Adhyaya 68: Dharma Across the Four Yugas, the Disruption of Social Conduct, and Ritual Purification from Varṇa-Mixing Transgressions

Verse 1

भद्राश्व उवाच । योऽसौ परापरो देवो विष्णुः सर्वगतो मुने । चतुर्युगे त्वसौ कीदृग् विज्ञेयः परमेश्वरः ॥ ६८.१ ॥

ভদ্ৰাশ্বে ক’লে—হে মুনি, যি পৰাত্পৰ আৰু অন্তৰ্ব্যাপী, সৰ্বব্যাপী দেৱ বিষ্ণু, তেওঁ চতুৰ্যুগত পৰমেশ্বৰ ৰূপে কেনেকৈ জ্ঞেয়?

Verse 2

युगे युगे क आचारो वर्णानां भविता मुने । कथं च शुद्धिर्विप्राणामन्यस्त्रीसङ्करैर्मुने ॥ ६८.२ ॥

হে মুনি, যুগে যুগে বৰ্ণসমূহৰ উচিত আচাৰ কি হ’ব? আৰু হে মুনি, অন্য স্ত্ৰীৰ পৰা হোৱা সংকৰ (মিশ্ৰ বংশ) সম্পৰ্কে বিপ্ৰসকলৰ শুদ্ধি কেনেকৈ বুজিব?

Verse 3

अगस्त्य उवाच । कृते युगे मही देवैर्भुज्यते वेदकर्मणा । यजद्भिरसुरैस्त्रेतां तद्वद् देवैश्च सत्तम ॥ ६८.३ ॥

অগস্ত্য ক’লে—কৃতযুগত দেৱসকলে বেদবিধি কৰ্মৰ দ্বাৰা পৃথিৱীক পোষণ কৰি সমৃদ্ধ কৰে। ত্ৰেতাযুগত যজ্ঞকাৰী অসুৰসকলৰ দ্বাৰা—আৰু তদ্ৰূপ দেৱসকলৰ দ্বাৰাও—হে সত্তম।

Verse 4

द्वापरे सत्त्वराजसी बहुले नृपसत्तम । यावद् धर्मसुतो राजा भविष्यति महामते ॥ ६८.४ ॥

দ্বাপৰযুগত, হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ, সত্ত্ব আৰু ৰজোগুণ অধিক প্ৰবল হয়, যেতিয়ালৈকে ধৰ্মসুত ৰজা উদয় নহয়, হে মহামতি।

Verse 5

ततस्तमः प्रभविता कलिरूपो नरेश्वर । तस्मिन्कलौ वर्तमानॆ स्वमार्गाच्छ्यवते द्विजः ॥ ६८.५ ॥

তাৰ পাছত, হে নৰেশ্বৰ, কলিৰূপ তমস (অন্ধকাৰ) প্ৰবল হয়; আৰু সেই কলিযুগ চলি থাকিলে দ্বিজে নিজৰ স্বমাৰ্গ (ধৰ্মাচৰণ)ৰ পৰা চ্যুত হয়।

Verse 6

rAjAno vaishyashUdrAshcha prAyasho hInajAtayaH | bhaviShyanti nRRipashreShTha satyashauchavivarjitAH || 68.6 ||

হে নৃপশ্ৰেষ্ঠ! ৰজা, বৈশ্য আৰু শূদ্ৰসকল প্ৰায়ে হীনজাত হ’ব; তেওঁলোক সত্য আৰু শৌচৰ পৰা বঞ্চিত হ’ব।

Verse 7

अगम्यागमनं तत्र करिष्यन्ति द्विजातयः । अनृतं च वदिष्यन्ति वेदमर्गबहिष्कृताः । विवाहांश्च करिष्यन्ति सगोत्रानसमांस्तथा ॥ ६८.७ ॥

তাত দ্বিজসকলে নিষিদ্ধ গমনাগমন কৰিব; বেদমাৰ্গৰ পৰা বহিষ্কৃত হৈ অনৃত ক’ব। সগোত্ৰ আৰু অনসমৰ সৈতে বিবাহো কৰিব।

Verse 8

राजानो ब्राह्मणान् हिंस्युर्वित्तलोभान्विताः शठाः । अन्त्यजा अपि वैश्यत्वं करिष्यन्ति पणॆ रताः । अभिमानिनो भविष्यन्ति शूद्रजातिषु गर्विताः ॥ ६८.८ ॥

ধনলোভে যুক্ত কপট ৰজাসকলে ব্ৰাহ্মণসকলক হিংসা কৰিব। অন্ত্যজসকলেও বাণিজ্যত ৰত হৈ বৈশ্যত্ব গ্ৰহণ কৰিব। শূদ্ৰজাতিসমূহত লোক অহংকাৰী আৰু গৰ্বিত হ’ব।

Verse 9

सर्वाशिनो भविष्यन्ति ब्राह्मणाः शौचवर्जिताः । सुरा पेयमिति प्राहुः सत्यशौचविवर्जिताः ॥ ६८.९ ॥

ব্ৰাহ্মণসকল সৰ্বভক্ষী হ’ব আৰু শৌচবিহীন হ’ব। সত্য আৰু শৌচ ত্যাগ কৰি ক’ব—‘সুৰাও পানীয়।’

Verse 10

ततो विनश्यते लोको वर्णधर्मश्च नश्यते ॥ ६८.१० ॥

তাৰ পিছত লোক নাশ হয় আৰু বৰ্ণধৰ্মো নষ্ট হয়।

Verse 11

भद्राश्व उवाच । अगम्यागमनं कृत्वा ब्राह्मणः क्षत्रियोऽपि वा । शूद्रोऽपि शुद्ध्यते केन किं वा अगम्यं तु शंस मे ॥ ६८.११ ॥

ভদ্ৰাশ্ব ক’লে—নিষিদ্ধ গমন (অগম্যাগমন) কৰি পেলালে ব্ৰাহ্মণ, ক্ষত্ৰিয় বা শূদ্ৰ কেনে উপায়ে শুদ্ধ হয়? আৰু ‘অগম্য’ বুলিলে ঠিক কি—মোক কওক।

Verse 12

अगस्त्य उवाच । चातुर्गामी भवेद्विप्रस् त्रिगामी क्षत्रियो भवेत् । द्विगामी तु भवेद्वैश्यः शूद्र एकगमः स्मृतः ॥ ६८.१२ ॥

অগস্ত্য ক’লে—ব্ৰাহ্মণ ‘চাতুৰ্গামী’, ক্ষত্ৰিয় ‘ত্ৰিগামী’; বৈশ্য ‘দ্বিগামী’, আৰু শূদ্ৰ স্মৃতিত ‘একগামী’ বুলি স্মৰিত।

Verse 13

अगम्यां ब्राह्मणीं प्राहुः क्षत्रियस्य नरेश्वर । क्षत्राणीं चैव वैश्यस्य वैश्यां शूद्रस्य पार्थिव । अधमस्योत्तमा नारी अगम्या मनुरब्रवीत् ॥ ६८.१३ ॥

হে নৰেশ্বৰ, ক্ষত্ৰিয়ৰ বাবে ব্ৰাহ্মণী ‘অগম্যা’; তেনেদৰে বৈশ্যৰ বাবে ক্ষত্ৰাণী, আৰু শূদ্ৰৰ বাবে বৈশ্যা, হে ৰাজন। মনুৱে কৈছে—অধমৰ বাবে উত্তম নাৰী অগম্যা।

Verse 14

माता मातृर्‌ऋष्वसा श्वश्रूर्भातृपत्नी च पार्थिव । स्नुषा च दुहिता चैव मित्रपत्नी स्वगोत्रजा ॥ ६८.१४ ॥

হে পাৰ্থিৱ, (নিজৰ) মাতা, মাতৃভগ্নী (মাছী), শাহু, ভ্ৰাতৃ-পত্নী; লগতে বোৱাৰী, কন্যা, বন্ধুৰ পত্নী আৰু স্বগোত্ৰীয়া নাৰী।

Verse 15

राजजाया आत्मजा चैव अगम्या मुख्यतः स्त्रियः । रजकादिषु चान्याश्च स्त्रियोऽगम्याः प्रकीर्तिताः । अगम्यागमनं चैतत् कृतं पापाय जायते ॥ ६८.१५ ॥

প্ৰধানকৈ ৰজাৰ পত্নী আৰু নিজৰ কন্যা—এইসকল নাৰীসকলক অগম্য, অৰ্থাৎ যৌন-সম্বন্ধৰ বাবে নিষিদ্ধ বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে। ধোবী আদি গোষ্ঠীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত আন নাৰীসকলকো অগম্য বুলি কোৱা হয়। অগম্যাৰ সৈতে গমন কৰিলে সেই কৰ্ম পাপৰ কাৰণ হয়।

Verse 16

वियोनिगमनायाशु ब्राह्मणाय भवत्यलम् । शेषस्य शुद्धिरेषैव प्राणायामशतं भवेत् ॥ ६८.१६ ॥

ব্ৰাহ্মণৰ বাবে বীৰ্য-স্ৰাৱজনিত অশুচিতা শীঘ্ৰে দূৰ কৰিবলৈ এইটোৱেই যথেষ্ট। আনসকলৰ ক্ষেত্ৰতো এইটোৱেই শুদ্ধি—অৰ্থাৎ প্ৰাণায়ামৰ একশ বাৰ।

Verse 17

बहुनाऽपि हि कालेन यत् पापं समुपार्जितम् । वर्णसङ्करसङ्गत्या ब्राह्मणेन नरर्षभ ॥ ६८.१७ ॥

হে নৰশ্ৰেষ্ঠ, ব্ৰাহ্মণে বৰ্ণ-সংকৰ-সম্পৰ্কীয় সঙ্গতিত যোগ দি দীঘল সময়ত যি পাপ সঞ্চয় কৰিছে, সেই পাপৰ কথাই কোৱা হৈছে।

Verse 18

दशप्रणवगायत्रीं प्राणायामशतैस्त्रिभिः । मुच्यते ब्रह्महत्यायाः किं पुनः शेषपातकैः ॥ ६८.१८ ॥

দশাক্ষৰ প্ৰণৱেৰে পূৰ্বক গায়ত্ৰী জপ কৰি তিনিশ প্ৰাণায়াম কৰিলে ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপৰ পৰা মুক্তি লাভ হয়; তেন্তে বাকী সৰু পাতকসমূহৰ কথা কিমানেই বা ক’ব লাগিব।

Verse 19

अथवा पररूपं यो वेद ब्राह्मणपुङ्गवः । वेदाध्यायी पापशतैः कृतैरपि न लिप्यते ॥ ६८.१९ ॥

অথবা যি ব্ৰাহ্মণপুঙ্গৱ পৰৰূপ (উচ্চতম স্বৰূপ) জানে আৰু বেদ অধ্যয়নত নিবিষ্ট, সি কৰা শত শত পাপ থাকিলেও লিপ্ত নহয়।

Verse 20

स्मरन् विष्णुं पठन् वेदं ददद् दानं यजन् हरिम् । ब्राह्मणः शुद्ध एवास्ते विरुद्धमपि तारयेत् ॥ ६८.२० ॥

বিষ্ণুক স্মৰণ কৰি, বেদ পাঠ কৰি, দান দি আৰু হৰিৰ পূজা কৰি—এনে ব্ৰাহ্মণ শুদ্ধই থাকে; তেওঁ বিৰুদ্ধ কৰ্মকো উদ্ধাৰ কৰিব পাৰে।

Verse 21

एतत् ते सर्वमाख्यातं यत् पृष्टोऽहं त्वया नृप । मन्वादिर्भिर्विस्तरशः कथ्यते येन पार्थिव । समासस्तेन मया कथितं ते नृपोत्तम ॥ ६८.२१ ॥

হে নৃপ! তুমি যি মোক সুধিছিলা, সেই সকলো মই তোমাক ব্যাখ্যা কৰিলোঁ। হে পৃথিৱীপাল! মনু আদি দ্বাৰা যি বিষয় বিস্তাৰে কোৱা হয়, তাৰ সাৰাংশ মই তোমাক সংক্ষেপে ক’লোঁ, হে ৰাজশ্ৰেষ্ঠ।