Adhyaya 189: Section on the Origin and Procedure of Piṇḍa-Rites (Funerary Offerings) and Donor-Recipient Purification

Verse 1

अथ पिण्डकल्पोत्पत्तिप्रकरणम्॥ धरन्युवाच॥ श्रुतं श्राद्धं यथावृत्तं शौचाशौचांश्च सर्वशः॥ चतुर्णामपि वर्णानां प्रेतभोज्यं यथाविधि॥

এতিয়া পিণ্ড-কল্পৰ উৎপত্তি-প্ৰকৰণ। ধৰিত্ৰীয়ে ক’লে: “যথাবিধি যি শ্ৰাদ্ধ আচৰিত হয়, আৰু শৌচ-অশৌচৰ সকলো বিধান, লগতে চাৰিও বৰ্ণৰ বাবে প্ৰেতভোজ্য আহাৰ যিদৰে নিৰ্দিষ্ট, সেয়া মই শুনিছোঁ।”

Verse 2

उत्पन्नं संशयं मेऽद्य भगवन् वक्तुमर्हसि॥ चातुर्वर्ण्येषु सर्वेषु दद्याद्दानं द्विजोत्तमे॥

“হে ভগৱন! আজি মোৰ মনত সন্দেহ উৎপন্ন হৈছে; আপুনি কৃপা কৰি ব্যাখ্যা কৰক। চাৰিও বৰ্ণৰ মাজত, হে দ্বিজোত্তম, কাক দান দিব লাগে?”

Verse 3

प्रतिगृह्णन्ति ये तत्र प्रेतभागं विशेषतः ॥ अनिष्टं गर्हितं तत्र प्रेतेन सह भोजनम्

যিসকলে তাত বিশেষকৈ প্ৰেত-ভাগ (মৃতকৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত অংশ) গ্ৰহণ কৰে, তেওঁলোকে প্ৰেতৰ সৈতে সহভোজন কৰাৰ দৰে অনিষ্ট আৰু নিন্দিত ভোজন কৰে।

Verse 4

भुक्त्वा तेषां द्विजो देव मुच्यते केन कर्मणा ॥ कथं ते तारयिष्यन्ति दातारं पुरुषोत्तम

“সেই ভোজন খাই লোৱাৰ পাছত, হে দেৱ, কোন কৰ্মে এজন দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ) দোষৰ পৰা মুক্ত হয়? আৰু হে পুৰুষোত্তম, তেওঁলোকে দাতাক কেনেকৈ তৰাব?”

Verse 5

प्रणयात् स्त्रीस्वभावेन पृच्छामि त्वां जनार्दन ॥ एवमुक्तोऽपि भूम्या असौ शङ्खदुन्दुभिनिःस्वनः

“স্নেহবশত আৰু নাৰীৰ স্বভাৱ অনুসাৰে মই তোমাক সুধিছোঁ, হে জনাৰ্দন।” পৃথিৱীয়ে এইদৰে কোৱাৰ পাছত, তেওঁ শঙ্খ আৰু দুন্দুভিৰ দৰে ধ্বনিত হৈ (উত্তৰ দিবলৈ উদ্যত হ’ল)।

Verse 6

वराहरूपी भगवान् प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ साधु भूमे वरारोहे यन्मां त्वं परिपृच्छसि

বৰাহ-ৰূপী ভগৱানে বসুন্ধৰাক উত্তৰ দিলে। শ্ৰী বৰাহ ক’লে: “সাধু, হে ভূমে, সুন্দৰ নিতম্বৱতী, তুমি যি মোক এই প্ৰশ্ন কৰিছা।”

Verse 7

कथयिष्यामि ते देवि तारयन्ति यथा द्विजाः ॥ भुक्त्वा तु प्रेतभोज्यानि ब्राह्मणो ज्ञानदुर्बलः

“হে দেবি, দ্বিজসকলে কেনেকৈ তৰণ ঘটায় মই তোমাক ক’ম। কিন্তু যদি কোনো ব্ৰাহ্মণ—বিবেকত দুর্বল—প্ৰেতৰ বাবে নিৰ্ধাৰিত ভোজন খায়,”

Verse 8

विशोधनार्थं देहस्य उपवासं तु कारयेत् ॥ अहोरात्रोषितो भूत्वा विप्रो ज्ञानेन संयुतः

দেহ শুদ্ধিৰ অৰ্থে উপবাস পালন কৰা উচিত। দিন-ৰাত সংযমে থাকি, জ্ঞানসম্পন্ন ব্ৰাহ্মণে আগলৈ কৰ্ম কৰে।

Verse 9

पूर्वसन्ध्यां विनिर्वर्त्य कृत्वा चैवाग्नितर्पणम् ॥ तिलोहोमं प्रकुर्वीत शान्तिमङ्गलपाठकः

প্ৰাতঃসন্ধ্যা সম্পন্ন কৰি আৰু অগ্নিত তৰ্পণ নিবেদন কৰি, শান্তি-মঙ্গল মন্ত্র পাঠ কৰি তিল-হোম কৰা উচিত।

Verse 10

औदुम्बरे च पात्रे च कृत्वा शान्त्युदकानि च ॥ प्रोक्षयेच्च गृहं सर्वं यत्रातिष्ठत्स्वयं द्विजः

উদুম্বৰ (গোলৰ) কাঠৰ পাত্ৰত শান্ত্যুদক প্ৰস্তুত কৰি, যি গৃহত সেই দ্বিজ নিজে অৱস্থিত আছিল, সেই সমগ্ৰ গৃহত ছিটাই দিব।

Verse 11

देवाश्चाग्निमुखाः सर्वे तर्पयित्वा विभागशः ॥ भूतानां च बलिं दद्याद् ब्राह्मणेभ्यश्च भोजनम्

অগ্নিমুখ সকলো দেৱতাক যথাভাগে তৰ্পণ কৰি, ভূতসকললৈ বলি দিব আৰু ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰাব।

Verse 12

एका गास्तु प्रदातव्या पापक्शयकरी तदा ॥ एवं तु कुरुते यश्च स याति परमां गतिम्

তেতিয়া এক গাই দান দিব লাগে, যি পাপক্ষয়কাৰী। যিয়ে এইদৰে কৰে, সি পৰম গতি লাভ কৰে।

Verse 13

प्रेतान्ने चोदरस्थे तु कालधर्ममुपागतः ॥ आकल्पं नरके घोरं वसमानः सुदुःखितः ॥

যেতিয়া প্ৰেতান্ন (মৃতকৰ উদ্দেশে দিয়া আহাৰ) উদৰৰ ভিতৰত থাকে, তেতিয়া সেই ব্যক্তি সময়মতে মৃত্যুধৰ্মত উপনীত হয়; কল্প-পর্যন্ত ভয়ংকৰ নৰকত বাস কৰি অতি দুঃখিত থাকে।

Verse 14

प्राप्नोति राक्षसत्वं वै ततो मुच्येत किल्बिषात् ॥ प्रायश्चित्तं तु कर्त्तव्यं दातृभोक्तृसुखावहम् ॥

সেই ব্যক্তি নিশ্চয় ৰাক্ষসত্ব লাভ কৰে; তাৰ পাছত পাপৰ পৰা মুক্ত হ’ব পাৰে। কিন্তু প্ৰায়শ্চিত্ত কৰণীয়—যি দাতা আৰু ভোক্তা উভয়ৰ মঙ্গল-সুখ আনে।

Verse 15

गोहस्त्यश्वधनादीनि सागरान्तानि माधवि ॥ प्रतिगृह्णन्ति ये विप्रा मन्त्रेण विधिपूर्वकम् ॥

হে মাধৱী, যিসকল ব্ৰাহ্মণে গৰু, হাতী, ঘোঁৰা, ধন আদি—সাগৰ-সীমাবদ্ধ পৃথিৱী পৰ্যন্ত বিস্তৃত দান—গ্ৰহণ কৰে, তেওঁলোকে মন্ত্রসহ আৰু বিধি-পূৰ্বকভাৱে গ্ৰহণ কৰে।

Verse 16

प्रायश्चित्तं चरेद्यस्तु स तारयति निश्चितम् । द्विजो ज्ञानॆन सम्पन्नो वेदाभ्यासरतः सदा ॥

কিন্তু যি প্ৰায়শ্চিত্ত আচৰণ কৰে, সি নিশ্চিতভাৱে (অন্যক) তাৰে। জ্ঞানসম্পন্ন আৰু সদা বেদ-অভ্যাসত ৰত দ্বিজকেই তেনে কৰ্তা বুলি বুজোৱা হৈছে।

Verse 17

स तारयति चात्मानं दातारं नैव संशयः ॥ ब्राह्मणो नावमन्तव्यस्त्रिभिर्वर्णैर्धराधरे ॥

সি নিজকো আৰু দাতাকো তাৰে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। হে ধৰাধৰ, তিনিও বৰ্ণে ব্ৰাহ্মণক অৱমাননা কৰা উচিত নহয়।

Verse 18

दैवे च जन्मनक्षत्रे श्राद्धकाले च पर्वसु ॥ प्रेतकार्येषु सर्वेषु परीक्ष्य निपुणं द्विजम् ॥

দৈৱ-কর্মত, জন্ম-নক্ষত্ৰ-অনুষ্ঠানৰ সময়ত, শ্ৰাদ্ধকালত আৰু পৰ্ব-উৎসৱত—আৰু প্ৰেত-কাৰ্যৰ সকলো বিধিত—প্ৰথমে পৰীক্ষা কৰি নিপুণ দ্বিজ পুৰোহিতক বাছি ল’ব লাগে।

Verse 19

क्षमायुक्तं च शास्त्रज्ञमहिंसायां रतं तथा ॥ एभिर्गुणैस्तु संयुक्तं ब्राह्मणं प्राप्य सत्वरः ॥

শীঘ্ৰে এনে এজন ব্ৰাহ্মণ লাভ কৰি—যি ক্ষমাশীল, শাস্ত্ৰজ্ঞ আৰু অহিংসাত ৰত—এই গুণসমূহেৰে যুক্ত সেইজনৰ অনুসাৰে কৰ্ম আগবঢ়াব লাগে।

Verse 20

दद्याद्दानानि विप्राय स वै तारयितुं क्षमः ॥ कुण्डगोलेषु यद्दत्तं निष्फलं तत्तु जायते ॥

বিপ্ৰক দান দিব লাগে; সি নিশ্চয়েই উদ্ধাৰ কৰাত সক্ষম। কিন্তু কুণ্ড বা গোলকক যি দিয়া হয়, সেয়া নিষ্ফল হৈ পৰে।

Verse 21

कुण्डगोलं प्रतिग्राही दातारं चाप्यधो नयेत् ॥ पित्र्ये कर्मणि चैकेन तु कुण्डं वा गोलकं तथा ॥

কুণ্ড বা গোল প্ৰতিগ্ৰাহী দাতাকো অধোগতিলৈ নি যায়। আৰু পিতৃ-কৰ্মত তেনে এজন কুণ্ড বা গোলক মাত্ৰ থাকিলেও, তদ্ৰূপে (কৰ্ম) বিনষ্ট হয়।

Verse 22

दृष्ट्वा तं पितरो यान्ति निराशा निरयं द्रुतम् ॥ दैवे कर्मणि चैवं तु तेषां दत्तं सुनिष्फलम् ॥

তেনে লোকক দেখি পিতৃসকল নিৰাশ হৈ শীঘ্ৰে নৰকলৈ গমন কৰে। তদ্ৰূপে দৈৱ-কৰ্মতো, সেইদৰে দিয়া দান তেওঁলোকৰ বাবে সম্পূৰ্ণ নিষ্ফল হয়।

Verse 23

तस्माद्दानं न दातव्यमपात्राय यशस्विनि ॥ अत्रार्थे यत्पुरा वृत्तं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥

সেয়ে, হে যশস্বিনী, অপাত্ৰ ব্যক্তিক দান দিয়া উচিত নহয়। এই বিষয়ে, হে বসুন্ধৰা, পূৰ্বতে যি ঘটনা ঘটিছিল, উদাহৰণস্বৰূপে তাক শুনা।

Verse 24

अवन्तीविषये कश्चिद्राजा ह्यत्यन्तधार्मिकः ॥ नाम्ना मेधातिथिश्चैव मनुवंशविवर्धनः ॥

অৱন্তী দেশত এজন ৰজা আছিল, অতি ধৰ্মনিষ্ঠ। তেওঁৰ নাম মেধাতিথি; তেওঁ মনুবংশক বৃদ্ধি কৰা জন।

Verse 25

राज्ञः पुरोहितश्चासीच्छन्द्रशर्मा द्विजोत्तमः ॥ आत्रेयगोत्रे चोत्पन्नो वेदवादरतः सदा ॥

ৰাজাৰ পুৰোহিত আছিল চন্দ্ৰশৰ্মা নামৰ দ্বিজোত্তম। তেওঁ আত্রেয় গোত্ৰত জন্ম লৈ সদায় বেদ-বাদ আৰু অধ্যয়নত ৰত আছিল।

Verse 26

स राजा ब्राह्मणेभ्यश्च गा ददाति दिने दिने ॥ शतं दत्त्वा विधानॆन पृष्ठाद्भुङ्क्ते नराधिपः ॥

সেই ৰজাই ব্ৰাহ্মণসকলক দিনে দিনে গাই দান কৰিছিল। বিধি অনুসাৰে এশটা দান কৰি, তাৰ পাছত নৰাধিপে আহাৰ গ্ৰহণ কৰিছিল।

Verse 27

गते बहुतिथे काले राज्ञो मेधातिथेः पितुः ॥ श्राद्धस्य दिवसः प्राप्तो वैशाखे वरवर्णिनि ॥ विप्रानाह्वापयामास पितुर्वै श्राद्धकारणात् ॥

বহু সময় পাৰ হোৱাৰ পিছত, ৰজা মেধাতিথিৰ পিতৃৰ শ্রাদ্ধৰ দিন আহিল—বৈশাখ মাহত, হে সুন্দৰবৰ্ণিনী। পিতৃশ্রাদ্ধ সম্পাদনৰ বাবে তেওঁ ব্ৰাহ্মণসকলক নিমন্ত্ৰণ কৰিলে।

Verse 28

श्राद्धं कृत्वा तु विधिवत्पिण्डान्निर्वाप्य यत्नतः ॥ श्राद्धसंकल्पितं चान्नं विप्रेभ्यः प्रददौ बहु ॥

বিধি অনুসাৰে শ্রাদ্ধ সম্পন্ন কৰি আৰু যত্নেৰে পিণ্ড নিবেদন কৰি, তেওঁ শ্রাদ্ধ-সংকল্পে নিৰ্দিষ্ট কৰা অন্ন বহু পৰিমাণে বিপ্ৰসকলক দান কৰিলে।

Verse 29

तन्मध्ये ब्राह्मणः कश्चिद्गोलकोऽवस्थितस्तदा ॥ श्राद्धे संकल्पितं चान्नं तस्मै दत्तं विधानतः ॥

তেওঁলোকৰ মাজত সেই সময়ত ‘গোলক’ বুলি কোৱা এজন ব্ৰাহ্মণ আছিল; বিধান অনুসাৰে শ্রাদ্ধৰ বাবে সংকল্পিত অন্ন তাক দিয়া হ’ল।

Verse 30

तेनैव श्राद्धदोषेण राज्ञस्तु पितरस्तदा ॥ स्वर्गाद्भ्रष्टावलम्बन्ते वने कण्टकसंयुते ॥

সেই একে শ্রাদ্ধ-দোষৰ কাৰণে, সেই সময়ত ৰজাৰ পিতৃলোক স্বৰ্গৰ পৰা পতিত হৈ কাঁইটভৰা বনাঞ্চলত আশ্ৰয়হীনভাৱে ওলমি থাকিল।

Verse 31

क्षुत्पिपासार्दिता नित्यं क्रन्दन्ते च पुनः पुनः ॥ कदाचिद्दैवयोगेन राजा मेधातिथिः स्वयम् ॥

ক্ষুধা-পিপাসাত সদায় কাতৰ হৈ তেওঁলোকে বাৰে বাৰে ক্ৰন্দন কৰিলে। কোনো এক সময়ত দৈৱযোগে ৰজা মেধাতিথি স্বয়ং (সেই ঠাইলৈ আহিল)।

Verse 32

मृगयार्थं गतस्तत्र द्वित्रैः परिजनैर्वृतः ॥ तत्रावलम्बतो दृष्ट्वा तानपृच्छद्द्विजप्रियः ॥

সেয়া মৃগয়া কৰিবলৈ তাত গৈছিল, দু-তিনিজন পৰিজনেৰে বেষ্টিত হৈ। তাত তেওঁলোকক ওলমি থকা দেখি, দ্বিজপ্ৰিয় ৰজাই তেওঁলোকক সুধিলে।

Verse 33

के भवन्तोऽत्र सम्प्राप्ता दशामेतां सुदुःखिताः ॥ केन कर्मविपाकेन भवन्तः कथयन्तु मे ॥

আপোনালোক কোন, যিসকলে ইয়ালৈ আহি এই অতি দুখময় অৱস্থাত পৰি আছে? কোন কৰ্ম-বিপাকৰ পৰিণতিত এই ঘটিল? মোক কওক।

Verse 34

पितर ऊचुः ॥ अस्मद्वंशकरो नित्यं नाम्ना मेधातिथिः प्रभुः ॥ वयं तस्यैव पितरो नरकं गन्तुमुद्यताः ॥

পিতৃসকলে ক’লে: আমাৰ বংশ ধৰি সদায় চলাই ৰখা, ‘মেধাতিথি’ নামৰ এক প্ৰভু (সন্তান) আছে। আমি সঁচাকৈয়ে তেওঁৰ পিতৃ, আৰু আমি নৰকলৈ যাবলৈ উদ্যত।

Verse 35

तेषां तु वचनं श्रुत्वा राजा दुःखसमन्वितः ॥ उवाच तान्पितॄन्सर्वान्सान्त्वपूर्वमिदं वचः ॥

তেওঁলোকৰ কথা শুনি ৰজা দুখে আচ্ছন্ন হ’ল। তেওঁ সকলো পিতৃক সান্ত্বনাসহ এই বাক্য ক’লে।

Verse 36

मेधातिथिरुवाच ॥ मेधातिथिरहं नाम्ना भवन्तः पितरो मम ॥ केन वै कर्मदोषेण निरयं गन्तुमुद्यताः ॥

মেধাতিথিয়ে ক’লে: “মোৰ নাম মেধাতিথি, আৰু আপোনালোক মোৰ পিতৃ। কোন কৰ্মদোষৰ বাবে আপোনালোক নিৰয় (দণ্ডস্থান)লৈ যাবলৈ উদ্যত?”

Verse 37

तत्र दुःखं महद्भुक्त्वा पुनर्गच्छामहे दिवम् ॥ पुत्र त्वं चैव दाता च सर्वलोकहिते रतः ॥

তাত মহান দুখ ভোগ কৰি আমি পুনৰ দেৱলোকলৈ উভতি যাম। আৰু তুমি, পুত্ৰ, দাতা, সকলো লোকৰ হিতত ৰত।

Verse 38

असंख्यातास्त्वया दत्ता गावः सुबहुदक्षिणाः ॥ तेन पुण्येन गच्छामः स्वर्गं ह्यतिसुखप्रदम् ॥

তোমাৰ দ্বাৰা অসংখ্য গাই দান দিয়া হৈছে, আৰু অতি প্ৰচুৰ দক্ষিণাও দিয়া হৈছে। সেই পুণ্যৰ ফলত আমি স্বৰ্গলৈ গমণ কৰোঁ, যি অতি মহান সুখ প্ৰদান কৰে।

Verse 39

तत्र चान्नं न विद्येत येन तृप्तिर्भविष्यति ॥ पुनः श्राद्धं त्वया कार्यं पितॄणां तृप्तिदायकम् ॥

কিন্তু তাত এনে অন্ন নাই যাৰ দ্বাৰা তৃপ্তি হ’ব। সেয়ে পিতৃসকলৰ তৃপ্তিদায়ক শ্ৰাদ্ধ তুমি পুনৰ কৰিব লাগিব।

Verse 40

तेषां तु वचनं श्रुत्वा मेधातिथिरगाद्गृहम् ॥ आहूय चन्द्रशर्माणं गुरुं वचनमब्रवीत् ॥

তেওঁলোকৰ বাক্য শুনি মেধাতিথি ঘৰলৈ গ’ল। তাৰ পাছত গুৰু চন্দ্ৰশৰ্মাক আহ্বান কৰি এই বাক্য ক’লে।

Verse 41

इत्युक्तमात्रे वचने चन्द्रशर्मा पुरोहितः ॥ आहूतवान्द्विजान्सर्वान्वेदपाठकृतश्रमान् ॥

এই বাক্য কোৱা মাত্ৰেই পুৰোহিত চন্দ্ৰশৰ্মাই সকলো দ্বিজক আহ্বান কৰিলে—যিসকলে বেদপাঠৰ পৰিশ্ৰম কৰিছিল।

Verse 42

साधून्क्षान्तान्कुलीनांश्च सुशीलान्मानवर्जितान् ॥ राज्ञा तु कारयामास श्राद्धं विधिविदां वरः ॥

বিধি-জ্ঞানীসকলৰ ভিতৰত শ্ৰেষ্ঠ তেওঁ ৰজাক বিধি অনুসাৰে শ্ৰাদ্ধ কৰোৱালে, আৰু সৎ লোকক নিযুক্ত কৰিলে—ক্ষান্ত, কুলীন, সু-শীল আৰু অহংকাৰবর্জিত।

Verse 43

कृते श्राद्धे ततः पश्चात्पिण्डान्निर्वाप्य यत्नतः ॥ ब्राह्मणान्भोजयामास दक्षिणाभिः प्रपूज्य च ॥

শ্ৰাদ্ধ সম্পন্ন হোৱাৰ পাছত, তেওঁ যত্নসহ পিণ্ড-অৰ্পণ স্থাপন কৰি ব্ৰাহ্মণসকলক ভোজন কৰালে আৰু দক্ষিণা দান কৰি সন্মান জনালে।

Verse 44

मेधातिथिरुवाच ॥ चन्द्रशर्मन् पुनः श्राद्धं करिष्ये पितुरद्य वै ॥ आहूयन्तां द्विजाः सर्वे कुण्डगोलकवर्जिताः ॥

মেধাতিথিয়ে ক’লে: “চন্দ্ৰশৰ্মন, আজি নিশ্চয়েই মই মোৰ পিতাৰ বাবে পুনৰ শ্ৰাদ্ধ কৰিম। সকলো দ্বিজক আহ্বান কৰা হওক—কুণ্ড আৰু গোলক নামে পৰিচিতসকলক বাদ দি।”

Verse 45

पश्चाद्विसर्जयामास स्वयं तु बुभुजे नृपः ॥ भुक्त्वा पुनर्वनं गत्वा दृष्टवांश्च स्वकान्पितॄन् ॥

তাৰ পাছত তেওঁ অতিথিসকলক বিদায় দিলে, আৰু ৰজাই নিজে ভোজন কৰিলে। ভোজন কৰি পুনৰ বনলৈ গৈ তেওঁ নিজৰ পিতৃসকলক দেখা পালে।

Verse 46

ऊचुर्विनयसंपन्नाः प्रीतिपूर्वमिदं वचः ॥ स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामः स्वर्गलोकं प्रति प्रभो ॥

বিনয়সম্পন্ন হৈ তেওঁলোকে স্নেহপূৰ্বক এই বাক্য ক’লে: “তোমাৰ মঙ্গল হওক। হে প্ৰভু, আমি স্বৰ্গলোকৰ প্ৰতি গমন কৰোঁ।”

Verse 47

तयोर् दत्तं तु यच्छ्राद्धं निष्फलं तत्स्मृतं बुधैः ॥ दैवे कर्मणि दिव्ये च ब्राह्मणो नैव लभ्यते ॥

কিন্তু সেই দুয়োটা শ্ৰেণীক দিয়া শ্ৰাদ্ধ পণ্ডিতসকলে নিষ্ফল বুলি স্মৰণ কৰে; কিয়নো দেৱকাৰ্য আৰু পবিত্ৰ কৰ্মত তেনে দানত যোগ্য ব্ৰাহ্মণ লাভ নহয়।

Verse 48

सङ्कल्पयित्वा चान्नं तु गोभ्यो देयं यथाविधि ॥ गवामभावे नद्यां वा क्षिपेदन्नं प्रयत्नतः ॥

সংকল্প কৰি অন্ন বিধি অনুসাৰে গোৱালৈ দান কৰিব লাগে; গৰু নাথাকিলে যত্নসহ নৈত অন্ন নিক্ষেপ কৰিব।

Verse 49

अपात्राय न दातव्यं नास्तिकाय गुरुद्रुहे ॥ गोलकाय न दातव्यं कुण्डाय च विशेषतः ॥

অপাত্রক দান নকৰিবা, নাস্তিককো নহয়, আৰু গুৰুক দ্ৰোহ কৰা লোককো নহয়। গোলকক দান নকৰিবা, বিশেষকৈ কুণ্ডক কেতিয়াও নহয়।

Verse 50

इत्युक्त्वा पितरः सर्वे गताः स्वर्गाय भामिनि ॥ मेधातिथिरपि प्रायात्स्वपुरं ब्राह्मणैर्वृतः ॥

এইদৰে কৈ সকলো পিতৃগণ, হে সুন্দৰী, স্বৰ্গলৈ গ’ল। মেধাতিথিও ব্ৰাহ্মণসকলৰ বেষ্টনীত নিজৰ নগৰলৈ যাত্ৰা কৰিলে।

Verse 51

यदुक्तं पितृभिः सर्वं तच्छकार मुदायुतः ॥ तस्मात्ते कथितं देवि एकोऽपि ब्राह्मणोत्तमः ॥

পিতৃসকলে যি কৈছিল, সেয়া সকলো তেওঁ আনন্দেৰে সম্পন্ন কৰিলে। সেয়ে, হে দেবী, তোমাক কোৱা হ’ল—এজনো উত্তম ব্ৰাহ্মণো নিৰ্ণায়ক হ’ব পাৰে।

Verse 52

संतारयति दुर्गेभ्यो विषमेभ्यो न संशयः ॥ एकोऽपि तारितुं शक्तो यथा नावा महज्जलम् ॥

সেয়া বিপদ আৰু বিষম পথৰ পৰা পাৰ কৰায়—ইয়াত সন্দেহ নাই। এজনেও পাৰ কৰাবলৈ সক্ষম, যেনেকৈ নাওয়ে মহাজল পাৰ কৰায়।

Verse 53

तस्माद्दानं प्रदातव्यं ब्राह्मणाय वसुन्धरे ॥ देवासुरमनुष्याणां गन्धर्वोरगरक्षसाम्

সেয়ে, হে বসুন্ধৰা (পৃথিৱী), ব্ৰাহ্মণক দান দিয়া উচিত—এই আচাৰ দেৱ, অসুৰ, মানুহ, গন্ধৰ্ব, নাগ আৰু ৰাক্ষসসকলৰ মাজতো মান্য।

Verse 54

इदानीं च त्वया कार्यमस्मद्धितमनुत्तमम् ॥ गोलकाय न दातव्यं दैवं पित्र्यमथापि वा

আৰু এতিয়া তুমি আমাৰ বাবে সৰ্বোত্তম হিতকৰ কাৰ্য কৰা উচিত: দেৱৰ বাবে হওক বা পিতৃসকলৰ বাবে—উৎসৰ্গ ‘গোলক’ক দিয়া উচিত নহয়।

Verse 55

प्राक्स्रोतसं नदीं गत्वा स्नानं कृत्वा विधानतः ॥ पञ्चगव्यं ततः पीत्वा मधुपर्केण संयुतम्

পূৰ্বমুখী স্ৰোত থকা নদীত গৈ বিধিমতে স্নান কৰি, তাৰ পাছত মধুপাৰ্কসহ পঞ্চগব্য পান কৰিলে।

Verse 56

वेदविद्याव्रतस्नातं बहुधर्मनिरन्तरम् ॥ शीलयुक्तं सुसन्तुष्टं धर्मज्ञं सत्यवादिनम्

যি বেদ, বিদ্যা আৰু ব্ৰতত স্নাত (দীক্ষিত/যোগ্য); বহু ধৰ্মাচৰণত অবিচল; শীলসম্পন্ন, সন্তুষ্টচিত্ত, ধৰ্মজ্ঞ আৰু সত্যবাদী।

Verse 57

आगतान्ब्राह्मणान्दृष्ट्वा मेधातिथिरकल्मषः ॥ विप्रान्नत्वा गुरुं चैव श्राद्धारम्भमथाकरोत्

আগত ব্ৰাহ্মণসকলক দেখি, কল্মষমুক্ত মেধাতিথিয়ে বিপ্ৰসকলক প্ৰণাম কৰিলে আৰু নিজৰ গুৰুকো; তাৰ পাছত শ্ৰাদ্ধৰ আৰম্ভণি কৰিলে।

Verse 58

पितर ऊचुः ॥ श्राद्धं संकल्पितं चान्नं दत्तं तद्गोलकाय वै ॥ तेनैव कर्मदोषेण नरकं गन्तुमुद्यताः

পিতৃসকলে ক’লে: “শ্ৰাদ্ধৰ সংকল্প যথাযথ হৈছিল, আৰু অন্ন দান দিয়া হৈছিল; কিন্তু সেয়া নিশ্চয় গ’লকলৈ দিয়া হ’ল। সেই কৰ্মদোষৰ ফলতেই আমি নৰকলৈ যাবলৈ উদ্যত হৈছোঁ।”

Verse 59

हृष्टान्पुष्टान्बलैर्युक्तान्राजा तु मुमुदे भृशम् ॥ दृष्ट्वा तु पितरश्चैव राजानं पितृवत्सलम्

তেওঁলোকক আনন্দিত, পুষ্ট আৰু বলযুক্ত দেখি ৰজাই অতিশয় আনন্দিত হ’ল; আৰু পিতৃসকলেও পিতৃভক্ত সেই ৰজাক দেখি তদনুৰূপে সঁহাৰি দিলে।

Verse 60

सर्वे श्राद्धं करिष्यन्ति निमिप्रभृतयो धरे ॥ मासे मासे च वै पश्चात्पितृपक्षे तपोधनाः

হে ধৰা (পৃথিৱী), নিমি আদি কৰি সকলোৱে শ্ৰাদ্ধ কৰিব; আৰু তাৰ পিছত, মাহে মাহে, লগতে পিতৃপক্ষতো, তপোধন তপস্বীসকলে এই কৰ্ম পালন কৰিব।