Adhyaya 27: The Slaying of Andhaka and the Manifestation of the Eight Mother-Goddesses from Divine Afflictions

Verse 1

महातपा उवाच । पूर्वमासीन्महादैत्यो बलवानन्धको भुवि । स देवान् वशमानिन्ये ब्रह्मणो वरदर्पितः ॥ २७.१ ॥

মহাতপা ক’লে—পূৰ্বতে পৃথিৱীত বলৱান মহাদানৱ অন্ধক আছিল। ব্ৰহ্মাৰ বৰদান পাই দৰ্পিত হৈ সি দেৱসকলক বশত আনিলে।

Verse 2

तेनात्मवान् सुराः सर्वे त्याजिता मेरुपर्वतम् । ब्रह्माणं शरणं जग्मुरन्धकस्य भयार्दिताः ॥ २७.२ ॥

তাৰ (অন্ধকৰ) কাৰণে আত্মসংযমী সকলো দেৱতা মেরুপৰ্বত ত্যাগ কৰিবলৈ বাধ্য হ’ল। অন্ধকৰ ভয়ে পীড়িত হৈ শৰণ ল’বলৈ ব্ৰহ্মাৰ ওচৰলৈ গ’ল।

Verse 3

तानागतांस्तदा ब्रह्मा उवाच सुरसत्तमान् । किमागमनकृत्यं वो देवा ब्रूत किमास्यते ॥ २७.३ ॥

তেতিয়া আহি পোৱা সেই শ্ৰেষ্ঠ দেৱসকলক ব্ৰহ্মাই ক’লে—তোমালোকৰ আগমনৰ উদ্দেশ্য কি? হে দেৱসকল, কোৱা—কি ঘটনা ঘটিছে?

Verse 4

देवा ऊचुः । अन्धकेनार्दिताः सर्वे वयं देवा जगत्पते । त्राहि सर्वांश्चतुर्वक्त्र पितामह नमोऽस्तु ते ॥ २७.४ ॥

দেৱসকলে ক’লে—হে জগত্পতি, অন্ধকে পীড়া দিয়া আমাক সকলো দেৱ বিপদত পৰিছোঁ। হে চতুৰ্মুখ পিতামহ, আমাক সকলোকে ৰক্ষা কৰা; আপোনাক নমস্কাৰ।

Verse 5

ब्रह्मोवाच । अन्धकान्नैव शक्तोऽहं त्रातुं वै सुरसत्तमाः । भवं शर्वं महादेवं व्रजाम शरणार्थिनः ॥ २७.५ ॥

ব্ৰহ্মাই ক’লে—হে দেৱশ্ৰেষ্ঠসকল, অন্ধকৰ পৰা তোমালোকক ৰক্ষা কৰিবলৈ মই সক্ষম নহয়। আহা, শৰণাৰ্থী হৈ ভৱ-শৰ্ব মহাদেৱৰ ওচৰলৈ যাওঁ।

Verse 6

किन्तु पूर्वं मया दत्तो वरस्तस्य सुरोत्तमाः । अवध्यस्त्वं हि भविता न शरीरं स्पृशेन्मही ॥ २७.६ ॥

কিন্তু হে দেৱোত্তমসকল, মই আগতেই তাক এই বৰ দিছিলোঁ—তুমি অবধ্য হ’বা; তোমাৰ দেহে পৃথিৱীক স্পৰ্শ নকৰিব।

Verse 7

तस्यैवं बलिनस्त्वेको हन्ता रुद्रः परंतपः । तत्र गच्छामहे सर्वे कैलासनिलयं प्रभुम् ॥ २७.७ ॥

এনে বলৱান তাৰ একমাত্ৰ সংহাৰক—শত্ৰুদমনকাৰী ৰুদ্ৰ। সেয়ে আমি সকলোৱে কৈলাসনিবাসী প্ৰভুৰ ওচৰলৈ যাওঁ।

Verse 8

एवमुक्त्वा ययौ ब्रह्मा सदेवो भवसन्निधौ । तस्य संदर्शनाद् रुद्रः प्रत्युत्थानादिकाः क्रियाः । कृत्वाभ्युवाच देवेशो ब्रह्माणं भुवनेश्वरम् ॥ २७.८ ॥

এইদৰে কৈ ব্ৰহ্মা দেৱসকলৰ সৈতে ভৱ (শিৱ)ৰ সন্নিধিলৈ গ’ল। তেওঁক দেখি ৰুদ্ৰে প্ৰত্যুত্থান আদি আচার সম্পন্ন কৰি, তাৰ পাছত দেৱেশে ভুৱনেশ্বৰ ব্ৰহ্মাক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 9

शम्भुरुवाच । किं कार्यं देवताः सर्वा आगता मम सन्निधौ । येनाहं तत्करोम्याशु आज्ञा कार्या हि सत्वरम् ॥ २७.९ ॥

শম্ভুৱে ক’লে—কোন কামৰ বাবে সকলো দেৱতা মোৰ সন্নিধিলৈ আহিছে? মোক কোৱা, যাতে মই সেয়া শীঘ্ৰে সম্পন্ন কৰিব পাৰোঁ; আজ্ঞা তৎক্ষণাৎ পালনীয়।

Verse 10

देवा ऊचुः । रक्षस्व देव बलिनस् त्वन्धकाद् दुष्टचेतसः ॥ २७.१० ॥

দেৱসকলে ক’লে—হে দেৱ, আমি বলৱান হ’লেও দুষ্টচিত্ত অন্ধকৰ পৰা আমাক ৰক্ষা কৰা।

Verse 11

यावदेवं सुराः सर्वे शंसन्ति परमेष्ठिनः । तावत् सैन्येन महता तत्रैवान्धक आययौ ॥ २७.११ ॥

যিমান সময়লৈকে সকলো দেৱতাই পৰমেষ্ঠিনক এইদৰে স্তৱ কৰি আছিল, সেই অৱকাশতেই মহাসেনাসহ অন্ধক তাতেই আহি উপস্থিত হ’ল।

Verse 12

बलेन चतुरङ्गेण हन्तुकामो भवं मृधे । तस्य भार्यां गिरिसुतां हर्तुमिच्छन् ससाधनः ॥ २७.१२ ॥

চতুৰঙ্গ বাহিনীৰ বলেৰে সি যুদ্ধত ভৱক বধ কৰিব বিচাৰিলে; আৰু প্ৰয়োজনীয় উপায়-সামগ্ৰীসহ ভৱৰ পত্নী গিৰিসুতাক অপহৰণ কৰিবলৈও ইচ্ছা কৰিলে।

Verse 13

तं दृष्ट्वा सहसाऽऽयान्तं देवशक्रप्रहारिणम् । सन्नह्य सहसा देवा रुद्रस्यानुचरा भवन् ॥ २७.१३ ॥

দেৱশক্ৰক প্ৰহাৰ কৰা সেইজনক হঠাৎ আহি থকা দেখি, দেৱতাসকল তৎক্ষণাৎ সজ্জিত হৈ ৰুদ্ৰৰ অনুচৰ হ’ল।

Verse 14

रुद्रोऽपि वासुकिं ध्यात्वा तक्षकं च धनञ्जयम् । वलयं कटिसूत्रं च चकार परमेश्वरः ॥ २७.१४ ॥

ৰুদ্ৰেও বাসুকি, তক্ষক আৰু ধনঞ্জয়ক ধ্যান কৰি পৰমেশ্বৰে কঙ্কণ আৰু কটিসূত্ৰ গঢ়িলে।

Verse 15

नीलनामाच दैत्येन्द्रो हस्ती भूत्वा भवान्तिकम् । आगतस्त्वरितः शक्रहस्तीवोद्धतरूपवान् ॥ २७.१५ ॥

নীল নামৰ দৈত্যেন্দ্ৰ হাতী হৈ ত্বৰিতে তোমাৰ ওচৰলৈ আহিল; শক্ৰৰ হাতীৰ দৰে উন্নত ভাৱৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিছিল।

Verse 16

स ज्ञातो नन्दिना दैत्यो वीरभद्राय दर्शितः । वीरभद्रोऽपि सिंहेन रूपेणाहत्य च द्रुतम् ॥ २७.१६ ॥

নন্দীয়ে সেই দৈত্যক চিনাক্ত কৰি বীৰভদ্ৰক দেখুৱালে। বীৰভদ্ৰেও সিংহৰূপ ধৰি তৎক্ষণাৎ আঘাত কৰি তাক নিপাত কৰিলে।

Verse 17

तस्य कृत्तिं विदार्याशु करिणस्त्वञ्जनप्रभाम् । रुद्रायार्पितवान् सोऽपि तमेवाम्बरमाकरोत् । ततः प्रभृति रुद्रोऽपि गजचर्मपटोऽभवत् ॥ २७.१७ ॥

সিয়ে হাতীৰ অঞ্জন-সদৃশ ক’লা চামৰা তৎক্ষণাৎ ফালি ৰুদ্ৰক অৰ্পণ কৰিলে। ৰুদ্ৰেও সেই চামৰাখনকেই বস্ত্ৰ কৰিলে; তেতিয়াৰ পৰা ৰুদ্ৰ গজচৰ্মধাৰী হ’ল।

Verse 18

गजचर्मपटो भूत्वा भुजङ्गाभरणोज्ज्वलः । आदाय त्रिशिखं भीमं सगणोऽन्धकमन्वयात् ॥ २७.१८ ॥

গজচৰ্মৰ বস্ত্ৰ ধৰি, ভুজংগ-আভৰণে দীপ্ত হৈ, তিন শিখাযুক্ত ভয়ংকৰ ত্ৰিশূল লৈ তেওঁ গণসহ অন্ধকৰ পিছে পিছে গ’ল।

Verse 19

ततः प्रवृत्ते युद्धे च देवदानवयोर्महत् । इन्द्राद्या लोकपालास्तु स्कन्दः सेनापतिस्तथा । सर्वे देवगणाश्चान्ये युयुधुः समरे तदा ॥ २७.१९ ॥

তাৰ পিছত দেৱ আৰু দানৱৰ মাজত মহাযুদ্ধ আৰম্ভ হ’ল। ইন্দ্ৰ আদি লোকপাল, সেনাপতি স্কন্দ আৰু অন্য সকলো দেৱগণ তেতিয়া সমৰত যুদ্ধ কৰিলে।

Verse 20

तं दृष्ट्वा नारदाऽ युद्धं ययौ नारायणं प्रति । शशंस च महद्युद्धं कैलासे दानवैः सह ॥ २७.२० ॥

সেই যুদ্ধ দেখি নাৰদ নাৰায়ণৰ ওচৰলৈ গ’ল আৰু কৈলাসত দানৱসকলৰ সৈতে হোৱা মহাযুদ্ধৰ সংবাদ জনালে।

Verse 21

तच्छ्रुत्वा चक्रमादाय गरुडस्थो जनार्दनः । तमेव देशमागत्य युयुधे दानवैः सह ॥ २७.२१ ॥

সেই কথা শুনি গৰুড়াৰূঢ় জনাৰ্দনে সুদৰ্শন চক্ৰ ধৰি সেই ঠাইলৈ গৈ দানৱসকলৰ সৈতে যুদ্ধ কৰিলে।

Verse 22

आगत्य च ततो देवा हरिणाप्यायिता रणे । विषण्णवदनाः सर्वे पलायनपरा अभवन् ॥ २७.२२ ॥

তাৰ পিছত দেৱসকল আহিল; ৰণত হৰিয়ে পুনৰ শক্তি দিলেও সকলোৰে মুখ বিষণ্ণ হৈ পলাই যাবলৈহে উদ্যত হ’ল।

Verse 23

तत्र भग्नेषु देवेषु स्वयं रुद्रोऽन्धकं ययौ । तत्र तेन महद्युद्धमभवल्लोमहर्षणम् ॥ २७.२३ ॥

সেই ঠাইত দেৱসকল ভগ্ন হোৱাত স্বয়ং ৰুদ্ৰ অন্ধকৰ ফালে আগবাঢ়িল; তাত তেওঁৰ সৈতে ৰোমহৰ্ষক মহাযুদ্ধ হ’ল।

Verse 24

तत्र देवोऽप्यसौ दैत्यं त्रिशूलेनाहनद् भृशम् । तस्याहतस्य यद् रक्तमपतद् भूतले किल । तत्रान्धका असंख्याता बभूवुरपरे भृशम् ॥ २७.२४ ॥

সেই ঠাইত সেই দেৱে ত্ৰিশূলৰে দানৱক ভীষণভাৱে আঘাত কৰিলে; আহতজনৰ যি ৰক্ত ভূমিত পৰিল, তাতেই অসংখ্য আন অন্ধক বহুসংখ্যকভাৱে জন্মিল।

Verse 25

तद् दृष्ट्वा महदाश्चर्यं रुद्रो शूलेऽन्धकं मृधे । गृहीत्वा त्रिशिखाग्रेण ननर्त परमेश्वरः ॥ २७.२५ ॥

সেই মহা আশ্চৰ্য দেখি ৰুদ্ৰে ৰণত ত্ৰিশিখাগ্ৰ ত্ৰিশূলৰ আগত অন্ধকক ধৰি পৰমেশ্বৰে নৃত্য কৰিলে।

Verse 26

असृग्धारातुषारैस्तु शूलप्रोतस्य चासकृत् । अनारतं समुत्तस्थुस्ततो रुद्रो रुषान्वितः ॥ २७.२७ ॥

ত্ৰিশূলত বিদ্ধ সেই দেহৰ পৰা তুষাৰসদৃশ বৰষুণৰ দৰে ৰক্তধাৰা বাৰে বাৰে অবিৰত উঠি থাকিল; তেতিয়া ৰুদ্ৰ ক্ৰোধে পৰিপূৰ্ণ হৈ উঠিল।

Verse 27

तस्य क्रोधेन महता मुखाज्ज्वाला विनिर्ययौ । तद्रूपधारिणी देवी यां तां योगेश्वरीं विदुः ॥ २७.२८ ॥

তেওঁৰ মহাক্ৰোধৰ পৰা তেওঁৰ মুখৰ পৰা জ্বালা নিৰ্গত হ’ল; সেই ৰূপ ধাৰণ কৰা দেৱী ‘যোগেশ্বৰী’ বুলি জনা যায়।

Verse 28

स्वरूपधारिणी चान्या विष्णुनापि विनिर्मिता । ब्रह्मणा कार्तिकेयेन इन्द्रेण च यमेन च । वराहेण च देवेन विष्णुना परमेष्ठिना ॥ २७.२९ ॥

আন এজনী স্বৰূপধাৰিণী (দেৱী) বিষ্ণুৰ দ্বাৰাও নিৰ্মিত হ’ল; তদ্ৰূপ ব্ৰহ্মা, কাৰ্ত্তিকেয়, ইন্দ্ৰ, যম আৰু দেৱ বৰাহৰ দ্বাৰাও—আৰু পৰমেষ্ঠী বিষ্ণুৰ দ্বাৰাও।

Verse 29

पातालोद्धरणं रूपं तस्या देव्या विनिर्ममे । माहेश्वरी च राजेन्द्र इत्येता अष्टमारतः ॥ २७.३० ॥

সেই দেৱীৰ বাবে পাতাল-উদ্ধাৰণৰ উপযুক্ত এক ৰূপ তেওঁ নিৰ্মাণ কৰিলে; হে ৰাজেন্দ্ৰ, তেওঁ ‘মাহেশ্বৰী’ বুলিও কোৱা হয়—এইদৰে ক্ৰমত ই অষ্টম।

Verse 30

कारणं तानि यत्प्रोक्तं क्षेत्रज्ञेनावधारणम् । शरीराद् देवतानां तु तदिदं कीर्तितं मया ॥ २७.३१ ॥

সেই কথাবোৰৰ যি কাৰণ কোৱা হৈছে, সেয়া ক্ষেত্ৰজ্ঞ (আত্মা) দ্বাৰা নিৰ্ধাৰিত; আৰু দেৱতাসকলৰ দেহ-সম্পৰ্ক বিষয়ে—এইদৰে মই বৰ্ণনা কৰিলোঁ।

Verse 31

कामः क्रोधस्तथा लोभो मदो मोहः अथ पञ्चमः । मात्सर्यं षष्ठमित्याहुः पैशुन्यं सप्तमं तथा । असूया चाष्टमी ज्ञेया इत्येता अष्टमातरः ॥ २७.३२ ॥

কাম, ক্ৰোধ আৰু লোভ; মদ আৰু মোহ পঞ্চম। মাত্সৰ্য ষষ্ঠ, পৈশুন্য সপ্তম, আৰু অসূয়া অষ্টম—ইয়াই অশুভ প্ৰবৃত্তিৰ মূল-জনক আঠ ‘মাতা’ বুলি কোৱা হয়।

Verse 32

कामं योगेश्वरीं विद्धि क्रोधो माहेश्वरीं तथा । लोभस्तु वैष्णवी प्रोक्ता ब्रह्माणी मद एव च ॥ २७.३३ ॥

কামক যোগেশ্বৰীৰ, আৰু ক্ৰোধক মাহেশ্বৰীৰ ৰূপ বুলি জানিবা। লোভক বৈষ্ণৱী বুলি কোৱা হৈছে, আৰু মদ (অহংকাৰ) ব্ৰহ্মাণীৰ ৰূপ।

Verse 33

मोहः स्वयम्भूः कौमारी मात्सर्यं चेन्द्रजं विदुः । यमदण्डधरा देवी पैशुन्यं स्वयमेव च । असूया च वराहाख्या इत्येताः परिकीर्तिताः ॥ २७.३४ ॥

মোহক স্বয়ম্ভূ আৰু কৌমাৰীৰ সৈতে সংযুক্ত বুলি কোৱা হয়; মাত্সৰ্যক ইন্দ্ৰজাত বুলি জনা যায়। যমদণ্ডধাৰিণী দেৱী পৈশুন্যৰ সৈতে সম্পৰ্কিত, আৰু সেয়াও স্বয়ংজাত; আৰু অসূয়াক ‘ৱৰাহা’ নামে কোৱা হয়—এইদৰে ইহঁত পৰিকীৰ্তিত।

Verse 34

कामादिगण एषोऽयं शरीरे परिकीर्तितः । जग्राह मूर्त्तिं तु यथा तथा ते कीर्तितं मया ॥ २७.३५ ॥

কাম আদি এই গণ শৰীৰৰ ভিতৰত অৱস্থিত বুলি কোৱা হৈছে। আৰু ই যিদৰে ৰূপ ধাৰণ কৰে, সেইদৰেই মই তোমাক বৰ্ণনা কৰিলোঁ।

Verse 35

एताभिर्देवताभिश्च तस्य रक्तेऽतिशोषिते । क्षयं गताऽसुरी माया स च सिद्धोऽन्धकोऽभवत् ॥ एतत्ते सर्वमाख्यातमात्मविद्यामृतं मया ॥ २७.३६ ॥

এই দেৱতাসকলৰ দ্বাৰা যেতিয়া তাৰ ৰক্ত অতিশয় শোষিত হ’ল, তেতিয়া আসুৰী মায়া ক্ষয়প্ৰাপ্ত হ’ল আৰু সি—অন্ধক—সিদ্ধ (পরিপূর্ণ) হ’ল। আত্মবিদ্যা-অমৃত ৰূপে এই সকলো মই তোমাক সম্পূৰ্ণকৈ ক’লোঁ।

Verse 36

य एतच्छृणुयान्नित्यं मातॄणामुद्भवं शुभम् । तस्य ताः सर्वतो रक्षां कुर्वन्त्यनुदिनं नृप ॥ २७.३७ ॥

হে নৃপ, যি কোনো ব্যক্তি মাতৃগণৰ শুভ উদ্ভৱৰ এই কাহিনী নিত্য শ্ৰৱণ কৰে, সেই মাতৃগণে প্ৰতিদিন সকলো দিশৰ পৰা তাক ৰক্ষা কৰে।

Verse 37

यश्चैतत् पठते जन्म मातॄणां पुरुषोत्तम । स धन्यः सर्वदा लोके शिवलोकं च गच्छति ॥ २७.३८ ॥

হে পুৰুষোত্তম, যি মানুহে মাতৃগণৰ জন্মকথা পাঠ কৰে, সি জগতত সদায় ধন্য বুলি গণ্য হয় আৰু শিৱলোকলৈও গমন কৰে।

Verse 38

तासां च ब्रह्मणा दत्ता अष्टमी तिथिरुत्तमा । एताः सम्पूजयेद् भक्त्या बिल्वाहारो नरः सदा । तस्य ताः परितुष्टास्तु क्षेमारोग्यं ददन्ति च ॥ २७.३९ ॥

তেওঁলোকৰ বাবে ব্ৰহ্মাই উত্তম অষ্টমী তিথি দান কৰিছিল। মানুহে সদায় বিল্বক আহাৰ কৰি ভক্তিভাৱে তেওঁলোকক সম্পূজন কৰিব লাগে। তেওঁলোক সন্তুষ্ট হলে ক্ষেম আৰু আৰোগ্য দান কৰে।

Verse 39

इतरेऽप्यन्धकाः सर्वे चक्रेण परमेष्ठिना । नारायणेन निहतास्तत्र येऽन्ये समुत्थिताः ॥

তাত আন সকলো অন্ধকো পৰমেশ্বৰ নাৰায়ণৰ চক্ৰদ্বাৰা নিহিত হ’ল; আৰু যিসকল আন উঠি যুদ্ধলৈ আহিছিল সিহঁতেও।