ আছে। সেই সকলো বৰ্ষৰ প্ৰস্থৰ মান এক যোজন বুলি বিধান কৰা হৈছে।

Verse 23

द्वे द्वे वर्षे सहस्राणां योजनानां समुच्छ्रयः । जम्बूद्वीपस्य विस्तारस्तेषामायाम उच्यते ॥ ७५.२३ ॥

প্ৰতি দুটা দুটা বৰ্ষৰ বাবে উচ্চতা দুহাজাৰ যোজন বুলি কোৱা হৈছে। আৰু জম্বূদ্বীপৰ বিস্তাৰ তেওঁলোকৰেই দীৰ্ঘতা (আয়াম) পৰিমাপ হিচাপে বৰ্ণিত।

Verse 24

योजनानां सहस्राणि शतौ द्वौ चायतौ गिरौ । नीलश्च निषधश्चैव ताभ्यां हीनाश्च ये परे । श्वेतश्च हेमकूटश्च हिमवान् शृङ्गवांश्च यः ॥ ७५.२४ ॥

নীল আৰু নিষধ—এই দুটা পৰ্বত দু’লাখ যোজনলৈ বিস্তৃত। সিহঁতৰ পৰৱৰ্তী পৰ্বতসমূহ তুলনামূলকভাৱে কম বিস্তাৰযুক্ত—শ্বেত, হেমকূট আৰু শৃঙ্গসমন্বিত হিমবান।

Verse 25

जम्बूद्वीपप्रमाणेन निषधः परिकीर्तितः । तस्माद् द्वादशभागेन हेमकूटः प्रहीयते । हिमवान् विंशभागेन हेमकूटात् प्रहीयते ॥ ७५.२५ ॥

জম্বূদ্বীপৰ প্ৰমাণ অনুসৰি নিষধৰ পৰিমাপ বৰ্ণিত হৈছে। সেই মানৰ পৰা হেমকূট দ্বাদশ ভাগে কম, আৰু হেমকূটৰ তুলনাত হিমবান বিংশ ভাগে কম।

Verse 26

अष्टाशीतिसहस्राणि हेमकूटो महागिरिः । अशीतिर्हिमवान्शैल आयतः पूर्वपश्चिमे ॥ ७५.२६ ॥

মহাগিৰি হেমকূটৰ বিস্তাৰ অষ্টাশি সহস্ৰ যোজন। হিমবান্ পৰ্বতশ্ৰেণী পূৰ্ব-পশ্চিম দিশত আশি সহস্ৰ যোজনলৈ বিস্তৃত।

Verse 27

द्वीपस्य मण्डलीभावाद् ह्रासवृद्धी प्रकीर्त्यते । वर्षाणां पर्वतानां च यथा चेमे तथोत्तरम् ॥ ७५.२७ ॥

দ্বীপৰ মণ্ডলাকাৰ স্বভাৱৰ বাবে তাৰ হ্ৰাস আৰু বৃদ্ধি বৰ্ণিত হয়। তদ্ৰূপ বছৰসমূহ আৰু পৰ্বতসমূহো—ইয়াত যেনেকৈ কোৱা হৈছে, তেনেকৈ পৰৱৰ্তীতেও বৰ্ণনা হ’ব।

Verse 28

तेषां मध्ये जनपदास्तानि वर्षाणि चैव तत् । प्रपातविषमैस्तैस्तु पर्वतैरावृतानि तु ॥ ७५.२८ ॥

সিহঁতৰ মাজত জনপদসমূহ আৰু সেই বছৰসমূহো আছে। সেয়া প্ৰপাতযুক্ত বিষম আৰু দুৰ্গম পৰ্বতে চাৰিওফালে আৱৃত।

Verse 29

संततानि नदीभेदैरगम्यानि परस्परम् । वसन्ति तेषु सत्त्वानि नानाजातीनि सर्वशः ॥ ७५.२९ ॥

নদীৰ বিভাজনে সেই ভূখণ্ডসমূহ পৃথক পৃথক হৈও অবিৰত বিস্তৃত। সিহঁত পৰস্পৰ অগম্য; তাত সকলো দিশতে নানা জাতিৰ সত্ত্ব বাস কৰে।

Verse 30

एतद्धैमवतं वर्षं भारती यत्र सन्ततिः । हेमकूटं परं यत्र नाम्ना किम्पुरुषोत्तमः ॥ ७५.३० ॥

এই হৈমৱত বছৰ, য’ত ভাৰতী সন্ততি—অৰ্থাৎ ভৰতৰ বংশধৰ—বাস কৰে। তাতেই পৰম হেমকূট ‘কিম্পুৰুষোত্তম’ নামে প্ৰসিদ্ধ।

Verse 31

हेमकूटात् तु निषधं हरिवर्षं तदुच्यते । हरिवर्षात् परं चैव मेरुपार्श्व इलावृतम् ॥ ७५.३१ ॥

হেমকূটৰ পৰা নিষধ অঞ্চলক হৰিবৰ্ষ বুলি কোৱা হয়। আৰু হৰিবৰ্ষৰ পাছত, মেৰু পৰ্বতৰ পাৰ্শ্বত ইলাবৃত অৱস্থিত।

Verse 32

इलावृतात् परं नीलं रम्यकं नाम विश्रुतम् । रम्यकाच्च परं श्वेतं विश्रुतं तद्धिरण्मयम् । हिरण्मयात् परं चैव शृङ्गवन्तं कुरु स्मृतम् ॥ ७५.३२ ॥

ইলাবৃতৰ পাছত নীল পৰ্বতৰ ওচৰত ‘ৰম্যক’ নামে প্ৰসিদ্ধ অঞ্চল আছে। ৰম্যকৰ পাছত প্ৰসিদ্ধ ‘শ্বেত’ (পৰ্বত), আৰু তাৰ পাছত ‘হিৰণ্ময়’ (অঞ্চল)। হিৰণ্ময়ৰ পাছত ‘কুরু’ক ‘শৃঙ্গবন্ত’ বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 33

धनुःसंस्थे तु द्वे वर्षे विज्ञेये दक्षिणोत्तरे । द्वीपानि खलु चत्वारि चतुरस्त्रमिलावृतम् ॥ ७५.३३ ॥

ধনুকাকৃতি বিন্যাসত দুটা বৰ্ষ বুজিব লাগে—দক্ষিণ আৰু উত্তৰ। নিশ্চয় চাৰিটা দ্বীপ আছে, আৰু ইলাবৃত চতুষ্কোণাকৃতি।

Verse 34

अर्वाक् च निषधस्याथ वेद्यर्धं दक्षिणं स्मृतम् । परं शृङ्गवतो यच्च वेद्यर्धं हि तदुत्तरम् ॥ ७५.३४ ॥

নিষধৰ দক্ষিণে বেদীৰ দক্ষিণাৰ্ধ বুলি স্মৰণ কৰা হয়। আৰু শৃঙ্গবন্তৰ পাছত যি আছে, সেয়াই বেদীৰ উত্তৰাৰ্ধ।

Verse 35

वेद्यर्धे दक्षिणे त्रीणि वर्षाणि त्रीणि चोत्तरे । तयोर्मध्ये तु विज्ञेयो यत्र मेरुस्त्विलावृतः ॥ ७५.३५ ॥

বেদীৰ দক্ষিণাৰ্ধত তিনিটা বৰ্ষ আছে আৰু উত্তৰাৰ্ধতো তিনিটা। এই দুয়োৰ মাজত যি অঞ্চল, য’ত মেৰু অৱস্থিত—সেয়াই ইলাবৃত বুলি জানিব লাগে।

Verse 36

दक्षिणेन तु नीलस्य निषधस्योत्तरेण च । उदगायतो महाशैलो माल्यवान्नाम पर्वतः ॥ ७५.३६ ॥

নীল পৰ্বতৰ দক্ষিণে আৰু নিষধ পৰ্বতৰ উত্তৰে, উত্তৰমুখে বিস্তৃত ‘মাল্যবান্’ নামৰ এক মহাপৰ্বত অৱস্থিত।

Verse 37

योजनानां सहस्रे द्वे विष्कम्भोच्छ्रय एव च । आयामतश्चतुस्त्रिंशत् सहस्राणि प्रकीर्तितः ॥ ७५.३७ ॥

তাৰ ব্যাস আৰু উচ্চতা—দুয়োটাই—দুই হাজাৰ যোজন; আৰু তাৰ দৈৰ্ঘ্য চৌত্রিশ হাজাৰ যোজন বুলি কীৰ্তিত।

Verse 38

तस्य प्रतीच्यां विज्ञेयः पर्वतो गन्धमादनः । आयामोच्छ्रयविस्तारात् तुल्यो माल्यवता तु सः ॥ ७५.३८ ॥

তাৰ পশ্চিমে ‘গন্ধমাদন’ নামৰ পৰ্বত জ্ঞাতব্য; দৈৰ্ঘ্য, উচ্চতা আৰু বিস্তাৰত সি মাল্যবানৰ তুল্য।

Verse 39

परिमण्डलस्तयोर्मध्ये मेरुः कनकपर्वतः । चतुर्वर्णः ससौवर्णश्चतुरस्त्रः समुच्छ्रितः ॥ ७५.३९ ॥

তেওঁলোকৰ মাজত বৃত্তাকাৰ ‘কনকপৰ্বত’ মেরু অৱস্থিত—চতুৰ্বৰ্ণ, স্বৰ্ণদ্যুতিযুক্ত, চতুৰস্ৰ আৰু অতিউচ্চ।

Verse 40

अव्यक्ता धातवः सर्वे समुत्पन्ना जलादयः । अव्यक्तात् पृथिवीपद्मं मेरुस्तस्य च कर्णिका ॥ ७५.४० ॥

অব্যক্তৰ পৰা জল আদি সহ সকলো ধাতু-তত্ত্ব উৎপন্ন হৈছে। সেই অব্যক্তৰ পৰাই পৃথিৱী পদ্মৰূপে প্ৰকাশিত, আৰু মেরু তাৰ কৰ্ণিকা (মধ্যভাগ) বুলি কোৱা হয়।

Verse 41

चतुष्पत्रं समुत्पन्नं व्यक्तं पञ्चगुणं महत् । ततः सर्वाः समुद्भूता वितता हि प्रवृत्तयः ॥ ७५.४१ ॥

চাৰিপত্ৰবিশিষ্ট তত্ত্ব প্ৰকাশিত হ’ল—মহৎ আৰু পঞ্চগুণসমন্বিত। তাৰ পৰা সকলো প্ৰবৃত্তি উৎপন্ন হৈ বিস্তৃতভাৱে প্ৰসাৰিত হ’ল।

Verse 42

अनेककल्पजीवद्भिः पुरुषैः पुण्यकारिभिः । कृतात्मभिर्महात्मभिः प्राप्यते पुरुषोत्तमः ॥ ७५.४२ ॥

অসংখ্য কল্প ধৰি জীৱন যাপন কৰা, পুণ্যকৰ্ম কৰা, আত্মসংযমী মহাত্মা পুৰুষসকলৰ দ্বাৰাই পুৰুষোত্তম প্ৰাপ্ত হয়।

Verse 43

महायोगी महादेवो जगद्ध्येयो जनार्दनः । सर्वलोकगतोऽनन्तो व्यापको मूर्तिरव्ययः ॥ ७५.४३ ॥

সেই মহাযোগী, মহাদেৱ, জগতৰ ধ্যানযোগ্য জনাৰ্দন। তেওঁ অনন্ত, সৰ্বলোকগত, সৰ্বব্যাপক, মূৰ্তিমান আৰু অব্যয়।

Verse 44

न तस्य प्राकृताः मूर्तिर्मांसमेदोऽस्थिसंभवा । योगित्वाच्चेश्वरत्वाच्च सत्त्वरूपधरो विभुः ॥ ७५.४४ ॥

তেওঁৰ মূৰ্তি প্ৰাকৃত নহয়, ন মাংস-মেদ-অস্থিৰ পৰা উৎপন্ন। যোগিত্ব আৰু ঈশ্বৰত্বৰ বাবে সেই বিভু সত্ত্বৰূপ ধাৰণ কৰে।

Verse 45

तन्निमित्तं समुत्पन्नं लोके पद्मं सनातनम् । कल्पशेषस्य तस्यादौ कालस्य गतिरीदृशी ॥ ७५.४५ ॥

সেই নিমিত্তৰ পৰা জগতত সনাতন পদ্মৰ উদ্ভৱ হ’ল। সেই কল্প-শেষৰ আদিতে কালৰ গতি এনেকুৱাই আছিল।

Verse 46

तस्मिन् पद्मे समुत्पन्नो देवदेवश्चतुर्मुखः । प्रजापतिपतिर्देव ईशानो जगतः प्रभुः ॥ ७५.४६ ॥

সেই পদ্মত দেৱদেৱ চতুৰ্মুখ ব্ৰহ্মা উৎপন্ন হ’ল—তেওঁ প্ৰজাপতিসকলৰ অধিপতি, দিৱ্য ঈশান, জগতৰ শাসক আৰু প্ৰভু।

Verse 47

तस्य बीजनिसर्गं हि पुष्करस्य यथार्थवत् । कृत्स्नं प्रजानिसर्गेण विस्तरेणैव वर्ण्यते ॥ ७५.४७ ॥

তেওঁৰ বীজ-উদ্ভৱৰ—অর্থাৎ পুষ্কৰৰ—বিৱৰণ যথাৰ্থ তাত্পৰ্য অনুসাৰে প্ৰজা-সৰ্গৰ কাহিনীৰ দ্বাৰা সম্পূৰ্ণ আৰু বিস্তাৰে বৰ্ণিত হ’ব।

Verse 48

तदम्बु वैष्णवः कायो यतो रत्नविभूषितः । पद्माकाराऽ समुत्पन्ना पृथिवी सवनद्रुमा ॥ ७५.४८ ॥

সেই জল বৈষ্ণৱ কায়লৈ পৰিণত হ’ল, যাৰ ফলত সি ৰত্নে বিভূষিত হ’ল; আৰু পৃথিৱী পদ্মাকাৰে, বন আৰু বৃক্ষসহ, উৎপন্ন হ’ল।

Verse 49

तत् तस्य लोकपद्मस्य विस्तारं सिद्धभाषितम् । वर्ण्यमानं विभागेन क्रमशः शृणुत द्विजाः ॥ ७५.४९ ॥

হে দ্বিজসকল! সিদ্ধসকলৰ বাণীত বৰ্ণিত সেই ‘লোক-পদ্ম’ৰ বিস্তাৰ বিভাগ অনুসাৰে আৰু ক্ৰমে ক্ৰমে এতিয়া শুনা।

Verse 50

महावर्षाणि ख्यातानि चत्वार्यत्र च संस्थिताः । तत्र पर्वतसंस्थानो मेरुर्नाम महाबलः ॥ ७५.५० ॥

ইয়াত চাৰিখন প্ৰসিদ্ধ মহাবৰ্ষ অৱস্থিত বুলি কোৱা হৈছে; তাত পৰ্বতাকৃতি সংস্থানত মহাবলী ‘মেৰু’ নামৰ পৰ্বত স্থিত।

Verse 51

नानावर्णः स पार्श्वेषु पूर्वतः श्वेत उच्यते । पीतं च दक्षिणं तस्य भृङ्गवर्णं तु पश्चिमम् ॥ ७५.५१ ॥

তেওঁৰ পাৰ্শ্বসমূহ নানাবৰ্ণৰ বুলি কোৱা হয়—পূৰ্বে শ্বেত, দক্ষিণে পীত, আৰু পশ্চিমে ভ্ৰমৰৰ দৰে শ্যাম বৰ্ণ।

Verse 52

उत्तरं रक्तवर्णं तु तस्य पार्श्वं महात्मनः । मेरुस्तु शोभते शुक्लो राजवंशे तु धिष्टितः ॥ ७५.५२ ॥

সেই মহাত্মাৰ উত্তৰ পাৰ্শ্ব ৰক্তবৰ্ণ; কিন্তু মেৰু পৰ্বত শ্বেত ৰূপে দীপ্তিমান, ৰাজবংশত প্ৰতিষ্ঠিত।

Verse 53

तरुणादित्यसंकाशो विधूम इव पावकः । योजनानां सहस्राणि चतुराशीतिरुच्छ्रितः ॥ ७५.५३ ॥

তেওঁ নবীন সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান, ধোঁৱাবিহীন অগ্নিৰ দৰে; তেওঁৰ উচ্চতা চুৰাশি হাজাৰ যোজন।

Verse 54

प्रविष्टः षोडशाधस्ताद्विस्तृतः षोडशैव तु । शरावसंस्थितत्वाच्च द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतः ॥ ७५.५४ ॥

ই ষোল (মাপ) তললৈ প্ৰৱিষ্ট আৰু ষোলেই (মাপ) বিস্তৃত; আৰু শৰাৱৰ দৰে অৱস্থিত হোৱাৰ বাবে শীৰ্ষত বত্রিশ (মাপ)লৈ বিস্তাৰিত।

Verse 55

विस्तारस्त्रिगुणश्चास्य परिणाहः समन्ततः । मण्डलेन प्रमाणेन व्यस्यमानं तदिष्यते ॥ ७५.५५ ॥

ইয়াৰ প্ৰস্থ ত্ৰিগুণ বুলি কোৱা হৈছে আৰু ইয়াৰ পৰিধি চাৰিওফালে বিস্তৃত; মণ্ডল (বৃত্ত)ৰ প্ৰমাণ অনুসাৰে যেতিয়া ইয়াক বিস্তাৰ কৰি মাপ লোৱা হয়, তেতিয়াই সেই মাপ গ্ৰহণীয় বুলি মান্য।

Verse 56

नवतिश्च सहस्राणि योजनानां समन्ततः । ततः षट्काधिकानां च व्यस्यमानं प्रकीर्तितम् । चतुरस्त्रेण मानेन परिणामः समन्ततः ॥ ७५.५६ ॥

চাৰিওফালে ইয়াৰ বিস্তাৰ নব্বই হাজাৰ যোজন বুলি কোৱা হৈছে। তাৰ পিছত ছয় হাজাৰ (যোজন) অতিৰিক্ত মাপো ব্যাস হিচাপে প্ৰখ্যাত। চতুৰস্ৰ মাপৰ প্ৰমাণে ইয়াৰ পৰিধি সকলো দিশে বৰ্ণিত।

Verse 57

स पर्वतो महादिव्यो दिव्यौषधिसमन्वितः । सवैनैरावृतः सर्वो जातरूपमयैः शुभैः ॥ ७५.५७ ॥

সেই পৰ্বত অতি মহাদিব্য আৰু দিৱ্য তেজে দীপ্ত, দিৱ্য ঔষধি-উদ্ভিদে সমন্বিত; আৰু সি সম্পূৰ্ণৰূপে শুভ জাতৰূপ (সুৱৰ্ণ)ময় আৱৰণে আচ্ছাদিত।

Verse 58

तत्र देवगणाः सर्वे गन्धर्वोरगराक्षसाः । शैलराजे प्रमोदन्ते तथैवाप्सरसां गणाः ॥ ७५.५८ ॥

তাত সকলো দেৱগণ—গন্ধৰ্ব, নাগ আৰু ৰাক্ষসসহ—শৈলৰাজ (পৰ্বতৰাজ)ৰ ওপৰত আনন্দ কৰে; তেনেদৰে অপ্সৰাগণৰ দলসমূহো উল্লাসিত হয়।

Verse 59

स तु मेरुः परिवृतो भवनैर्भूतभावनैः । चत्वारो यस्य देशास्तु नानापार्श्वेषु धिष्ठिताः ॥ ७५.५९ ॥

সেই মেরু পৰ্বত ভूत-ভাবন (জীৱধাৰক) ভৱনসমূহেৰে পৰিবেষ্টিত; আৰু ইয়াৰ চাৰিটা দেশ/অঞ্চল আছে, যি ইয়াৰ নানান পাৰ্শ্বত অৱস্থিত।

Verse 60

भद्राश्वो भारतश्चैव केतुमालश्च पश्चिमे । उत्तरे कुरवश्चैव कृतपुण्यप्रतिश्रयाः ॥ ७५.६० ॥

ভদ্ৰাশ্ব, ভাৰত আৰু পশ্চিমে কেতুমাল; আৰু উত্তৰে কুরু—এইবোৰ পুণ্য অৰ্জন কৰা লোকসকলৰ আশ্ৰয়স্থান।

Verse 61

कर्णिका तस्य पद्मस्य समन्तात् परिमण्डला । योजनानां सहस्राणि योजनानां प्रमाणतः ॥ ७५.६१ ॥

সেই পদ্মৰ কৰ্ণিকা চাৰিওফালে বৃত্তাকাৰ; যোজন-প্ৰমাণ অনুসাৰে তাৰ বিস্তাৰ সহস্ৰ যোজন।

Verse 62

तस्य केसरजालानि नवषट् च प्रकीर्तिताः । चतुरशीतिरुत्सेधो विवरान्तरगोचराः ॥ ७५.६२ ॥

তাৰ কেশৰজাল ঊনষাট বুলি কীৰ্তিত; তাৰ উচ্চতা চুৰাশি, যি ছিদ্ৰসমূহৰ মাজৰ অন্তৰালত বিস্তৃত।

Verse 63

त्रिंशच्चापि सहस्राणि योजनानां प्रमाणतः । तस्य केसरजालानि विकीर्णानि समन्ततः ॥ ७५.६३ ॥

যোজন-প্ৰমাণ অনুসাৰে তাৰ বিস্তাৰ ত্ৰিশ সহস্ৰ পৰ্যন্ত; আৰু তাৰ কেশৰজাল চাৰিওফালে বিকীৰ্ণ।

Verse 64

शतसाहस्रमायाममशीतिḥ पृथुलानि च । चत्वारि तत्र पर्णानि योजनानां चतुर्दश ॥ ७५.६४ ॥

তাৰ দৈৰ্ঘ্য এক লক্ষ (যোজন) আৰু প্ৰস্থ আশি; তাতে চাৰিটা পৰ্ণ আছে—প্ৰত্যেকটো চৌদ্দ যোজন।

Verse 65

तत्र या सा मया तुभ्यं कर्णिकीत्यभिविश्रुता । तां वर्ण्यमानामेकाग्र्यात् समासेन निबोधत । मणिपर्णशतैश्चित्रां नानावर्णप्रभासिताम् ॥ ७५.६५ ॥

সেখানে যি ‘কৰ্ণিকী’ নামে প্ৰসিদ্ধ, যাক মই তোমাক কৈছোঁ—তাৰ সংক্ষিপ্ত বৰ্ণনা একাগ্ৰচিত্তে শুনা: সি শত শত মণিময় পাতে বিচিত্ৰ আৰু নানাবৰ্ণৰ প্ৰভাৰে দীপ্ত।

Verse 66

अनेकपर्णनिचयं सौवर्णमरुणप्रभम् । कान्तं सहस्रपर्वाणं सहस्रोदरकन्दरम् । सहस्रशतपत्रं च वृत्तमेकं नगोत्कतमम् ॥ ७५.६६ ॥

এটা উৎকৃষ্ট পৰ্বত বৃত্তাকাৰ ৰূপে বৰ্ণিত—বহু পত্রসমষ্টিযুক্ত, স্বৰ্ণাভ-অৰুণ জ্যোতিত দীপ্ত আৰু মনোহৰ; সহস্ৰ শৃঙ্গবিশিষ্ট, অন্তৰত সহস্ৰ গুহাযুক্ত, আৰু সহস্ৰ তথা শত-পত্ৰবিশিষ্ট পদ্মসদৃশ গঠনে শোভিত।

Verse 67

मणिरत्नार्पितश्वभ्रैर्मणिभिश्चित्रवेदिकाम् । सुवर्णमणिचित्राङ्गैर्मणिचर्चिततोरणैः ॥ ७५.६७ ॥

মণি-ৰত্নে জড়োৱা খাঁজ/গহ্বৰসমূহসহ, নানাবিধ মণিৰে অলংকৃত বেদিকাসহ; স্বৰ্ণ আৰু মণিৰে বিচিত্ৰ অংগৰচনাযুক্ত, আৰু মণি-শোভিত তোৰণসমূহে সুশোভিত।

Verse 68

तत्र ब्रह्मसभा रम्या ब्रह्मर्षिजनसंकुला । नाम्ना मनोव्रती नाम सर्वलोकेषु विश्रुता ॥ ७५.६८ ॥

সেখানে ব্ৰহ্মাৰ ৰম্য সভা আছিল, ব্ৰহ্মর্ষিজনৰ সমাবেশে পৰিপূৰ্ণ। ‘মনোব্ৰতী’ নামৰে সি সভা সৰ্বলোকত প্ৰসিদ্ধ আছিল।

Verse 69

तत्रेशानस्य देवस्य सहस्रादित्यवर्चसः । महाविमानसंस्थस्य महिमा वर्त्तते सदा ॥ ७५.६९ ॥

সেখানে সহস্ৰ সূৰ্যৰ দৰে দীপ্তিমান, মহাবিমানে অধিষ্ঠিত সেই দেৱ ঈশানৰ মহিমা সদায় বৰ্তে।

Verse 70

तत्र सर्वे देवगणाश्चतुर्वक्त्रं स्वयं प्रभुम् । इष्ट्वा पूज्यनमस्कारैरर्चनीयमुपस्थिताः ॥ ७५.७० ॥

সেখানে সকলো দেৱগণ—চতুৰ্মুখ স্বয়ংপ্ৰভুজনক আৰাধনা কৰি—পূজা, বন্দনা আৰু নমস্কাৰে সেই অর্চনীয়ৰ সন্মুখত উপস্থিত ৰ’ল।

Verse 71

यैस्तदा दिहसंकल्पैर्ब्रह्मचर्यं महात्मभिः । चीर्‍णं चारुमनोभिश्च सदाचारपथि स्थितैः ॥ ७५.७१ ॥

সেই সময়ত দৃঢ় সংকল্পসম্পন্ন, শুদ্ধ মনোভাৱৰ আৰু সদাচাৰৰ পথত স্থিত মহাত্মাসকলে বিধিপূৰ্বক ব্ৰহ্মচৰ্য-ব্ৰত পালন কৰিছিল।

Verse 72

सम्यगिष्ट्वा च भुक्त्वा च पितृदेवार्चने रताः । गृहाश्रमपरास्तत्र विनीताः अतिथिप्रियाः ॥ ७५.७२ ॥

যথাবিধি যজ্ঞকর্ম সম্পন্ন কৰি আহাৰ গ্ৰহণ কৰি তেওঁলোকে পিতৃ আৰু দেৱতাৰ আৰাধনাত ৰত থাকিছিল; তাত তেওঁলোকে গৃহাশ্ৰমত পৰায়ণ, বিনীত আৰু অতিথি-সত্কাৰপ্ৰিয় আছিল।

Verse 73

गृहिणः शुक्लकर्मस्थाः विरक्ताः कारणात्मकाः । यमैर्नियमदानैश्च दृढनिर्दग्धकिल्बिषाः ॥ ७५.७३ ॥

গৃহস্থসকল শুদ্ধ কৰ্মত স্থিত, বৈৰাগ্যযুক্ত আৰু কাৰণ-তত্ত্বৰ বিবেকত স্থিৰ; যম-নিয়ম আৰু দানৰ দ্বাৰা তেওঁলোকৰ পাপ দৃঢ়ভাৱে দগ্ধ হয়।

Verse 74

तेषां निवसनं शुक्लब्रह्मलोकमनिन्दितम् । उपर्युपरि सर्वासां गतिनां परमा गतिः । चतुर्दशसहस्राणि योजनानां तु कीर्तितम् ॥ ७५.७४ ॥

তেওঁলোকৰ নিবাস নিন্দাৰহিত শুক্ল-ব্ৰহ্মলোক বুলি কোৱা হৈছে; ই সকলো গতিতকৈ ওপৰত ওপৰত অৱস্থিত পৰম গতি। ইয়াৰ বিস্তাৰ চতুৰ্দশ সহস্ৰ যোজন বুলি কীৰ্তিত।

Verse 75

ततोऽर्द्धरुचिरे कृष्णे तरुणादित्यवर्चसि । महागिरौ ततो रम्ये रत्नधातुविचित्रिते ॥ ७५.७५ ॥

তাৰপিছত অর্ধ-দীপ্তিমান কৃষ্ণবৰ্ণ, নবসূৰ্যৰ তেজে বিভূষিত সেই মহাগিৰিত; তদনন্তৰে তেওঁলোকে ৰত্নধাতুৰে বিচিত্রিত ৰমণীয় দেশত উপনীত হ’ল।

Verse 76

नैकरत्नसमावासे मणितोरणमन्दिरे । मेरोः सर्वेषु पार्श्वेषु समन्तात् परिमण्डले ॥ ७५.७६ ॥

নানাৰত্নসমৃদ্ধ বাসস্থানত, মণিময় তোৰণৰে শোভিত মন্দিৰৰ ভিতৰত, মেরু পৰ্বতৰ সকলো পাৰ্শ্বত চাৰিওফালে বৃত্তাকাৰ পৰিমণ্ডলত বিস্তৃত।

Verse 77

त्रिंशद्योजनसाहस्रं चक्रपाटो नगोत्तमः । जारुधिश्चैव शैलेन्द्र इत्येते उत्तराः स्मृताः ॥ ७५.७७ ॥

ত্রিশ সহস্ৰ যোজন বিস্তৃত চক্ৰপাট নামৰ শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বত; আৰু জাৰুধি নামৰ শৈলেন্দ্ৰও—এইসকলক উত্তৰ দিশৰ (পৰ্বত/অঞ্চল) বুলি স্মৰণ কৰা হয়।

Verse 78

एतेषां शैलमुख्यानामुत्तरेषु यथाक्रमः । स्थलीरन्तरद्रोण्यश्च सरांसि च निबोधत ॥ ७५.७८ ॥

এই মুখ্য পৰ্বতসমূহৰ উত্তৰত যথাক্ৰমে থকা সমতলভূমি, মধ্যৱৰ্তী দ্ৰোণী (উপত্যকা) আৰু সৰোবৰসমূহ জানি লোৱা।

Verse 79

दशयोजनविस्तीर्णा चक्रपाटोपनिर्गता । सा तूर्द्ध्ववाहिनी चापि नदी भूमौ प्रतिष्ठिता ॥ ७५.७९ ॥

দশ যোজন বিস্তৃত সেই নদী চক্ৰপাটৰ নিৰ্গমৰ পৰা ওলাই আহিল; আৰু সি—ঊৰ্ধ্ববাহিনী হ’লেও—পৃথিৱীত প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল।

Verse 80

सा पुर्याममरावत्यां क्रममाणेन्दुरा प्रभौ । तया तिरस्कृता वा अपि सूर्येन्दुज्योतिषां गणाः ॥ ७५.८० ॥

অমৰাৱতী নগৰীত সেই প্ৰভাময়ী চন্দ্ৰসদৃশ দীপ্তিৰে মিতগতিৰে আগবাঢ়িল; তেওঁৰ দ্বাৰা যেন সূৰ্য-চন্দ্ৰ আৰু জ্যোতিষ্কগণো ম্লান হ’ল।

Verse 81

उदयास्तमिते सन्ध्ये ये सेवन्ते द्विजोत्तमाः । तान् तुष्यन्ते द्विजाः सर्वानष्टावप्यचलोत्तमान् ॥ ७५.८१ ॥

উদয় আৰু অস্তৰ সন্ধিক্ষণত যিসকল শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজে বিধিপূৰ্বক সন্ধ্যোপাসনা কৰে, তেওঁলোকৰ দ্বাৰা সকলো দ্বিজ সন্তুষ্ট হয়; আটাই শ্ৰেষ্ঠ পৰ্বতও তৃপ্ত হয়।

Verse 82

परिभ्रमज्ज्योतिषां या सा रुद्रेन्द्रमता शुभा ॥ ७५.८२ ॥

যি ৰূপ পৰিভ্ৰমণশীল জ্যোতিসমূহৰ সমষ্টি, সেয়াই শুভ; ৰুদ্ৰ আৰু ইন্দ্ৰ-সম্পৰ্কীয় মতত তাক সম্মত বুলি কোৱা হয়।