Adhyaya 154: The Efficacy of Yamunā River Pilgrimage Sites (Merits of Mathurā-Region Tīrthas)

Verse 1

अथ यमुनातीरथप्रभावः ॥ वराह उवाच ॥ एवंविधां च मथुरां दृष्ट्वा तौ मुदमापतुः ॥ एवं तु वसतस्तस्य राज्ञस्तत्र वसुन्धरे ॥

এতিয়া যমুনাৰ তীৰ্থসমূহৰ প্ৰভাৱৰ বৰ্ণনা। বৰাহ ক’লে: এনেধৰণৰ মথুৰা দেখি সেই দুয়ো আনন্দ লাভ কৰিলে। আৰু হে বসুন্ধৰা, সেই ৰজা তাত বাস কৰি থাকোঁতে…

Verse 2

पप्रच्छ च तदा भार्या यद्गुह्यं पूर्वभाषितम् ॥ पुरस्थेन तदा राज्ञा वक्ष्यामि मथुरां प्रति

তেতিয়া ৰাণীয়ে পূৰ্বে কোৱা গোপন কথাটো সুধিলে। ৰজা তাইৰ সন্মুখত থিয় হৈ ক’লে, “মথুৰালৈ আগবাঢ়োঁতে মই ইয়াক বৰ্ণনা কৰিম।”

Verse 3

॥ तन्मे वद महाराज यद्गोप्यं पूर्वभाषितम् ॥ राजाप्युवाच तां राज्ञीं त्वयाप्युक्तं पुरा मम

“হে মহাৰাজ, পূৰ্বে কোৱা গোপন কথাটো মোক কওক।” ৰজাই ৰাণীক উত্তৰ দিলে, “তুমিও আগতে মোক এটা গোপন কথা কৈছিলা।”

Verse 4

तद्वदस्व स्वकं गुह्यं पश्चाद्वक्ष्याम्यहं तव ॥ इत्युक्त्वा पीवरी ज्ञात्वा प्रहस्य तु गुणालयाः

“সেয়ে তুমি তোমাৰ নিজৰ গোপন কথা কোৱা; তাৰ পাছত মই তোমাৰটো ক’ম।” এই কথা বুজি পীৱৰী—গুণৰ আধাৰ—মৃদু হাঁহিলে।

Verse 5

प्रोवाच चैव राजानं मनसः प्रीतिकारणम् ॥ अहं तु पीवरी नाम गङ्गातीरनिवासिनी

তাৰ পাছত তাই মন আনন্দিত কৰা ভাৱে ৰজাক ক’লে: “মোৰ নাম পীৱৰী; মই গঙ্গাৰ তীৰত বাস কৰোঁ।”

Verse 6

आगतेमां पुरीं द्रष्टुं कुमुदस्य तु द्वादशीम् ॥ नावमारुह्य यान्तीह पतिता यमुनाजले

“কুমুদ মাহৰ দ্বাদশীত এই নগৰী চাবলৈ আহিছিলোঁ। নাওত উঠি ইয়ালৈ আহোঁতে মই যমুনাৰ পানীত পৰি গ’লোঁ।”

Verse 7

सद्यः प्राणैर्वियुक्ता च तत्तीर्थस्य प्रभावतः ॥ काशीराजपतेः कन्या यातास्मि वसुधाधिप

মই তৎক্ষণাৎ প্ৰাণবায়ুৰ পৰা বিচ্ছিন্ন হৈছিলোঁ; কিন্তু সেই তীৰ্থৰ প্ৰভাৱত, হে বসুধাধিপ, মই কাশীৰ ৰাজপতিৰ কন্যা বুলি পৰিচিত হ’লোঁ।

Verse 8

त्वया विवाहिता राजन्न च मां विजहात्स्मृतिः ॥ एतत्तीर्थप्रभावेन धर्मयुक्ता तथानघ

হে ৰাজন, তুমি মোৰ সৈতে বিবাহ কৰিলা আৰু মোৰ স্মৃতি মোক ত্যাগ নকৰিলে। এই তীৰ্থৰ প্ৰভাৱত, হে নিৰ্দোষ, মই ধৰ্মৰ সৈতে সংযুক্ত হ’লোঁ।

Verse 9

धारापतनके तीर्थे त्यक्त्वा जीवितमात्मनः ॥ एतच्छ्रुत्वा ततो राजा कथां प्राग्जन्मसम्भवाम्

ধাৰাপতনক নামৰ তীৰ্থত মই নিজৰ জীৱন ত্যাগ কৰিলোঁ। এই কথা শুনি ৰজাই তেতিয়া পূৰ্বজন্মৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা কাহিনী চিন্তা কৰিলে।

Verse 10

मां पश्यन्तौ नियमातस्तत्रैव निधनं गतौ ॥ मृतौ सर्वपरित्यक्तौ गतौ मम सलोकताम्

মোক চাই থাকি, নিয়ম অনুসাৰে, তেওঁলোকে তাতেই মৃত্যু লাভ কৰিলে। মৃত্যু হ’লে—সকলো ত্যাগ কৰি—তেওঁলোকে মোৰ সৈতে একে লোক (সলোকতা) লাভ কৰিলে।

Verse 11

एतत्ते कथितं देवि आश्चर्यं यदभून्महत् ॥ त्यक्त्वा चात्मतनुं तीर्थे धारापतनसंज्ञके

হে দেবী, তোমাক এই কথা ক’লোঁ—যি মহান আশ্চৰ্য ঘটিছিল: ধাৰাপতন নামে পৰিচিত তীৰ্থত দেহ ত্যাগ কৰি…

Verse 12

नाकलोकमवाप्नोति त्यक्तपापो न संशयः ॥ यमुनेश्वरमासाद्य त्यक्त्वा जीवितमात्मनः ॥

পাপ ত্যাগ কৰিলে তেওঁ নিঃসন্দেহে স্বৰ্গলোক লাভ কৰে। যমুনেশ্বৰক প্ৰাপ্ত হৈ নিজৰ জীৱন ত্যাগ কৰিলে তেওঁ সেই অৱস্থালৈ গতি কৰে।

Verse 13

विष्णुलोकमवाप्नोति दिव्यमूर्तिश्चतुर्भुजः ॥ धारापतनके स्नात्वा नाकलोके स मोदते ॥

তেওঁ বিষ্ণুলোক লাভ কৰে আৰু চাৰিভুজ দিৱ্য মূৰ্তি ধাৰণ কৰে। ধাৰাপতনকত স্নান কৰি তেওঁ স্বৰ্গলোকে আনন্দ কৰে।

Verse 14

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥ अतः परं नागतीर्थं तीर्थानामुत्तमोत्तमम् ॥

তাৰ পাছত যদি তেওঁ ইয়াত প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, তেন্তে তেওঁ মোৰ লোকলৈ যায়। ইয়াৰ পৰে আছে নাগতীৰ্থ—তীৰ্থসমূহৰ ভিতৰত সৰ্বোত্তম।

Verse 15

यत्र स्नात्वा दिवं यान्ति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः ॥ घण्टाभरणकं तीर्थं सर्वपापप्रमोचनम् ॥

য’ত স্নান কৰি যিসকল মৃত্যু বৰণ কৰে, তেওঁলোকে স্বৰ্গলৈ যায়—তেওঁলোকৰ পুনৰ্ভৱ নহয়। ঘণ্টাভৰণক নামৰ এই তীৰ্থ সকলো পাপ মোচন কৰে।

Verse 16

यस्मिन् स्नातो नरो याति सूर्यलोकं न संशयः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥

য’ত স্নান কৰিলে নৰ এজন নিঃসন্দেহে সূৰ্যলোকলৈ যায়। আৰু যদি তেওঁ ইয়াত প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, তেন্তে তেওঁ মোৰ লোকলৈ যায়।

Verse 17

पुनरन्यत् प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ तीर्थानामुत्तमं तीर्थं ब्रह्मलोकेषु विश्रुतम् ॥

পুনৰ আন কথা ক’ম; শুনা, হে বসুন্ধৰে। তীৰ্থসমূহৰ ভিতৰত উত্তম এক তীৰ্থ আছে, যি ব্ৰহ্মলোকসমূহত বিখ্যাত।

Verse 18

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च नियतो नियताशनः ॥ ब्रह्मणा समनुज्ञातो मम लोकं स गच्छति ॥

তাত স্নান কৰি আৰু জল পান কৰি, সংযমী আৰু নিয়মিত আহাৰ গ্ৰহণ কৰি, ব্ৰহ্মাৰ অনুমোদনে সি মোৰ লোকলৈ যায়।

Verse 19

तत्राभिषेकं कुर्वीत स्वकर्मपरिनिष्ठितः ॥ मोदते सोमलोके तु एवमेव न संशयः ॥

তাত সি অভিষেক (বিধিস্নান) কৰিব, নিজৰ নিৰ্ধাৰিত কৰ্মত দৃঢ়ভাৱে স্থিত হৈ। সি সোমলোকত আনন্দ কৰে—এইদৰে; কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 20

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥ सरस्वत्याश्च पतनं सर्वपापहरं शुभम् ॥

আৰু যদি সি ইয়াতেই প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, তেন্তে সি মোৰ লোকলৈ যায়। সৰস্বতীৰ ‘পতন’ (অৱতৰণ) মঙ্গলময়, সৰ্বপাপহৰ আৰু শুভ।

Verse 21

तत्र स्नातो नरो देवि अवर्णोऽपि यतिर्भवेत् ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि माथुरे मम मण्डले ॥

তাত স্নান কৰি, হে দেবি, এজন মানুহ—বৰ্ণবহিৰ্ভূত হলেও—যতি (ত্যাগী) হ’ব পাৰে। পুনৰ আন কথা ক’ম, মথুৰাত মোৰ মণ্ডলৰ ভিতৰত।

Verse 22

यस्तत्र कुरुते स्नानं त्रिरात्रोपोषितो नरः॥ स्नानमात्रेण मनुजो मुच्यते ब्रह्महत्यया॥

যি নৰ তাত ত্ৰিৰাত্ৰ উপবাস পালন কৰি স্নান কৰে, সি কেৱল স্নান-মাত্ৰেই ব্ৰহ্মহত্যাৰ পাপৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 23

अथात्र मुंचते प्राणान्मम लोकं स गच्छति॥ दशाश्वमेधमृषिभिः पूजितं सर्वदा मुदा॥

তাৰ পাছত সি তাতেই প্ৰাণ ত্যাগ কৰি মোৰ লোকলৈ গমন কৰে। সেই স্থান ঋষিসকলৰ দ্বাৰা সদায় আনন্দেৰে পূজিত; তাৰ পুণ্যফল দশ অশ্বমেধ যজ্ঞৰ সমান বুলি কোৱা হয়।

Verse 24

तत्र ये स्नान्ति नियतास्तेषां स्वर्गो न दुर्लभः॥ मथुरापश्चिमे पार्श्वे सततं त्वृषिपूजितम्॥

যিসকলে নিয়ম-শৃঙ্খলাৰে তাত স্নান কৰে, তেওঁলোকৰ বাবে স্বৰ্গ লাভ দুষ্কৰ নহয়। মথুৰাৰ পশ্চিম পাৰ্শ্বত সেই স্থান সদায় ঋষিসকলৰ দ্বাৰা পূজিত।

Verse 25

ब्रह्मणा सृष्टिकाले तु मनसा निर्मितं पुरा॥ मानसં नाम तीर्थं तु ऋषिभिः पूजितं पुरा॥

সৃষ্টিকালত ব্ৰহ্মাই পূৰ্বে কেৱল মনৰ দ্বাৰাই ইয়াক নিৰ্মাণ কৰিছিল। এই তীৰ্থ ‘মানসতীৰ্থ’ নামে খ্যাত, আৰু পূৰ্বকালত ঋষিসকলৰ দ্বাৰা পূজিত আছিল।

Verse 26

तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः॥ तीर्थं तु विघ्नराजस्य पुण्यं पापहरं शुभम्॥

তাত স্নান কৰি যিসকলে তাৰ পাছত মৃত্যুবৰণ কৰে, তেওঁলোকে দিৱ্যলোকলৈ যায় আৰু ‘অপুনৰ্ভৱ’—অর্থাৎ পুনর্জন্ম নোহোৱা—বুলি কোৱা হয়। আৰু বিঘ্নৰাজৰ এই তীৰ্থ পুণ্যময়, শুভ আৰু পাপহৰ।

Verse 27

यत्र स्नातान्मनुष्यांश्च विघ्नराजो न पीडयेत्॥ अष्टम्यां च चतुर्दश्यां चतुर्थ्यां तु विशेषतः॥

য’ত স্নান কৰা মানুহসকলক বিঘ্নৰাজে কষ্ট নিদিয়ে—অষ্টমী, চতুৰ্দশী আৰু বিশেষকৈ চতুৰ্থী তিথিত।

Verse 28

अविघ्नं कुरुते तस्य सततं पार्वतीसुतः॥ तत्राथ मुंचते प्राणान्मम लोकं स गच्छति॥

পাৰ্বতীৰ পুত্ৰে সদায় তাৰ বাবে নিৰ্বিঘ্নতা সাধন কৰে। তাৰ পাছত তাতেই প্ৰাণ ত্যাগ কৰি সি মোৰ লোকলৈ গমন কৰে।

Verse 29

ततः परे कोटितीर्थे पवित्रं परमं स्मृतम्॥ तत्र वै स्नानमात्रेण गवां कोटिफलं लभेत्॥

ইয়াৰ পৰে কোটিতীৰ্থ আছে, যাক পৰম পবিত্ৰ বুলি স্মৰণ কৰা হয়। তাত কেৱল স্নানমাত্ৰেই কোটিগাভীৰ দানসম ফল লাভ হয়।

Verse 30

तथात्र मुंचते प्राणान् लोभमोहविवर्जितः॥ सोमलोकमतिग्रम्य मम लोकं च गच्छति॥

তদ্ৰূপে তাত প্ৰাণ ত্যাগ কৰি—লোভ-মোহবিহীন হৈ—সোমলোক অতিক্ৰম কৰি সিও মোৰ লোকলৈ গমন কৰে।

Verse 31

अतः परं शिवक्षेत्रमर्धक्रोशं तु दुष्करम्॥ तत्र स्थितो हरो देवो मथुरां रक्षते सदा॥

ইয়াৰ পৰে শিৱক্ষেত্ৰ আছে, অর্ধ ক্ৰোশ পৰিসৰ আৰু অতি দুষ্কৰ। তাত অৱস্থিত হৰ দেৱে সদায় মথুৰাক ৰক্ষা কৰে।

Verse 32

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च माठुरं लभते फलम् ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान् मम लोकं स गच्छति ॥

তাত স্নান কৰি আৰু সেই জল পান কৰিলে মানুহে মথুৰাৰ সৈতে সংশ্লিষ্ট পুণ্যফল লাভ কৰে। আৰু যদি তাতেই প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, তেন্তে সি মোৰ লোকলৈ গমন কৰে।

Verse 33

स्वां चाप्यकथयत्तस्यै यथा संयमने मृतः ॥ एवं तौ मथुरां प्राप्य स्नात्वा यामुनतीर्थके ॥

তেওঁ তাইক নিজৰ কথাও ক’লে—যমৰ সংযমন লোকত তেওঁ কেনেকৈ মৃত্যুবৰণ কৰিছিল। এইদৰে দুয়ো মথুৰা পাই যমুনাৰ তীৰ্থ-ঘাটত স্নান কৰি আগবাঢ়িল।

Verse 34

सोमतीर्थे तु वसुधे पवित्रे यमुनाम्भसि ॥ यत्र पश्यति मां सोमो द्वापरे युगसंस्थिते ॥

হে বসুধে! যমুনাৰ পৱিত্ৰ জলে সোমতীৰ্থ আছে—য’ত দ্বাপৰ যুগ স্থিতিপ্ৰাপ্ত হৈ চলি থাকোঁতে সোমে মোক দৰ্শন কৰে।

Verse 35

तस्मिंस्तीर्थवरे स्नातं न पीडयति विघ्नराट् ॥ विद्यारम्भेषु सर्वेषु यज्ञदानक्रियासु च ॥

সেই শ্ৰেষ্ঠ তীৰ্থত স্নান কৰা লোকক ‘বিঘ্নৰাজ’ কষ্ট নিদিয়ে। এই ফল বিদ্যাৰ সকলো আৰম্ভণিত আৰু যজ্ঞ, দান, তথা কৰ্মকাণ্ডৰ ক্ৰিয়াসমূহতো প্ৰযোজ্য।