Adhyaya 37: The Threefold Discipline (Mental, Physical, Verbal) and the Salvific Power of Hearing Nārāyaṇa’s Name
Vrata-traya (Mānasa–Kāyika–Vācika) tathā Nārāyaṇa-nāma-śravaṇa-māhātmya
Ethical-Discourse (Vrata-Dharma) with Exemplum Narrative (Nāmamāhātmya)
পৃথিৱীয়ে বৰাহক সোধে—ভক্ত পুৰুষ-স্ত্ৰী কেনেকৈ উপাসনা কৰিব। বৰাহ কয়, ধন বা কেৱল জপে নহয়, ভাৱ (অন্তৰৰ নিষ্ঠা) দ্বাৰাই তেওঁ লাভ হয়। তেওঁ ব্ৰত-ধৰ্মক তিন ভাগ কৰে: মানসিক—অহিংসা, সত্য, অস্তেয়, ব্ৰহ্মচৰ্য, অকল্কতা; কায়িক—একভক্ত, নক্ত, উপবাস; বাচিক—মৌন, অধ্যয়ন, দেব-স্তুতি/কীৰ্তন আৰু নিন্দা-অপবাদ ত্যাগ। তাৰপিছত ঋষি অৰুণি আৰু হিংস্ৰ ব্যাধৰ কাহিনী ক’লে—ব্ৰাহ্মণ-সংগ আৰু “নমো নারায়ণায়” শব্দৰ উচ্চাৰণ/শ্ৰৱণে কৰ্মফল পৰিবর্তিত হৈ উদ্ধাৰ ঘটে। শেষত ভক্তি, সংযম আৰু ব্ৰাহ্মণ-সম্মানক ধৰ্ম আৰু পৃথিৱীৰ শৃঙ্খলা ৰক্ষাৰ আদৰ্শ বুলি প্ৰতিপাদন কৰা হয়।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 37
Verse 1
धरण्युवाच । कथमाराध्यसे देव भक्तिमद्भिर्नरैर्विभो । स्त्रीभिर्वा सर्वमेतन्मे शंस त्वं भूतभावन ॥ ३७.१ ॥
ধৰণীয়ে ক’লে—হে দেৱ, হে বিভো! ভক্তিযুক্ত পুৰুষ বা নাৰীসকলে তোমাক কেনেকৈ আৰাধনা কৰে? হে ভূতভাবন, এই সকলো মোক কোৱা।
Verse 2
श्रीवराह उवाच । भावसाध्योऽस्म्यहं देवि न वित्तैर्न जपैरहम् । साध्यस्तथापि भक्तानां कायक्लेशं वदामि ते ॥ ३७.२ ॥
শ্ৰীবৰাহ ক’লে—হে দেবী, মই ভাবৰ দ্বাৰাই সাধ্য; ধন বা জপৰ দ্বাৰা নহয়। তথাপি ভক্তসকলৰ বাবে মই সুলভ; সেয়ে তোমাক কায়ক্লেশ, অৰ্থাৎ শাৰীৰিক তপস্যা, কওঁ।
Verse 3
कर्मणा मनसा वाचा मच्चित्तो यो नरो भवेत् । तस्य व्रतानि धास्यामि विविधानि निबोध मे ॥ ३७.३ ॥
কর্ম, মন আৰু বাক্যৰে যি মানুহে মোৰ প্ৰতি চিত্ত স্থিৰ কৰে, তাৰ বাবে বিভিন্ন ব্ৰতৰ বিধান মই ক’ম; মোৰ কথাটি বুজি লোৱা।
Verse 4
अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यमकल्कता । एतानि मानस्यानाहुर्व्रतानि तु धराधरे ॥ ३७.४ ॥
অহিংসা, সত্য, অস্তেয়, ব্ৰহ্মচৰ্য আৰু কলংকৰহিততা—হে ধৰাধৰ! এইবোৰ মানসিক ব্ৰত বুলি কোৱা হয়।
Verse 5
एकभक्तं तथा नक्तमुपवासादिकं च यत् । तत्सर्वं कायिकं पुंसां व्रतं भवति नान्यथा ॥ ३७.५ ॥
একভক্ত, নক্ত আৰু উপবাসাদি যি কিছু—সেয়া সকলো মানুহৰ বাবে কায়িক (শাৰীৰিক) ব্ৰত; অন্যথা নহয়।
Verse 6
मौनं चाध्ययनं चैव देवस्तुत्यर्थकीर्तितात् । निवृत्तिश्चापि पैशुन्याद् वाचिकं व्रतमुत्तमम् ॥३७.६॥
মৌন, শাস্ত্ৰাধ্যয়ন, দেৱস্তুতিৰ অৰ্থপূৰ্ণ কীৰ্তন, আৰু পৰনিন্দা/চুগলিৰ পৰা নিবৃত্তি—ইয়াক উত্তম বাচিক ব্ৰত বুলি ঘোষণা কৰা হৈছে।
Verse 7
अत्रापि श्रूयते चान्यदृषिरुग्रतपाः पुरा । ब्रह्मपुत्रः पुरा कल्पे अरुणिर्नाम नामतः ॥ ३७.७ ॥
ইয়াতো আন এটা আখ্যানো শুনা যায়—পুৰাকালে উগ্ৰ তপস্যাসম্পন্ন এজন ঋষি আছিল; পূৰ্বকল্পত তেওঁ ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ, নাম অৰুণি।
Verse 8
सोऽरण्यमगमत्किञ्चित् तपोर्थी द्विजसत्तमः । तपस्तेपे ततस्तस्मिन्नुपवासपरायणः ॥ ३७.८ ॥
তপস্যাৰ উদ্দেশ্যে সেই শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ অলপ দূৰ অৰণ্যলৈ গ’ল। তাত উপবাসত নিবিষ্ট হৈ সেই স্থানতে তপস্যা কৰিলে।
Verse 9
देविकायास्तटे रम्ये सोऽवसद् ब्राह्मणः किल । कदाचिदभिषेकाय स जगाम महानदीम् ॥ ३७.९ ॥
দেৱিকা নদীৰ মনোৰম তীৰত সেই ব্ৰাহ্মণ, বুলিয়েই কোৱা হয়, বাস কৰিছিল। এবাৰ অভিষেক-স্নানৰ উদ্দেশ্যে তেওঁ মহা নদীৰ ওচৰলৈ গ’ল।
Verse 10
तत्र स्नात्वा जपन् विप्रो ददर्शायान्तमग्रतः । व्याधं महाधनुःपाणिमुग्रनेत्रं विभीषणम् ॥ ३७.१० ॥
তাত স্নান কৰি জপ কৰি থকা সেই বিপ্ৰে সন্মুখৰ পৰা আহি থকা এজন ব্যাধক দেখিলে—হাতত মহাধনু, উগ্ৰ চকু আৰু ভয়ংকৰ ৰূপ।
Verse 11
तं द्विजं हन्तुमायात स वल्कलानां जिघृक्षया । तं दृष्ट्वा क्षुभितो विप्रो ब्रह्मघ्नस्य भयादिति । ध्यायन् नारायणं देवं तस्थौ तत्रैव स द्विजः ॥ ३७.११ ॥
বল্কল বস্ত্ৰ কেঢ়ি ল’বলৈ লোভেৰে সি সেই দ্বিজক হত্যা কৰিবলৈ আহিল। তাক দেখি ‘ব্ৰহ্মঘ্ন’ৰ ভয়ত বিপ্ৰ বিচলিত হ’ল; নাৰায়ণ দেৱক ধ্যান কৰি তেওঁ তাতেই স্থিৰ হৈ থাকিল।
Verse 12
तं दृष्ट्वा अन्तर्गतहरिं व्याधो भीत इवाग्रतः । विहाय सशरं चापं ततो वचनमब्रवीत् ॥ ३७.१२ ॥
অন্তৰত প্ৰৱিষ্ট হৰিক দেখি ব্যাধ সন্মুখত ভয় খোৱা যেন হ’ল। সি তীৰসহ ধনু এৰি দি তাৰ পিছত কথা ক’লে।
Verse 13
व्याध उवाच । हन्तुमिच्छुरहं ब्रह्मन् भवन्तं प्रागिहागतः । इदानीं दर्शनात् तुभ्यं सा मतिः क्वापि मे गता ॥ ३७.१३ ॥
ব্যাধে ক’লে—হে ব্ৰাহ্মণ! আগতে মই আপোনাক হত্যা কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰি ইয়ালৈ আহিছিলোঁ। কিন্তু এতিয়া আপোনাৰ দৰ্শন হোৱামাত্ৰে মোৰ সেই সংকল্প ক’ত যেন লুপ্ত হৈ গ’ল।
Verse 14
ब्राह्मणानां सहस्राणि सस्त्रीणामयुतानि च । निहतानि मया ब्रह्मन् निहतौ च कुटम्बिनौ ॥ ३७.१४ ॥
হে ব্ৰাহ্মণ, মই হাজাৰ হাজাৰ ব্ৰাহ্মণ আৰু দহ হাজাৰ অস্ত্ৰধাৰীক হত্যা কৰিছোঁ; আৰু দুজন গৃহস্থকো হত্যা কৰা হৈছে।
Verse 15
नरकेऽभ्यधिकं चित्तं कदाचिदपि विद्यते । इदानीं तप्तुमिच्छामि तपोऽहं त्वत्समीपतः । उपदेशप्रदानेन प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥ ३७.१५ ॥
কেতিয়াবা মনটো নৰকতকৈও অধিক অশান্ত হৈ পৰে। এতিয়া মই আপোনাৰ ওচৰত থাকি তপস্যা কৰিব বিচাৰো। উপদেশ দি মোক অনুগ্ৰহ কৰক।
Verse 16
एवमुक्तोऽप्यसौ विप्रो नोत्तरं प्रत्यपद्यत । ब्रह्महा पापकर्मेति मत्वा ब्राह्मणपुङ्गवः ॥ ३७.१६ ॥
এনেদৰে কোৱাৰ পিছতো সেই ব্ৰাহ্মণজনে কোনো উত্তৰ নিদিলে। ব্ৰাহ্মণসকলৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ সেই বিপ্ৰই তেওঁক ব্ৰহ্মহত্যাকাৰী আৰু পাপী বুলি গণ্য কৰিলে।
Verse 17
अनुक्तोऽपि स धर्मेप्सुर्व्याधस्तत्रैव तस्थिवान् । स्नात्वा नद्यां द्विजः सोऽपि वृक्षमूलमुपाश्रितः ॥ ३७.१७ ॥
কোনো উত্তৰ নাপালেও ধৰ্মৰ ইচ্ছা থকা সেই ব্যাধজন তাতেই ৰৈ গ’ল। আৰু সেই দ্বিজজনেও নদীত স্নান কৰি এজোপা গছৰ তলত আশ্ৰয় ল’লে।
Verse 18
कस्यचित्त्वथ कालस्य तां नदीमगमत्किल । व्याघ्रो बुभुक्षितः शान्तं तं विप्रं हन्तुमुद्यतः ॥ ३७.१८ ॥
তাৰ কিছু সময়ৰ পিছত এটা ভোকাতুৰ বাঘ সেই নদীখনলৈ আহিল। সি সেই শান্ত ব্ৰাহ্মণজনক হত্যা কৰিবলৈ উদ্যত হ’ল।
Verse 19
अन्तर्जलगतं विप्रं यावद् व्याघ्रो जिघृक्षति । तावद् व्याधेन विद्धोऽसौ सद्यः प्राणैर्वियोजितः ॥ ३७.१९ ॥
ব্ৰাহ্মণজন পানীৰ ভিতৰত থাকোঁতেই বাঘে তেওঁক ধৰিবলৈ উদ্যত হ’ল; ঠিক সেই মুহূৰ্ততে ব্যাধৰ আঘাতে তেওঁ বিদ্ধ হৈ তৎক্ষণাৎ প্ৰাণত্যাগ কৰিলে।
Verse 20
तस्माद् व्याघ्रशरीरात् तु उत्थाय पुरुषः किल । विप्रश्चान्तरजले मग्नः श्रुत्वा तं शब्दमाकुलम् । नमो नारायणायेति वाक्यमुच्चैरुवाच ह ॥ ३७.२० ॥
তাৰ পিছত কোৱা হয়, বাঘৰ দেহৰ পৰা এজন পুৰুষ উঠিল; আৰু অন্তৰ্জলত নিমগ্ন ব্ৰাহ্মণজনে সেই ব্যাকুল শব্দ শুনি উচ্চস্বৰে ক’লে—“নমো নাৰায়ণায়।”
Verse 21
व्याघ्रेणापि श्रुतो मन्त्रः प्राणैः कण्ठस्थितैस्ततः । श्रुतमात्रे जहौ प्राणान् पुरुषश्चाभवच्छुभः ॥ ३७.२१ ॥
বাঘেও সেই মন্ত্ৰ শুনিলে; তাৰ প্ৰাণ কণ্ঠত স্থিত আছিল, শুনামাত্ৰেই সি প্ৰাণত্যাগ কৰিলে আৰু সি শুভ পুৰুষ হ’ল।
Verse 22
सोऽब्रवीद्यामि तं देशं यत्र विष्णुः सनातनः । त्वत्प्रसादाद् द्विजश्रेष्ठ मुक्तपाप्मा निरामयः ॥ ३७.२२ ॥
সি ক’লে—“য’ত সনাতন বিষ্ণু বিৰাজমান, সেই দেশলৈ মই যাম। হে দ্বিজশ্ৰেষ্ঠ, তোমাৰ প্ৰসাদে মই পাপমুক্ত আৰু নিৰাময় হ’লোঁ।”
Verse 23
इत्युक्तो ब्राह्मणः प्राह कोऽसि त्वं पुरुषर्षभ । सोऽब्रवीत्तस्य राजेन्द्रः प्रतापी पूर्वजन्मनि । दीर्घबाहुरिति ख्यातः सर्वधर्मविशारदः ॥ ३७.२३ ॥
এই কথা শুনি ব্ৰাহ্মণজনে ক’লে—“হে পুৰুষৰ্ষভ, তুমি কোন?” সি উত্তৰ দিলে—“হে ৰাজেন্দ্ৰ, পূৰ্বজন্মত মই প্ৰতাপী ৰজা আছিলোঁ; ‘দীৰ্ঘবাহু’ নামে খ্যাত, সকলো ধৰ্মত বিশাৰদ।”
Verse 24
अहं जानामि वेदांश्च अहं वेद्मि शुभाशुभम् । ब्राह्मणे नैव मे कार्यं किं वस्तु ब्राह्मणा इति ॥ ३७.२४ ॥
মই বেদসমূহ জানো আৰু শুভ-অশুভো বুজো। ব্ৰাহ্মণৰ সৈতে মোৰ একো কাম নাই; ব্ৰাহ্মণ বুলিলে ‘বস্তু’ হিচাপে কি?
Verse 25
तस्यैवं वादिनो विप्राः सर्वे क्रोधसमन्विताः । ऊचुः शापं दुराधर्षः क्रूरो व्याघ्रो भविष्यसि ॥ ३७.२५ ॥
তেওঁ এনেদৰে ক’তেই সকলো বিপ্ৰ ক্ৰোধেৰে ভৰি শাপ দিলে—“তুমি দুঃসাধ্য; তুমি ক্ৰূৰ ব্যাঘ্ৰ হ’বা।”
Verse 26
अवमानात् तु विप्राणां सत्यान्तं स्मरणं तव । मृत्युकालेन सम्मूढ केशवेण भविष्यति ॥ ३७.२६ ॥
কিন্তু বিপ্ৰসকলক অৱমাননা কৰাৰ ফলত, সত্যনিষ্ঠ তোমাৰ স্মৰণ মৃত্যুক্ষণত বিভ্ৰান্ত হ’ব আৰু সেয়া কেশৱৰ প্ৰতিই নিবদ্ধ হ’ব।
Verse 27
इत्युक्तोऽहं पुरा तैस्तु ब्राह्मणैर्वेदपारगैः । तमेव सर्वं संप्राप्तो ब्रह्मशापं सुपुष्कलम् ॥ ३७.२७ ॥
বেদপাৰগ সেই ব্ৰাহ্মণসকলে পূৰ্বে মোক এনেদৰে কৈছিল; আৰু মই সেই সকলো ফল ভোগ কৰিলোঁ—অতি প্ৰবল ব্ৰাহ্মণ-শাপ।
Verse 28
ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे प्रणिपत्य महामुने । उक्ताऽनुग्रहहेतोर्वै ऊचुस्ते मामिमं पुरा ॥ ३७.२८ ॥
তাৰ পাছত সেই সকলো ব্ৰাহ্মণ, হে মহামুনি, প্ৰণাম কৰি, আপোনাৰ অনুগ্ৰহৰ বাবে পূৰ্বে মোক এই বাক্য ক’লে।
Verse 29
षष्ठान्नकालिकस्याग्रे यस्ते स्थास्यति कश्चन । स भक्ष्यस्ते तु भविता कञ्चित्कालं नराधम ॥ ३७.२९ ॥
ষষ্ঠ ভোজনকালত যি কোনো তোমাৰ সন্মুখত থিয় হ’ব, সেই নৰাধম কিছু সময়লৈ তোমাৰ ভক্ষ্য হ’ব।
Verse 30
यदेषुघातं लब्ध्वा तु प्राणैः कण्ठगतैर्भवान् । श्रोष्यसे द्विजवक्त्रात् तु नमो नारायणेतिहि । तदा स्वर्गगतिस्तुभ्यं भविता नात्र संशयः ॥ ३७.३० ॥
যেতিয়া তীৰৰ আঘাত পাই প্ৰাণ কণ্ঠত উঠিব, তেতিয়া দ্বিজৰ মুখৰ পৰা ‘নমো নাৰায়ণ’ শুনিলে তোমাৰ স্বৰ্গগতি হ’ব—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 31
परवक्त्रगतस्यापि विष्णोर्नाम श्रुतं मया । लब्धद्वेषस्य विप्राणां प्रत्यक्षं तव सत्तम ॥ ३७.३१ ॥
আন এজনৰ মুখৰ পৰাও মই বিষ্ণুৰ নাম শুনিছোঁ। হে সত্তম, বিপ্ৰসকলৰ মাজত উঠা দ্বেষ তোমাৰ আগত স্পষ্ট।
Verse 32
यः पुनर्ब्राह्मणान् पूज्य स्ववक्त्रेण नमो हरिम् । वदन् प्राणं विमुच्येत मुक्तावसौ वीतकिल्बिषः ॥ ३७.३२ ॥
যি ব্ৰাহ্মণসকলক পূজা কৰি নিজৰ মুখে ‘নমো হৰি’ বুলি ক’ব ক’ব প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, সি পাপমুক্ত হৈ মোক্ষ লাভ কৰে।
Verse 33
सत्यं सत्यं पुनः सत्यमुत्क्षिप्य भुजमुच्यते । जङ्गमा ब्राह्मणा देवाः कूटस्थः पुरुषोत्तमः ॥ ३७.३३ ॥
সত্য, সত্য, পুনৰ সত্য—ভুজা উঠাই ঘোষণা কৰা হয়: ব্ৰাহ্মণসকল জঙ্গম দেৱতা; পুৰুষোত্তম কূটস্থ, অচল তত্ত্ব।
Verse 34
एवमुक्त्वा गतः स्वर्गं स राजा वीतकल्मषः । ब्राह्मणोऽपि सदायुक्तस्तं व्याधं प्रत्यभाषत ॥ ३७.३४ ॥
এইদৰে কৈ সেই ৰজা কল্মষমুক্ত হৈ স্বৰ্গলৈ গ’ল। আৰু সদা সংযমী ব্ৰাহ্মণেও সেই ব্যাধক প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।
Verse 35
ऋषिरुवाच । जिघृक्षोर्मृगराजस्य यत्त्वया रक्षितो ह्यहम् । तत्पुत्र तुष्टस्ते दद्मि वरं वरय सुव्रत ॥ ३७.३५ ॥
ঋষিয়ে ক’লে—হে পুত্ৰ! মোক ধৰি ল’বলৈ উদ্যত সিংহৰ পৰা তুমি মোক ৰক্ষা কৰিলা। সেয়ে মই সন্তুষ্ট; মই তোমাক বৰ দিছোঁ—হে সুব্ৰত, বৰ বিচাৰ।
Verse 36
व्याध उवाच । एष एव वरो मह्यं यत् त्वं मां भाषसे द्विज । अतः परं वरेणाहं किं करोमि प्रशाधि माम् ॥ ३७.३६ ॥
ব্যাধে ক’লে—হে দ্বিজ! আপুনি মোৰ সৈতে কথা কোৱা এয়াই মোৰ বাবে বৰ। ইয়াৰ পাছত বৰ লৈ মই কি কৰিম? মোক উপদেশ দিয়ক।
Verse 37
ऋषिरुवाच । अहं त्वया पुरा पुत्र प्रार्थितोऽस्मि तपोऽर्थिना । बहुपातकयुक्तेन घोररूपेण चानघ ॥ ३७.३७ ॥
ঋষিয়ে ক’লে—হে পুত্ৰ! আগতে তপস্যাৰ বাবে তুমি মোক প্ৰাৰ্থনা কৰিছিলা; তেতিয়া তুমি বহু পাপযুক্ত আৰু ভয়ংকৰ ৰূপধাৰী আছিলা, তথাপি (অভিপ্ৰায়ত) অনঘ আছিলা।
Verse 38
इदानीं तव पापानि देविकाभिषवेण च । मद्दर्शनेन च चिरं विष्णुनामश्रुतेन च ॥ नष्टानि शुद्धदेहोऽसि साम्प्रतं नात्र संशयः ॥ ३७.३८ ॥
এতিয়া দেবিকাত অভিষেক-স্নান, মোৰ দৰ্শন, আৰু দীঘলীয়া সময় বিষ্ণুনাম শ্ৰৱণৰ দ্বাৰা তোমাৰ পাপসমূহ নষ্ট হৈছে। বৰ্তমান তোমাৰ দেহ শুদ্ধ—ইয়াত সন্দেহ নাই।
Verse 39
इदानीं वरमेकं त्वं गृहीाण मम सन्निधौ । तपः कुरुष्व साधो त्वं चिरकालं यदीच्छसि ॥ ३७.३९ ॥
এতিয়া মোৰ সন্নিধানত তুমি এটা বৰ গ্ৰহণ কৰা। হে সাধু, ইচ্ছা থাকিলে দীঘলীয়া সময় তপস্যা কৰা।
Verse 40
व्याध उवाच । य एष भवता प्रोक्तो विष्णुर्नारायणः प्रभुः । स कथं प्राप्यते मर्त्यैरेष एव वरो मम ॥ ३७.४० ॥
ব্যাধে ক’লে—আপুনি বৰ্ণনা কৰা বিষ্ণু-নাৰায়ণ প্ৰভুক মর্ত্যসকলে কেনেকৈ প্ৰাপ্ত কৰে? এইটোৱেই মোৰ বৰ।
Verse 41
ऋषिरुवाच । तमुद्दिश्य व्रतं कुर्याद् यत्किञ्चित्पुरुषोऽच्युतम् । स परं तमवाप्नोति भक्त्या युक्तः पुमानिति ॥ ३७.४१ ॥
ঋষিয়ে ক’লে—অচ্যুতক লক্ষ্য কৰি মানুহে যি কোনো সম্ভৱ ব্ৰত পালন কৰক। ভক্তিযুক্ত ব্যক্তি পৰম পদ লাভ কৰে।
Verse 42
एवं ज्ञात्वा भवान् पुत्र व्रतमेतत् समाचर । न भक्षयामि सकटं न वदाम्यनृतं क्वचित् ॥ ३७.४२ ॥
এনেদৰে জানি, হে পুত্ৰ, তুমি এই ব্ৰত পালন কৰা। মই ‘সকট’ ভক্ষণ নকৰোঁ আৰু কেতিয়াও মিছা নকওঁ।
Verse 43
एतत्ते व्रतमादिष्टं मया व्याधवर ध्रुवम् । तत्रैवं तपसा युक्तस्तिष्ठ त्वं यावदिच्छसि ॥ ३७.४३ ॥
হে ব্যাধশ্ৰেষ্ঠ, এই ব্ৰত মই তোমাক দৃঢ়ভাৱে আদেশ দিছোঁ। সেয়ে তাত তপস্যাযুক্ত আৰু সংযমী হৈ যিমান দিন ইচ্ছা তিমান দিন থাক।
Verse 44
श्रीवराह उवाच । एवं चिन्तान्वितं मत्वा वरदो ब्राह्मणोऽभवत् । मोक्षार्थिनमथो बुद्ध्वा वञ्चयित्वा गतो मुनिः ॥ ३७.४४ ॥
শ্ৰীৱৰাহে ক’লে—তেওঁক এইদৰে চিন্তাত নিমগ্ন বুলি জানি বৰদাতা ব্ৰাহ্মণ উপস্থিত হ’ল। পাছত তেওঁক মোক্ষাৰ্থী বুলি বুজি মুনিয়ে তেওঁক প্ৰতাৰণা কৰি প্ৰস্থান কৰিলে।
Frequently Asked Questions
The text frames divine attainment as bhāva-sādhya (dependent on inner disposition) and teaches a threefold regimen of discipline: mānasa virtues (non-violence, truthfulness, non-stealing, celibacy, and moral clarity), kāyika observances (regulated eating and fasting), and vācika restraints (silence, study, praise, and avoidance of slander). The embedded narrative reinforces that even those with severe wrongdoing can be redirected through contact with disciplined persons and through reverent speech centered on Nārāyaṇa’s name.
No explicit tithi, māsa, or ṛtu markers are provided. The observances are described as generalizable disciplines (e.g., ekabhakta, nakta, upavāsa) rather than calendrically fixed rites; the narrative uses non-specific time phrases (e.g., “kasyacit kālasya”) and a situational setting (river bathing/abhiṣeka) rather than a lunar schedule.
Through the Varāha–Pṛthivī pedagogical frame, the chapter links terrestrial well-being to ethical conduct: ahiṃsā and restraint reduce harm to living beings, while speech-ethics (paiśunya-nivṛtti) stabilizes social cohesion that the Earth is implicitly burdened by. The riverbank setting (Devikā taṭa, mahānadī snāna) foregrounds water as a ritual-ecological interface, suggesting that disciplined human behavior—especially non-violence and truthful speech—functions as a moral ecology supporting Pṛthivī’s order.
Aruṇi is identified as a brahmaputra (a ‘son of Brahmā’) in a prior kalpa, functioning as the exemplary sage. A former king named Dīrghabāhu is referenced as a previous birth connected to the curse-and-release sequence, alongside unnamed brāhmaṇas described as vedapāraga (learned in the Vedas). The narrative also includes archetypal social roles—brāhmaṇa, vyādha (hunter), and a royal figure—rather than a detailed dynastic genealogy.