Adhyaya 217: Eulogy of the Merits (Phalaśruti) of the Dharāṇī–Varāha Dialogue
Dharāṇī–Varāha-saṃvāda-phalaśruti-varṇanam
Phalaśruti (Recitation-Merit) and Tīrtha-Comparative Praise
এই অধ্যায়ত ধৰণী–ৱৰাহ সংবাদৰ ফলা-শ্ৰুতি বৰ্ণিত। ইয়াক শুনা, পাঠ কৰা আৰু সংৰক্ষণ কৰিলে নৈতিক শুদ্ধি, সমাজকল্যাণ, সমৃদ্ধি আৰু দীঘলীয়া আয়ু লাভ হয়, পাপ দূৰ হয়। সনৎকুমাৰ ক’লে যে ব্ৰহ্মা (পৰমেষ্ঠী/প্ৰজাপতি) ইতিমধ্যে প্ৰশ্নৰ নিষ্পত্তি কৰিছে আৰু বাকী ব্যাখ্যা পুলস্ত্যক অৰ্পণ কৰিছে; সংবাদৰ ‘সাৰ’ শৃঙ্খলাবদ্ধ সমাজগোষ্ঠীৰ নিতৌ শ্ৰৱণৰ বাবে। ই মঙ্গলময়, ধৰ্ম–কাম–অৰ্থ সাধক বুলি কোৱা হৈছে আৰু মহাযজ্ঞ, দান, তীৰ্থস্নানৰ সমান পুণ্য দান কৰে। পুথি লিখা, ঘৰত ৰাখা, সন্মান কৰা আদি গ্ৰন্থ-সেৱাই স্থায়ী দেৱকৃপা আনে আৰু ধৰণী-মাতাৰ সুৰক্ষাক সভ্যতাৰ নীতি হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 217
Verse 1
अथ धरणीवराहसंवादफलश्रुतिवर्णनम् ॥ सनत्कुमार उवाच ॥ उक्तं भगवता सर्वं यथावत्परमेष्ठिना ॥ पृष्टेन संशयं सम्यक्परं कृत्वार्थनिश्चयम् ॥
এতিয়া ধৰণী-ৱৰাহ সংবাদৰ ফলশ্ৰুতি—অৰ্থাৎ লাভৰ—বৰ্ণনা। সনৎকুমাৰ ক’লে: পৰমেশ্ঠী ভগৱানে সকলো কথা যথাযথ কৈ ক’লে; প্ৰশ্ন কৰা হ’লে তেওঁ সন্দেহ সম্পূৰ্ণৰূপে নাশ কৰি বিষয়ৰ সঠিক নিৰ্ণয় স্থাপন কৰিলে।
Verse 2
भगवद्विश्वरूपस्य स्थाणोरप्रतिमौजसः ॥ क्रीडतो लोकनाथस्य कानने मृगरूपिणः ॥
ভগৱানৰ বিশ্বৰূপৰ—স্থাণুৰ, যাৰ তেজ অপ্রতিম—লোকনাথৰ, যি মৃগৰূপ ধৰি অৰণ্যত ক্ৰীড়া কৰে।
Verse 3
यथा शरीरं शृङ्गं च पुण्यक्षेत्रे प्रतिष्ठितम् ॥ हिताय जगतस्तत्र तीर्थानि च यथाभवन् ॥
কিদৰে পুণ্যক্ষেত্ৰত দেহ আৰু শৃঙ্গ প্ৰতিষ্ঠিত হ’ল, আৰু তাত জগতৰ হিতাৰ্থে তীৰ্থসমূহ যথাযথভাৱে উৎপন্ন হ’ল—(সেয়া কওক)।
Verse 4
तन्मे ब्रूहि महाभाग यथातत्त्वं जगत्पते ॥ ब्रह्मोवाच ॥ पुलस्त्यो वक्ष्यते शेषं यदतोऽन्यन्महामुने ॥
হে মহাভাগ, হে জগত্পতে, সেই কথা মোক তত্ত্ব অনুসাৰে যেথা তেথা কওক। ব্ৰহ্মা ক’লে: হে মহামুনে, ইয়াৰ পৰা যি শিষ্ট আছে আৰু ইয়াৰ অতীত যি আন কথা, সেয়া পুলস্ত্যই ব্যাখ্যা কৰিব।
Verse 5
सर्वेषामेव तीर्थानामेषां फलविनिश्चयम् ॥ कुरु राज्यं पुरस्कृत्य मुनीनां पुरतो वने ॥
এই সকলো তীৰ্থৰ ফলৰ নিৰ্ণয় কৰক; ৰাজ্যক অগ্ৰত ৰাখি, অৰণ্যত মুনিসভাৰ সন্মুখত (সেয়া কৰক)।
Verse 6
पुत्रो मे मत्समः सम्यग्वेदवेदाङ्गतत्त्ववित् ॥ यच्छ्रुत्वा पुरुषस्तात विमुक्तः सर्वकिल्बिषैः
“মোৰ পুত্ৰ মোৰ সমান; সি বেদ আৰু বেদাঙ্গৰ তত্ত্বসমূহৰ যথাৰ্থ জ্ঞানী। এই কথা শুনিলে, হে প্ৰিয়, মানুহ সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।”
Verse 7
यशस्वी कीर्त्तिमान्भूत्वा वन्द्यते प्रेत्य चेह च ॥ श्रोतव्यमेतत्सततं चातुर्वर्ण्यैः सुसंयुतैः
“যশ আৰু কীৰ্ত্তি লাভ কৰি মানুহক এই জগততো আৰু মৃত্যুৰ পাছতো সন্মান কৰা হয়। চাৰিবৰ্ণৰ সৈতে সুসংযুত লোকসকলে এই কথা সদায় শুনিব লাগে।”
Verse 8
माङ्गल्यं च शिवं चैव धर्मकामार्थसाधकम् ॥ श्रीभूतिजननं पुण्यमायुष्यं विजयावहम्
“ই মঙ্গলময় আৰু শিৱকাৰী; ধৰ্ম, কাম আৰু অৰ্থ সিদ্ধ কৰে। ই শ্ৰী আৰু ভূতি উৎপন্ন কৰে, পুণ্যময়, আয়ু বৃদ্ধি কৰে আৰু বিজয় আনে।”
Verse 9
धन्यं यशस्यं पापघ्नं स्वस्तिकृच्छान्तिकारकम् ॥ श्रुत्वैवं पुरुषः सम्यङ्न दुर्गतिमवाप्नुयात्
“ই ধন্যকাৰী, যশদায়ক, পাপনাশক আৰু কল্যাণ-শান্তি প্ৰদানকাৰী। এইদৰে শুনিলে মানুহে যথাৰ্থভাৱে দুৰ্গতি নাপায়।”
Verse 10
सनत्कुमारं संदिश्य विरराम महायशाः ॥ एतद्वः कथितं सर्वं मया तत्त्वेन सत्तमाः
“সনৎকুমাৰক উপদেশ দি সেই মহাযশস্বী থমকি ৰ’ল। ‘হে সত্তমসকল, তত্ত্ব অনুসাৰে এই সকলো কথা মই তোমালোকক ক’লোঁ।’”
Verse 11
वराहभूमिसंवादं सारमुद्धृत्य सत्तमाः ॥ यश्चैव कीर्त्तयेन्नित्यं श्रृणुयाद्वापि भक्तितः
হে সত্তম, বৰাহ আৰু পৃথিৱীৰ সংবাদৰ সাৰ উদ্ধাৰ কৰি—যি নিত্যে ইয়াক পাঠ কৰে বা ভক্তিভাৱে শুনে…
Verse 12
सर्वपापविनिर्मुक्तः स याति परमां गतिम् ॥ प्रभासे नैमिषारण्ये गङ्गाद्वारेऽथ पुष्करे
সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ সি পৰম গতি লাভ কৰে। প্ৰভাসত, নৈমিষাৰণ্যত, গঙ্গাদ্বাৰত আৰু পুষ্কৰত এই ফল হয়।
Verse 13
प्रयागे ब्रह्मतीर्थे च तीर्थे चामरकण्टके ॥ यत्पुण्यफलमाप्नोति तत्कोटिगुणितं भवेत्
প্ৰয়াগ, ব্ৰহ্মতীৰ্থ আৰু অমৰকণ্টকৰ তীৰ্থত যি পুণ্যফল লাভ হয়, সেয়া ইয়াত কোটি গুণে বৃদ্ধি পায়।
Verse 14
कपिलां द्विजमुख्याय सम्यग्दत्त्वा तु यत्फलम् ॥ प्राप्नोति सकलं श्रुत्वा चाध्यायं तु न संशयः
কপিলা (তামাটে) গাই এজন শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ)ক বিধিপূৰ্বক দান কৰিলে যি ফল লাভ হয়, এই অধ্যায় শুনিলেই সেই সকলো ফল পোৱা যায়—সন্দেহ নাই।
Verse 15
श्रुत्वाऽस्यैव दशाध्यायं शुचिर्भूत्वा समाहितः ॥ अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं प्राप्नोति मानवः
ইয়াৰ এই দহটা অধ্যায় শুনি, শুচি হৈ আৰু মন একাগ্ৰ কৰি, মানুহে অগ্নিষ্টোম আৰু অতিরাত্ৰ যজ্ঞৰ সমতুল্য ফল লাভ কৰে।
Verse 16
यः पुनः सततं शृण्वन्नैरन्तर्येण बुद्धिमान् ॥ पारयेत्परया भक्त्या तस्यापि शृणु यत्फलम् ॥
কিন্তু যি বুদ্ধিমান ব্যক্তি অবিৰতভাৱে, বিঘ্ন নোহোৱাকৈ সদায় শুনি থাকে আৰু পৰম ভক্তিৰে (এই গ্ৰন্থ) সম্পূৰ্ণ কৰে—তেওঁ লাভ কৰা ফলটোও শুনা।
Verse 17
सर्वयज्ञेषु यत्पुण्यं सर्वदानेषु यत्फलम् ॥ सर्वतीर्थाभिषेकेन यत्फलं मुनिभिः स्मृतम् ॥
সকলো যজ্ঞত যি পুণ্য, সকলো দানত যি ফল, আৰু সকলো তীৰ্থত অভিষেক/স্নান কৰিলে যি ফল মুনিসকলে স্মৰণ কৰিছে—
Verse 18
तत्प्राप्नोति न सन्देहो वराहवचनं यथा ॥ यदेतत्पारयेद्भक्त्या मम माहात्म्यमुत्तमम् ॥
সেই সকলো তেওঁ লাভ কৰে—কোনো সন্দেহ নাই—বৰাহৰ বচন অনুসাৰে; যদি তেওঁ ভক্তিৰে মোৰ এই উত্তম মাহাত্ম্য সম্পূৰ্ণ কৰে।
Verse 19
तस्य नारायणो देवः सन्तुष्टः स्याद्धि सर्वदा ॥ यश्चैतच्छृणुयाद्भक्त्या नैरन्तर्येण मानवः ॥
তেওঁৰ বাবে নাৰায়ণ দেৱ সদায় সন্তুষ্ট থাকিব—অৰ্থাৎ যি মানুহে এইটো ভক্তিৰে আৰু অবিৰতভাৱে শুনে।
Verse 20
श्रुत्वा तु पूजयेत्शास्त्रं यथा विष्णुं सनातनम् ॥ गन्धपुष्पैस्तथा वस्त्रैर्ब्राह्मणानां च तर्पणैः ॥
শুনি উঠাৰ পিছত, শাস্ত্ৰক সনাতন বিষ্ণুক যিদৰে পূজা কৰা হয় তেনেদৰে সন্মান কৰিব লাগে—সুগন্ধি আৰু ফুলেৰে, তদুপৰি বস্ত্ৰেৰে, আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক তৰ্পণ/সন্তুষ্টি দানৰ কৰ্মেৰে।
Verse 21
यथाशक्ति नृपो ग्रामैः पूजयेत्च वसुन्धरे ॥ श्रुत्वा तु पूजयेद्यः पौराणिकं नियतः शुचिः ॥
নিজ সামৰ্থ্য অনুসাৰে ৰজাই গাঁওসমূহ (ভূ-দান/বসতি-দান)ৰ দ্বাৰা বসুন্ধৰা ধৰিত্ৰী-মাতাক পূজা কৰিব। আৰু যি জন নিয়মপালনকাৰী আৰু শুচি হৈ শুনাৰ পাছত পুৰাণিক (পুৰাণ-বক্তা/ব্যাখ্যাতা)ক সন্মান কৰে—
Verse 22
कीर्तयित्वा व्रजेत्त्वर्गं कल्यमुत्थाय मानवः ॥ सूत उवाच ॥ इत्युक्त्वा भगवान्देवः परमेष्ठी प्रजापतिः ॥
ইয়াক কীৰ্তন কৰি মানুহে কল্যাণময় সময়ত উঠি স্বৰ্গলৈ গমন কৰে। সূত ক’লে: এইদৰে কৈ ভগৱান দেৱ, পৰমেষ্ঠী প্ৰজাপতি—
Verse 23
अपुत्रस्य भवेत्पुत्रः सपौत्रस्य सुपौत्रकः ॥ यस्येदं लिखितं गेहे तिष्ठेत्सम्पूज्यते सदा ॥
যাৰ পুত্ৰ নাই, তাৰ পুত্ৰ হ’ব; আৰু যাৰ নাতি আছে, তাৰ সু-প্ৰনাতি হ’ব—যাৰ ঘৰত এই লিখিত (গ্ৰন্থ) স্থিত থাকে আৰু সদায় বিধিপূৰ্বক পূজিত হয়।
Frequently Asked Questions
The chapter frames the Dharāṇī–Varāha dialogue as a normative instructional text: sustained hearing/recitation and respectful preservation of the teaching are presented as practices that cultivate moral purification (pāpa-kṣaya), social auspiciousness, and ordered life-goals (dharma–kāma–artha). It also advances an implicit Earth-centered ethic by treating the Dharāṇī-related discourse as a civilizational ‘sāra’ worthy of continual study and protection.
No explicit tithi, nakṣatra, month (māsa), or seasonal (ṛtu) markers are given. The recommended practice is framed as continuous (satataṃ; nairantaryeṇa) rather than tied to a calendrical observance.
Direct ecological prescriptions are not detailed here; instead, the chapter elevates the Dharāṇī–Varāha saṃvāda as a foundational teaching whose continual transmission benefits the world (jagat-hitāya). By sacralizing the Earth-centered dialogue and linking it to collective welfare, the text indirectly supports an ethic of terrestrial respect and preservation through cultural memory and disciplined practice.
The narrative references major Purāṇic authorities and transmitters—Brahmā (Parameṣṭhin/Prajāpati), Sanatkumāra, Pulastya, and Sūta—functioning as a lineage of instruction and authentication. A royal figure (nṛpa/rājya context) is also invoked in relation to patronage and honoring the tradition, but no specific dynasty is named.