Adhyaya 20: The Birth of the Aśvins: Solar Lineage, Saṃjñā and Chāyā, and the Granting of a Hymn and Boons

Verse 1

प्रजापाल उवाच । एवमग्नेः समुत्पत्तिर्जाता ब्रह्मन् महात्मनः । प्राणापानौ कथं देवावश्विनौ सम्बभूवतुः ॥ २०.१ ॥

প্ৰজাপাল ক’লে—হে ব্ৰাহ্মণ! এইদৰে সেই মহাত্মাৰ পৰা অগ্নিৰ উৎপত্তি বৰ্ণিত হ’ল। তেন্তে দুজন দেৱ অশ্বিন প্ৰাণ আৰু অপান ৰূপে কেনেকৈ উদ্ভৱ হ’ল?

Verse 2

मरीचिर्ब्रह्मणः पुत्रः स्वयं ब्रह्मा द्विसप्तभिः । रूपैर्व्यवस्थितस्तेषां मरीचिः श्रेष्ठतामगात् ॥ २०.२ ॥

মৰীচি ব্ৰহ্মাৰ পুত্ৰ—যেন স্বয়ং ব্ৰহ্মাই। তেওঁলোকৰ মাজত তেওঁ চৌদ ৰূপে প্ৰতিষ্ঠিত আছিল; তাত মৰীচিয়ে শ্ৰেষ্ঠতা লাভ কৰিলে।

Verse 3

तस्य पुत्रो महातेजाः कश्यपो नाम वै मुनिः । स्वयं प्रजापतिः श्रीमान् देवतानां पिता अभवत् ॥ २०.३ ॥

তেওঁৰ পুত্ৰ আছিল মহাতেজস্বী কশ্যপ নামৰ মুনি। তেওঁ নিজে শ্ৰীমান প্ৰজাপতি হৈ দেৱতাসকলৰ পিতা বুলি গণ্য হ’ল।

Verse 4

तस्य पुत्रा बभूवुर्हि आदित्या द्वादश प्रभो । आदित्यपत्यानि ते सर्वे आदित्यास्तेन कीर्तिताः ॥ २०.४ ॥

হে প্ৰভু! তেওঁৰ বাৰজন পুত্ৰ আছিল—আদিত্যসকল। সেয়েহে তেওঁলোকৰ সকলো সন্ততিও ‘আদিত্য’ নামে কীৰ্তিত হ’ল।

Verse 5

तेषां मध्ये महातेजा मार्त्तण्डो लोकविश्रुतः । नारायणात्मकं तेजो द्वादशं संप्रकीर्तितम् ॥ २०.५ ॥

তেওঁলোকৰ মাজত মহাতেজস্বী, লোকবিখ্যাত মাৰ্তণ্ড (সূৰ্য) নাৰায়ণাত্মক তেজৰ দ্বাদশ ৰূপ বুলি প্ৰকীৰ্তিত।

Verse 6

ये ते मासास्त आदित्याः स्वयं संवत्सरो हरिः । एवं ते द्वादशादित्या मार्त्तण्डश्च प्रधानवान् ॥ २०.६ ॥

তোমাৰ সেই মাহবোৰেই আদিত্য; হৰি স্বয়ং সংৱৎসৰ (বছৰ)। এইদৰে এই দ্বাদশ আদিত্য, আৰু তাত মাৰ্তণ্ড (সূৰ্য) প্ৰধান।

Verse 7

तस्य त्वष्टा ददौ कन्यां संज्ञां नाम महाप्रभाम् । तस्यापत्यद्वयं जज्ञे यमश्च यमुना तथा ॥ २०.७ ॥

তেওঁক ত্বষ্টাই ‘সঞ্জ্ঞা’ নামৰ মহাপ্ৰভাময়ী কন্যা দিলে। তাত দুটা সন্তান জন্মিল—যম আৰু যমুনা।

Verse 8

तस्य तेजोऽप्यसहती बभूवाश्वी मनोजवा । स्वां छायां तत्र संस्थाप्य सा जगमोत्तरान् कुरून् ॥ २०.८ ॥

তেওঁৰ তেজ সহিব নোৱাৰি তাই মনোজৱা অশ্বী (ঘোঁৰী) হৈ পৰিল। তাতে নিজৰ ছায়া স্থাপন কৰি তাই উত্তৰকুৰুলৈ গ’ল।

Verse 9

तद्रूपां तां सवर्णां तु भेजे मार्त्तण्डभास्करः । तस्याः अपि द्वयं जज्ञे शनिं तपतिमेव च ॥ २०.९ ॥

মাৰ্তণ্ড-ভাস্কৰে তাইৰ সমান ৰূপ ধাৰণ কৰি তাইক গ্ৰহণ কৰিলে। তাইৰ পৰাো দুটা সন্তান জন্মিল—শনি আৰু তপতী।

Verse 10

यदा त्वसदृशं भेजे पुत्रान् प्रति नरोत्तम । संज्ञां प्रोवाच भगवान् क्रोधसंरक्तलोचनः । असमत्वं न कर्त्तव्यं स्वेष्वपत्येषु भामिनि ॥ २०.१० ॥

যেতিয়া শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষে নিজৰ পুত্ৰসকলৰ প্ৰতি অনুচিত ভাব গ্ৰহণ কৰিলে, তেতিয়া ক্ৰোধে ৰক্তচক্ষু ভগৱানে সংজ্ঞাক ক’লে— “হে ভামিনি, নিজৰ সন্তানসকলৰ মাজত অসমতা কৰা উচিত নহয়।”

Verse 11

एवमुक्ता यदा सा तु असमत्वं व्यरोचत । तदा यमः स्वपितरं प्रोवाच भृशदुःखितः ॥ २०.११ ॥

এইদৰে কোৱা সত্ত্বেও যেতিয়া তাই অসম ভাবেই প্ৰকাশ কৰিলে, তেতিয়া অতি দুঃখিত যমে নিজৰ পিতাক ক’লে।

Verse 12

नेयं माता भवेत् तात अस्माकं शत्रुवत् सदा । सपत्नीव वृत्ताचाराः स्वेष्वपत्येषु वत्सला ॥ २०.१२ ॥

হে তাত, এইগৰাকী সঁচাকৈয়ে মা নহয়; আমাৰ বাবে সি সদায় শত্রুৰ দৰে। সপত্নীৰ দৰে আচৰণ কৰি, কেৱল নিজৰ সন্তানৰ প্ৰতিহে স্নেহ দেখুৱায়।

Verse 13

एवं यमवचः श्रुत्वा सा छाया क्रोधमूर्च्छिता । शशाप प्रेतराजस्त्वं भविष्यस्यचिरादिव ॥ २०.१३ ॥

যমৰ বাক্য শুনি ছায়া ক্ৰোধাৱিষ্ট হৈ শাপ দিলে— “তুমি অচিৰেই প্ৰেতৰাজ হ’বা।”

Verse 14

एवं श्रुत्वाऽथ मार्त्तण्डस्तदा पुत्रहितैषया । उवाच मध्यवर्ती त्वं भविता धर्मपापयोः । लोकपालश्च भविता त्वं पुत्र दिवि शोभसे ॥ २०.१४ ॥

এই কথা শুনি মাৰ্তণ্ড (সূৰ্য) পুত্ৰৰ মঙ্গল কামনাৰে ক’লে— “তুমি ধৰ্ম আৰু পাপৰ মাজত মধ্যৱৰ্তী হ’বা। তুমি লোকপালও হ’বা; হে পুত্ৰ, তুমি স্বৰ্গত দীপ্তিমান হ’বা।”

Verse 15

शनिं शशाप मार्त्तण्डश्छायाकोपप्रधर्षितः । त्वं क्रूरदृष्टिर्भविता मातृदोषेण पुत्रक ॥ २०.१५ ॥

ছায়াৰ ক্ৰোধে প্ৰেৰিত মাৰ্তণ্ড (সূৰ্য) শনি-ক শাপ দিলে— “হে পুত্ৰ, মাতৃদোষৰ বাবে তোমাৰ দৃষ্টি ক্ৰূৰ আৰু অশুভকাৰী হ’ব।”

Verse 16

एवमुक्त्वा समुत्थाय योगं भानुर्दिदृक्षया । तामपश्यत्त्वसौ साश्वी उत्तरेषु कुरुष्वथ ॥ २०.१६ ॥

এনেদৰে কৈ ভানু উঠি, যোগশক্তিৰে তেওঁক দৰ্শন কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰিলে; তেতিয়া তেওঁ সেই নিত্যা দেৱীক উত্তৰকুরু দেশত দেখিলে।

Verse 17

ततोऽश्वरूपं कृत्वा स गत्वा तत्रोत्तरान् कुरून् । प्राजापत्येन मार्गेण युयोजात्मानमात्मना ॥ २०.१७ ॥

তাৰপিছত তেওঁ অশ্বৰূপ ধৰি উত্তৰকুরু দেশলৈ গ’ল; আৰু প্ৰাজাপত্য মাৰ্গে নিজৰ শক্তিৰে নিজকে যুক্ত কৰিলে।

Verse 18

तस्यां त्वाष्ट्र्यामश्वरूप्यां मार्त्तण्डस्तीव्रतेजसः । बीजं निर्वापयामास तज्ज्वलन्तं द्विधा अपतत् ॥ २०.१८ ॥

সেই ত্বাষ্ট্ৰী—অশ্বৰূপিণী—ত তীব্ৰ তেজস্বী মাৰ্তণ্ডে বীজ নিক্ষেপ কৰিলে; আৰু সেই জ্বলন্ত বীজ দুটা ভাগ হৈ পৰিল।

Verse 19

तत्र प्राणस्त्वपानश्च योनौ चात्मजितौ पुरा । वरदानेन च पुनर्मूर्तिमन्तौ बभूवतुः ॥ २०.१९ ॥

সেখানে গৰ্ভত পূৰ্বে আত্মসংযমী প্ৰাণ আৰু অপান; বৰদানে পুনৰ মূৰ্তিমান হ’ল।

Verse 20

तौ त्वाष्ट्र्यामश्वरूपिण्यां जातौ येन नरोत्तमौ । ततस्तावश्विनौ देवौ कीर्त्येते रविनन्दनौ ॥ २०.२० ॥

ত্বষ্ট্ৰীয়ে অশ্বৰূপ ধাৰণ কৰোঁতে তাতেই সেই দুজন শ্ৰেষ্ঠ পুৰুষ জন্মিল; সেয়ে সেই দুজন দেব ‘অশ্বিনৌ’ আৰু ‘ৰবিনন্দন’ নামে খ্যাত।

Verse 21

प्रजापतिः स्वयं भानुस्त्वाष्ट्रॄ शक्तिः परापरा । तस्याः प्राग्वच्छरीरस्थावमूर्त्तौ मूर्तिमाश्रितौ ॥ २०.२१ ॥

প্ৰজাপতি স্বয়ং ভানু; আৰু ত্বষ্ট্ৰীৰ শক্তি পৰাও, অপৰাও। পূৰ্বৱৎ, তাইৰ শৰীৰত অৱস্থিত দুটা অমূৰ্ত তত্ত্বে মূৰ্ত ৰূপ আশ্ৰয় কৰিলে।

Verse 22

ततस्तावश्विनौ देवौ मार्त्तण्डमुपतस्थतुः । उचतुः स्वरुचिं तावत् किं कर्तव्यमथावयोः ॥ २०.२२ ॥

তাৰ পাছত সেই দুজন অশ্বিন দেব মাৰ্ত্তণ্ডৰ ওচৰলৈ গ’ল। তেওঁলোকে স্বৰুচিক ক’লে—“এতিয়া আমাৰ কৰণীয় কি?”

Verse 23

मार्त्तण्ड उवाच । पुत्रौ प्रजापतिं देवं भक्त्याराधयतां वरम् । नारायणं स वो दाता वरं नूनं भविष्यति ॥ २०.२३ ॥

মাৰ্ত্তণ্ডে ক’লে—“হে পুত্ৰসকল, শ্ৰেষ্ঠ দেব প্ৰজাপতিক ভক্তিৰে আৰাধনা কৰা। সেই নাৰায়ণেই নিশ্চয় তোমালোকক বৰ দান কৰিব।”

Verse 24

एवं तावश्विनौ प्रोक्तौ मार्त्तण्डेन महात्मना । तेपतुस् तीव्रतपसौ तपः परमदुष्चरम् । ब्रह्मपारामयं स्तोत्रं जपन्तौ तु समाहितौ ॥ २०.२४ ॥

মহাত্মা মাৰ্ত্তণ্ডে কোৱা মতে সেই দুজন অশ্বিনে অতি তীব্ৰ আৰু পৰম দুৰূহ তপস্যা কৰিলে; একাগ্ৰচিত্তে পৰব্ৰহ্ম-পরায়ণ স্তোত্ৰ জপ কৰি থাকিল।

Verse 25

तयोः कालेन महता ब्रह्मा नारायणात्मकः । तुतोष परमप्रीत्या वरं चैतं ददौ तयोः ॥ २०.२५ ॥

দীৰ্ঘ কাল অতিবাহিত হোৱাৰ পাছত নাৰায়ণাত্মক ব্রহ্মা তেওঁলোকৰ ওপৰত পৰম সন্তুষ্ট হল আৰু গভীৰ স্নেহে তেওঁলোকক এই বৰ দান কৰিলে।

Verse 26

प्रजापाल उवाच । अश्विभ्यामीरितं स्तोत्रं ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । श्रोतुमिच्छाम्यहं ब्रह्मंस्त्वत्प्रसादान्महामुने ॥ २०.२६ ॥

প্ৰজাপাল ক’লে—হে ব্রহ্মন্, মহামুনি! আপোনাৰ প্ৰসাদত মই অশ্বিনীদ্বয়ে উচ্চাৰিত, অব্যক্ত-জন্ম ব্রহ্মাৰ বিষয়ে থকা সেই স্তোত্ৰ শুনিবলৈ ইচ্ছা কৰোঁ।

Verse 27

महातपा उवाच । शृणु राजन् यथा स्तोत्रमश्विभ्यां ब्रह्मणः कृतम् । ईदृशं च फलं प्राप्तं तयोः स्तोत्रस्य चानघ ॥ २०.२७ ॥

মহাতপা ক’লে—হে ৰাজন! শুনা, ব্রহ্মাই অশ্বিনীদ্বয়ৰ বাবে কেনেকৈ স্তোত্ৰ ৰচনা কৰিছিল; আৰু হে নিৰ্দোষ, সেই স্তোত্ৰৰ দ্বাৰা কেনে ফল লাভ হৈছিল সেয়াও।

Verse 28

ॐ नमस्ते निष्क्रिय निष्प्रपञ्च निराश्रय निरपेक्ष निरालम्ब निर्गुण निरालोक निराधार निर्जय निराकार । ब्रह्मन् महाब्रह्मन् ब्राह्मणप्रिय पुरुष महापुरुषोत्तम । देव महादेवोत्तम स्थाणो स्थितस्थापक । भूत महाभूत भूताधिपति यक्ष महायक्ष यक्षाधिपते । गुह्य महागुह्याधिपते सौम्य महासौम्य सौम्याधिपते । पक्षि महापक्षिपते दैत्य महादैत्याधिपते । रुद्र महारुद्राधिपते विष्णु महाविष्णुपते । परमेश्वर नारायण प्रजापतये नमः । एवं स्तुतस्तदा ताभ्यामश्विभ्यां स प्रजापतिः । तुतोष परमप्रीत्या वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ २०.२८ ॥

ওঁ। আপোনাক নমস্কাৰ—আপুনি নিষ্ক্ৰিয়, নিষ্প্ৰপঞ্চ, নিৰাশ্ৰয়, নিৰপেক্ষ, নিৰালম্ব, নিৰ্গুণ, নিৰালোক, নিৰাধাৰ, অজেয় আৰু নিৰাকার। হে ব্রহ্মন, মহাব্রহ্মন; ব্রাহ্মণপ্ৰিয়; পুৰুষ, মহাপুৰুষোত্তম। হে দেব, মহাদেবোত্তম; স্থাণু, স্থিতস্থাপক। হে ভূত, মহাভূত; ভূতাধিপতি। হে যক্ষ, মহাযক্ষ; যক্ষাধিপতে। হে গুহ্য, মহাগুহ্যাধিপতে। হে সৌম্য, মহাসৌম্য; সৌম্যাধিপতে। হে পক্ষী, মহাপক্ষিপতে। হে দৈত্য, মহাদৈত্যাধিপতে। হে ৰুদ্ৰ, মহাৰুদ্ৰাধিপতে। হে বিষ্ণু, মহাবিষ্ণুপতে। হে পৰমেশ্বৰ নাৰায়ণ, প্ৰজাপতয়ে নমঃ। এইদৰে অশ্বিনীদ্বয়ে স্তৱ কৰাত প্ৰজাপতি পৰম সন্তুষ্ট হৈ তেতিয়া এই বাক্য ক’লে।

Verse 29

वरं वरयतां शीघ्रं देवैः परमदुर्लभम् । येन मे वरदानेन चरतस्त्रिदिवं सुखम् ॥ २०.२९ ॥

শীঘ্ৰে এটা বৰ বিচাৰা—যি দেবতাসকলৰ বাবেও পৰম দুৰ্লভ—সেই বৰদানৰ দ্বাৰা মই ত্ৰিদিৱত বিচৰণ কৰি সুখ ভোগ কৰিব পাৰোঁ।

Verse 30

अश्विनावूचतुः । आवयोऱ्यज्ञभागं तु देहि देव प्रजापते । सोमपत्वं च देवानां सामान्यत्वं च शाश्वतम् ॥ २०.३० ॥

অশ্বিনদ্বয়ে ক’লে—হে দেৱ প্ৰজাপতি! আমাক যজ্ঞত আমাৰ ভাগ দিয়া; দেৱসকলৰ মাজত সোমপানৰ অধিকাৰ আৰু চিৰস্থায়ী সম-মৰ্যাদাও দিয়া।

Verse 31

ब्रह्मोवाच । रूपं कान्तिरनौपम्यं भिषक्त्वं सर्ववस्तुषु । सोमपत्वं च लोकेषु सर्वमेतद् भविष्यति ॥ २०.३१ ॥

ব্ৰহ্মাই ক’লে—ৰূপ, কান্তি, অতুল উৎকৰ্ষ, সকলো বিষয়ত চিকিৎসক-নৈপুণ্য, আৰু লোকসমূহত সোমৰ অধিপত্য—এই সকলো হ’ব।

Verse 32

एतत् सर्वं द्वितीयायामश्विभ्यां ब्रह्मणा पुरा । दत्तं यस्मादतस्तेषां तिथीनामुत्तमा तिथिः ॥ २०.३२ ॥

এই সকলো পূৰ্বতে ব্ৰহ্মাই দ্বিতীয়া তিথিত অশ্বিনদ্বয়ক দান কৰিছিল; সেয়ে তিথিসকলৰ মাজত সেই দ্বিতীয়া তিথি শ্ৰেষ্ঠ বুলি গণ্য।

Verse 33

एतस्यां रूपकामास्तु पुष्पाहारो भवेन्नरः । संवत्सरं शुचिर्नित्यं सुस्वरूपी भवेन्नरः । अश्विभ्यां ये गुणाः प्रोक्तास्ते तस्यापि भवन्ति च ॥ २०.३३ ॥

এই তিথিত ৰূপ কামনা কৰা মানুহে পুষ্পাহাৰ গ্ৰহণ কৰক। এক বছৰ নিত্য শুচি থাকিলে সি সুন্দৰ ৰূপ লাভ কৰে; আৰু অশ্বিনসকলৰ ঘোষিত গুণো তাৰো হয়।

Verse 34

य इदं शृणुयान्नित्यमश्विभ्यां जन्म चोत्तमम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः पुत्रवान् जायते नरः ॥ २०.३४ ॥

অশ্বিনসকলৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এই উত্তম জন্মবৃত্তান্ত যি নিত্য শ্ৰৱণ কৰে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ পুত্ৰবান হয়।