Adhyaya 43: The Caitra Dvādaśī Observance and the Ritual Procedure for Worship of Vāmana

Verse 1

दुर्वासा उवाच । एवमेव मुने मासि चैत्रे संकल्प्य द्वादशीम् । उपोष्याराधयेत् पश्चात् देवदेवं जनार्दनम् ॥ ४३.१ ॥

দুৰ্বাসাই ক’লে—হে মুনি! এইদৰে চৈত্ৰমাহত দ্বাদশীৰ সংকল্প কৰি উপবাস কৰিবা, তাৰ পিছত দেবদেব জনাৰ্দনৰ আৰাধনা কৰিবা।

Verse 2

वामनायेति पादौ तु विष्णवे कटिमर्चयेत् । वासुदेवेत्य जठरमुरः सम्पूर्णकाय च ॥ ४३.२ ॥

‘বামনায়’ মন্ত্ৰে পদযুগল পূজা কৰিবা, ‘বিষ্ণৱে’ মন্ত্ৰে কটি অর্চনা কৰিবা; আৰু ‘বাসুদেৱ’ মন্ত্ৰে উদৰ, বক্ষ আৰু সমগ্ৰ দেহ পূজা কৰিবা।

Verse 3

कण्ठं विश्वकृते पूज्य शिरो वै व्योमरूपिणे । बाहू विश्वजिते पूज्य स्वनाम्ना शङ्खचक्रकौ ॥ ४३.३ ॥

কণ্ঠক ‘বিশ্বকৃত্’ ৰূপে পূজা কৰিবা, আৰু শিৰক ‘ব্যোমৰূপিণ’ ৰূপে পূজা কৰিবা। বাহুদ্বয়ক ‘বিশ্বজিত্’ ৰূপে পূজা কৰিবা; আৰু শঙ্খ-চক্ৰক নিজ নিজ নামৰে পূজা কৰিবা।

Verse 4

अनेन विधिनाभ्यर्च्य देवदेवं सनातनम् । प्राग्वदेवोत्तरं कुम्भं सयुग्मं पुरतो न्यसेत् ॥ ४३.४ ॥

এই বিধিৰে সনাতন দেবদেবক অর্চনা কৰি, পূৰ্বৱৎ পূৰ্বদিশাৰ উত্তৰভাগ অভিমুখে, যুগ্মসহ কুম্ভটো আগত স্থাপন কৰিবা।

Verse 5

प्रागुक्तपात्रे संस्थाप्य वामनं काञ्चनं बुधः । यथाशक्त्या कृतं ह्रस्वं सितयज्ञोपवीतिनम् ॥ ४३.५ ॥

পূৰ্বোক্ত পাত্ৰত সোণালী বামন-মূৰ্তি স্থাপন কৰি, জ্ঞানী সাধকে নিজৰ সামৰ্থ্য অনুসাৰে তাক হ্ৰস্ব (বামন) ৰূপত, শ্বেত যজ্ঞোপৱীতধাৰী কৰি নিৰ্মাণ কৰাব।

Verse 6

कुण्डिकां स्थापयेत् पार्श्वे छत्रिकां पादुके तथा । अक्षामालां च संस्थाप्य वृषिकां च विशेषतः ॥ ४३.६ ॥

কাষতে কুণ্ডিকা (জলপাত্ৰ), তদ্ৰূপ সৰু ছত্ৰ আৰু পাদুকা স্থাপন কৰিব; অক্ষমালা স্থাপন কৰি, বিশেষকৈ বৃষিকা-ও স্থাপন কৰিব।

Verse 7

एतैरुपस्कारैर्युक्तं प्रभाते स द्विजातये । दापयेत् प्रीयतां विष्णुर्ह्रस्वरूपीति उदीरयेत् ॥ ४३.७ ॥

প্ৰভাতে এই উপস্কাৰসমেত (মূৰ্তি) দ্বিজাতিক দান কৰাব; আৰু উচ্চাৰণ কৰিব—“হ্ৰস্বৰূপী বিষ্ণু প্ৰসন্ন হওক।”

Verse 8

मासनाम्ना तु संयुक्तं प्रादुर्भावविधानकम् । प्रीयतामिति सर्वत्र विधिरेष प्रकीर्तितः ॥ ४३.८ ॥

মাসনামৰ সৈতে যুক্ত এই প্ৰাদুৰ্ভাৱ-বিধান সৰ্বত্ৰ “প্রীয়তাম্” (প্ৰসন্ন হওক) এই বাক্যসহেই প্ৰকীৰ্তিত; এয়াই বিধি।

Verse 9

श्रूयते च पुरा राजा हर्यश्वः पृथिवीपतिः । अपुत्रः स तपस्तेपे पुत्रमिच्छंस्तपोधनम् ॥ ४३.९ ॥

শুনা যায়, পুৰাতন কালত পৃথিৱীপতি ৰজা হৰ্যশ্ব আছিল। তেওঁ অপুত্ৰ আছিল; সেয়ে তপোধন (তপস্যাই ধন) পুত্ৰ কামনা কৰি তেওঁ তপস্যা কৰিছিল।

Verse 10

तस्यैव कुर्वतो व्युष्टिं पुत्रार्थे मुनिसत्तम । अजगाम हरिः पूर्वं द्विजरूपं समाश्रितः ॥ ४३.१० ॥

হে মুনিশ্ৰেষ্ঠ! পুত্ৰলাভৰ উদ্দেশ্যে তেওঁ যেতিয়া সেই ব্ৰত পালন কৰি আছিল, তেতিয়া হৰি আগতেই ব্ৰাহ্মণৰূপ ধৰি তাত উপস্থিত হ’ল।

Verse 11

उवाच तपसा राजन् किं ते व्यवसितं प्रभो । पुत्रार्थमिति प्रोवाच तं विप्रः प्रत्युवाच ह ॥ ४३.११ ॥

তেওঁ ক’লে—“হে ৰাজন, তপস্যাৰ দ্বাৰা আপোনাৰ সংকল্প কি, প্ৰভু?” তেওঁ উত্তৰ দিলে—“পুত্ৰাৰ্থে।”

Verse 12

इदमेव विधानं तु कुरु राजन्नुवाच ह । एवमुक्त्वा तु राजानं क्षणादन्तर्हितः प्रभुः ॥ ४३.१२ ॥

তেওঁ ক’লে—“হে ৰাজন, এই বিধানটোৱেই যথাযথভাৱে কৰা।” এইদৰে কৈ প্ৰভু ক্ষণতে ৰজাৰ দৃষ্টিৰ পৰা অন্তৰ্হিত হ’ল।

Verse 13

राजाऽपि तं चकाराशु मन्त्रवन्तं द्विजातये । दरिद्राय तथा प्रादात् ज्योतिर्गार्गाय धीमते ॥ ४३.१३ ॥

ৰজাইও তৎক্ষণাৎ মন্ত্ৰসমৃদ্ধ সেই ব্ৰাহ্মণক দ্বিজসকলৰ বাবে পুৰোহিত হিচাপে নিযুক্ত কৰিলে; লগতে দৰিদ্ৰ কিন্তু জ্ঞানী জ্যোতিৰ্‌ গাৰ্গকো দান-সহায় দিলে।

Verse 14

यथादितेरपुत्रायाः स्वयं पुत्रत्वमागतः । भगवंस्तेन सत्येन ममाप्यस्तु सुतो वरः ॥ ४३.१४ ॥

“হে ভগৱান! যেনেকৈ পুত্ৰহীনা অদিতিৰ স্বয়ং পুত্ৰত্ব ঘটিছিল, সেই সত্যবলে মোৰো যেন এক উত্তম পুত্ৰ লাভ হয়।”

Verse 15

अनेन विधिना दत्ते तस्य पुत्रोऽभवन्मुने । कुवलाश्व इति ख्यातश्चक्रवर्ती महाबलः ॥ ४३.१५ ॥

হে মুনি, এই বিধি অনুসৰি দান দিয়া হ’লে তেওঁৰ পুত্ৰ জন্মিল। তেওঁ ‘কুবলাশ্ব’ নামে খ্যাত, মহাবলী চক্ৰৱৰ্তী সম্ৰাট হ’ল।

Verse 16

अपुत्रो लभते पुत्रमधनो लभते धनम् । भ्रष्टराज्यो लभेद् राज्यं मृतो विष्णुपुरं व्रजेत् ॥ ४३.१६ ॥

যাৰ পুত্ৰ নাই সি পুত্ৰ লাভ কৰে; যি দৰিদ্ৰ সি ধন পায়। যাৰ ৰাজ্য নষ্ট হৈছে সি পুনৰ ৰাজ্য পায়; আৰু যি মৰে সি বিষ্ণুপুৰলৈ গমন কৰে।

Verse 17

कीर्त्तित्वा सुचिरं तत्र इह मर्त्यमुपागतः । चक्रवर्ती भवेद्धीमान् ययातिरिव नाहुषः ॥ ४३.१७ ॥

তাত দীঘলীয়া সময় কীৰ্তন/স্মৰণ কৰি, পাছত ইয়াত মানৱ অৱস্থালৈ আহিলে, সি ধীমান নাহুষপুত্ৰ যযাতিৰ দৰে চক্ৰৱৰ্তী হয়।