Adhyaya 149: The Sacred Geography and Merit of Dvārakā

Verse 1

अथ द्वारकामाहात्म्यम्॥ सूत उवाच॥ श्रीस्तुतस्वामिमाहात्म्यं श्रुत्वा धर्मपरायणा॥ परितुष्टमना देवी वाक्यमेतदुवाच ह॥

এতিয়া দ্বাৰকাৰ মাহাত্ম্য। সূত ক’লে: শ্ৰী-স্তুতস্বামীৰ মাহাত্ম্য শুনি, ধৰ্মপৰায়ণা দেবীৰ মন সন্তুষ্ট হ’ল আৰু তাই এই বাক্য ক’লে।

Verse 2

धरण्युवाच॥ एतच्छ्रुत्वा तु माहात्म्यं देव देववर प्रभो॥ मम चित्तस्य परमा जाता शान्तिरनुत्तमा॥

ধৰণীয়ে ক’লে: এই মাহাত্ম্য শুনি, হে দেব-দেববৰ প্ৰভো, মোৰ চিত্তত পৰম, অনুত্তম শান্তি উদয় হ’ল।

Verse 3

नाराचधारावरणासिधारी सुररिपुवधकारी धरणीधरः ॥ धृतशङ्खगदाब्जचक्रपाणिः स्वयमिह शास्त्रमुदावहत्प्रधानम् ॥

নাৰাচধাৰাৰ আৱৰণ সদৃশ খড়্গ ধাৰণ কৰা, দেৱতাৰ শত্রুবধকাৰী ধৰণীধৰ; শঙ্খ, গদা, পদ্ম আৰু চক্ৰ হাতে ধৰি, তেওঁ নিজেই ইয়াত শ্ৰেষ্ঠতম শাস্ত্ৰ-উপদেশ প্ৰকাশ কৰিলে।

Verse 4

एवं हि गुणमाहात्म्यं स्तुतस्वामिनि मच्छ्रुतम् ॥ अस्माच्छेदं परं श्रेष्ठं तन्मे वद कृपानिधे ॥

এইদৰে, হে স্তুত স্বামী, তোমাৰ গুণ-মাহাত্ম্য মই শুনিলোঁ। এতিয়া এই বৰ্ণনাৰ ওপৰত যি পৰম, শ্ৰেষ্ঠতম, হে কৃপানিধি, সেয়া মোক কোৱা।

Verse 5

श्रीवराह उवाच ॥ एवं भूमे वरं श्रेष्ठे फुल्लपङ्कजमालिनि ॥ कथयिष्यामि चान्यत्ते गुह्यं पापभयापहम् ॥

শ্ৰীৱৰাহ ক’লে: ‘এনেকুৱাই হওক, হে ভূমি—হে শ্ৰেষ্ঠে, ফুলি উঠা পদ্মমালাৰে ভূষিতা। মই তোমাক আন এটা কথাও ক’ম: গোপন উপদেশ, যি পাপজনিত ভয় অপসাৰণ কৰে।’

Verse 6

द्वापरं युगमासाद्य यादवाणां कुलोद्वहः ॥ शौरीति तत्र विख्यातो भविष्यति पिता मम ॥

দ্বাপৰ যুগ আহিলে, যাদৱ বংশৰ কুলোদ্বহ—তাত ‘শৌৰী’ নামে খ্যাত—মোৰ পিতা হ’ব।

Verse 7

द्वारकेति च विख्याता पुरी तत्र स्थिता अभवत् ॥ या च देवपुरी रम्या विश्वकर्मविनिर्मिता ॥

তাত দ্বাৰকা নামে খ্যাত এখন নগৰ স্থিত আছিল—দেৱপুৰীৰ দৰে ৰমণীয়—যি বিশ্বকৰ্মাই নিৰ্মাণ কৰিছিল।

Verse 8

पञ्चयोजनविस्तारा दशयोजनमायता ॥ वसाम्यत्र वरारोहे शतपञ्चसमास्तथा ॥

ই পাঁচ যোজন প্ৰস্থ আৰু দহ যোজন দীঘল আছিল। হে সুন্দৰ নিতম্বিনী, মই ইয়াত একশ পাঁচ বছৰ বাস কৰোঁ।

Verse 9

भारावतरणं कृत्वा देवानां सुमहत्प्रियम् ॥ पुनरप्यागमिष्यामि स्वर्लोकं प्रति सुन्दरि ॥

দেৱতাসকলৰ অতি প্ৰিয় ‘ভাৰ অৱতৰণ’ কাৰ্য সম্পন্ন কৰি, হে সুন্দৰী, মই পুনৰ স্বৰ্গলোকলৈ উভতি যাম।

Verse 10

तस्य शापाभिसन्तापाद्द्वारकावासिनो धरे ॥ वृष्ण्यन्धकाश्च भोजाश्च गमिष्यन्ति यमक्षयम् ॥

সেই শাপৰ দহনজনিত দুখৰ ফলত, হে ধৰণী, দ্বাৰকাৰ বাসিন্দাসকল—বৃষ্ণি, অন্ধক আৰু ভোজ—যমলোকলৈ গমন কৰিব।

Verse 11

चन्द्रपाण्डुरसङ्काशो वनमाली हलायुधः ॥ हलेनाकृष्य नगरं समुद्रं गमयिष्यति ॥

চন্দ্ৰৰ ফিকে জ্যোতি সদৃশ বৰ্ণ, বনমালা পৰিধান কৰি, হালধাৰী (হলায়ুধ) নিজৰ হালেৰে নগৰখন টানি সমুদ্ৰলৈ নিক্ষেপ কৰিব।

Verse 12

नारायणवचः श्रुत्वा धर्मकामा वसुन्धरा ॥ उभौ तौ चरणौ गृह्य पुनः पप्रच्छ माधवी ॥

নাৰায়ণৰ বচন শুনি, ধৰ্মকামী বসুন্ধৰাই তেওঁৰ দুয়োটা চৰণ ধৰি ল’লে; তাৰ পাছত মাধৱীয়ে পুনৰ সুধিলে।

Verse 13

धरण्युवाच ॥ लोकनाथोऽसि सर्वेषां देव मायाकरण्डक ॥ शपिष्यति कथं तत्र दुर्वासास्तद्वदस्व मे ॥

ধৰণীয়ে ক’লে: “হে দেৱ, তুমি সকলো লোকৰ নাথ, মায়াৰ আশ্চৰ্য কৰণ্ডক সদৃশ। তাত দুৰ্ব্বাসা কেনেকৈ শাপ দিব? মোক সেই কথা কোৱা।”

Verse 14

श्रीवराह उवाच ॥ तत्र जाम्बवती नाम मम पत्नी भविष्यति ॥ रूपयौवनसम्पन्ना मम भोगसमन्विता ॥

শ্ৰী বৰাহে ক’লে: “তাত জাম্বৱতী নামৰ এক নাৰী মোৰ পত্নী হ’ব—ৰূপ আৰু যৌৱনে সমৃদ্ধ, আৰু মোৰ ভোগ-ঐশ্বৰ্যৰ সৈতে যুক্ত।”

Verse 15

तस्याः पुत्रो महाभागो रूपयौवनदर्पितः ॥ साम्ब इत्यभिविख्यातो ममैव सततं प्रियः ॥

“তেওঁৰ পুত্ৰ মহাভাগ্যবান হ’ব, ৰূপ আৰু যৌৱনৰ গৰ্বে মত্ত; ‘সাম্ব’ নামে প্ৰখ্যাত, আৰু সদায় মোৰ প্ৰিয়।”

Verse 16

तेनैव क्रीडमानेन कृत्वा गर्भमतथ्यतः ॥ स पृष्टः परमश्रेष्ठ ऋषिरेषा प्रसोष्यति ॥

“সেইদৰে ক্ৰীড়া কৰোঁতে সি মিছাকৈ গৰ্ভ ধাৰণ কৰালে। তাৰ পাছত পৰমশ্ৰেষ্ঠ ঋষিক সোধা হ’ল: ‘এই নাৰী প্ৰসৱ কৰিব নে?’”

Verse 17

पुत्रकामा त्वियं बाला मुने तत्प्रब्रवीहि मे ॥ साम्बोऽयमिति च ज्ञात्वा स मुनिः कोपमूर्च्छितः ॥

“‘হে মুনি, এই বালিকা পুত্ৰ কামনা কৰে—মোক সেই বিষয়ে কোৱা;’ আৰু ‘এইজন সাম্ব’ বুলি চিনাক্ত কৰি সেই মুনি ক্ৰোধে আচ্ছন্ন হ’ল।”

Verse 18

उवाच तर्हि ते गर्भान्मुसलं कुलनाशनम् ॥ येन वृष्ण्यन्धकाः सर्वे गमिष्यन्ति यमक्षयम् ॥

তেতিয়া তেওঁ ক’লে: ‘তোমালোকৰ গৰ্ভৰ পৰা কুল-নাশক মুসল ওলাব; যাৰ দ্বাৰা সকলো বৃষ্ণি আৰু অন্ধক যমৰ ধাম (মৃত্যু)লৈ গমন কৰিব।’

Verse 19

ततस्तानागतान्दृष्ट्वा कुमारान्पृष्टवानहम् ॥ ते च मामब्रुवन्सर्वे यथावृत्तं समुत्सुकाः ॥

তাৰ পাছত সেই যুৱকসকল আহি পোৱা দেখি মই তেওঁলোকক সুধিলোঁ; আৰু তেওঁলোকে সকলোৱে উৎসুক হৈ যি ঘটিছিল সেয়া মোক ক’লে।

Verse 20

तच्च तेषां वचः श्रुत्वा प्रोक्तवानस्मि तच्छृणु ॥ भविष्यति न सन्देहो दुर्वासा यदुवाच ह ॥

তেওঁলোকৰ কথা শুনি মই ক’লোঁ: ‘এইটো শুনা। দুৰ্ব্বাসাই যি কৈছিল, সেয়া নিশ্চয়েই ঘটিব—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।’

Verse 21

एवं ते कथितं भूमे वृष्ण्यादेः शापकाणम् ॥ तत्र स्थानानि मे भूमे कथ्यमानानि मे शृणु ॥

হে ভূমি, এইদৰে মই বৃষ্ণি আদি সকলৰ ওপৰত পৰি থকা শাপৰ কাৰণ তোমাক ক’লোঁ। এতিয়া, হে ভূমি, তাত থকা মোৰ পবিত্ৰ স্থানসমূহৰ বৰ্ণনা শুনা।

Verse 22

द्वारकायां महाभागे वैष्णवानां सुखावहे ॥ अस्ति पञ्चसरो नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥

দ্বাৰকাত, হে মহাভাগে—যি বৈষ্ণৱসকলৰ সুখ-কল্যাণ আনে—‘পঞ্চসৰ’ নামে মোৰ এক পৰম পবিত্ৰ, গোপন তীৰ্থক্ষেত্ৰ আছে।

Verse 23

समुद्रतीरमुत्सृज्य मम कर्मसुखावहम् ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत षष्ठकालोषितो नरः ॥

সমুদ্ৰতীৰলৈ গৈ—মোৰ পৱিত্ৰ ক্ষেত্ৰত কৰ্মৰ সুখদায়ক ফল প্ৰদানকাৰী—মানৱে ছয় কালে তাত অৱস্থান কৰি তাত স্নান কৰিব।

Verse 24

मोदते नाकपृष्ठे तु अप्सरोगणसंकुले ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्क्षेत्रे पञ्चसरे मम ॥

সেয়া অপ্সৰাগণৰে ভৰপূৰ স্বৰ্গীয় তলত আনন্দ কৰে; আৰু যদি ইয়াত, মোৰ ‘পঞ্চসৰ’ নামৰ পৱিত্ৰ ক্ষেত্ৰত, প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, তেন্তে সেই ফল লাভ হয়।

Verse 25

देवलोकं समुत्सृज्य मम लोके महीयते ॥ प्लक्षो वै तत्र सुश्रोणि शतशाखो महाद्रुमः ॥

দেৱলোক ত্যাগ কৰি সেয়া মোৰ লোকত সন্মানিত হয়। আৰু তাত, হে সুন্দৰ-কটিযুক্তে, শতশাখাযুক্ত মহাদ্ৰুম—প্লক্ষ গছ—অৱস্থিত।

Verse 26

सुफलैः शोभनैः कुम्भाकृतिभिर्बहुभिः फलैः ॥ बहवस्तत्र गच्छन्ति लाभलौल्‍येन मानवाः ॥

তাত বহু উৎকৃষ্ট, মনোৰম, কুম্ভ-আকৃতিযুক্ত ফল আছে। লাভৰ লোভত বহু মানুহ তাত গমন কৰে।

Verse 27

फलं न लभते कश्चिन्मुक्त्वा भागवतं नरम् ॥ लभन्ते ये फलं तत्र मुक्ताः पापेन कर्मणा ॥

তাত কোনোেও সত্য ফল নাপায়—ভাগৱত ভক্তিমান নৰৰ বাহিৰে। যিসকলে তাত ফল লাভ কৰে, সিহঁত পাপময় কৰ্মৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 28

मनुजा यं न पश्यन्ति रागलोभसमन्विताः ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत पञ्चभक्तोषितो नरः ॥

ৰাগ-লোভে আবদ্ধ মানুহে যি তত্ত্ব/ধাম দেখা নাপায়, তাত পঞ্চভক্তিৰ বিধান মানি কিছুদিন অৱস্থান কৰি স্নান কৰা উচিত।

Verse 29

मोदते सप्तद्वीपेषु गुह्यानि च स गच्छति ॥ अथ चेन्मुञ्चते प्राणान्प्रभाते गतकिल्बिषः ॥

সপ্তদ্বীপত সি আনন্দ কৰে আৰু গুহ্য (ৰহস্যময়) লোকসমূহলৈও গমন কৰে। আৰু যদি সি প্ৰভাতবেলাত, পাপদোষমুক্ত হৈ, প্ৰাণ ত্যাগ কৰে…

Verse 30

सर्वसङ्गं परित्यज्य मम लोकं स गच्छति ॥ तत्राश्चर्यं महाभागे कथ्यमानं मया शृणु ॥

সকলো সঙ্গ-আসক্তি ত্যাগ কৰি সি মোৰ লোকলৈ গমন কৰে। এতিয়া, হে মহাভাগ, তাত থকা এক আশ্চৰ্য কথা মই কওঁ—শুনা।

Verse 31

प्रभासे यत्र शृण्वन्ति सागरे न म (ग) रं प्रति ॥ मकरास्तत्र दृश्यन्ते भ्रममाणा इतस्ततः ॥

প্ৰভাসত—য’ত সাগৰত মকৰলৈ লক্ষ্য নকৰা এক ধ্বনি/উচ্চাৰণ শুনা যায়—তাত মকৰসমূহ ইফালে-সিফালে ঘূৰি ফুৰা দেখা যায়।

Verse 32

॥ न किञ्चिदपराध्यन्ति स्नायमाना जले ततः ॥ अथात्र प्रक्षिपेत्पिण्डान्प्रसन्ने सलिले नरः ॥

তাত জলে স্নান কৰা লোকসকলে একো অপৰাধ নকৰে। তাৰ পাছত ইয়াত মানুহে প্ৰসন্ন, নিৰ্মল জলত পিণ্ড দান স্বৰূপে নিক্ষেপ কৰা উচিত।

Verse 33

असम्प्राप्ते च गृह्णन्ति एवमेतन्न संशयः ॥ पापकर्मरतस्यापि न गृह्णन्ति जलं प्रति ॥

যথাবিধি লাভ কৰা অৰ্পণ তেওঁলোকে গ্ৰহণ কৰে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। কিন্তু পাপকর্মত আসক্ত লোকৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁলোকে জল অৰ্পণো গ্ৰহণ নকৰে।

Verse 34

धर्मात्मनां च गृह्णन्ति पिण्डमेव न संशयः ॥ पञ्चपिण्डमिति ख्यातं तस्मिन्गुह्यं परं मम ॥

ধৰ্মাত্মা লোকৰ পৰা তেওঁলোকে পিণ্ড-অৰ্পণ নিশ্চয় গ্ৰহণ কৰে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। ই ‘পাঁচ পিণ্ড’ বুলি খ্যাত; তাতেই মোৰ পৰম গুহ্য উপদেশ নিহিত।

Verse 35

अगाधस्याप्यपारस्य क्रोशविस्तार एव च ॥ तत्राभिषेकं कुर्वीत पञ्चकालोषितो नरः ॥

যদিও (সেই জল) অগাধ আৰু অপাৰ, তথাপি তাৰ বিস্তাৰ এক ক্ৰোশ পৰ্যন্ত। তাত পঞ্চকাল পালন কৰা নৰে অভিষেক-স্নান কৰিব লাগে।

Verse 36

मोदते शक्रलोके स एवमेतन्न संशयः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्पञ्चकुण्डे यशस्विनि ॥

সেইজন শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) লোকত আনন্দ কৰে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। আৰু তাৰ পাছত, হে যশস্বিনী, এই ‘পঞ্চকুণ্ড’ স্থানত সি প্ৰাণ ত্যাগ কৰে।

Verse 37

न पश्येत्पापकर्मा वै शुभकर्मैव पश्यति ॥ चतुर्विंशतिद्वादश्यां मध्याह्ने च दिवाकरे ॥

পাপকর্মী নিশ্চয় ইয়াক নেদেখে; শুভকর্মীহে ইয়াক দেখে। চতুৰ্বিংশ তিথিত আৰু দ্বাদশীত, আৰু মধ্যাহ্নত যেতিয়া সূৰ্য দিৱাকৰ ওপৰত থাকে…

Verse 38

रौप्यं सुवर्णकं पद्मं दृश्यते नात्र संशयः ॥ क्षेत्रं संगमनं नाम तस्मिंस्तीर्थे परं मम ॥

তাত ৰূপ আৰু সোণৰ পদ্ম দেখা যায়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰৰ নাম ‘সঙ্গমন’; সেই তীৰ্থত মোৰ পৰম ধৰ্মোপদেশ স্থিত।

Verse 39

चतुर्धाराः पतन्त्यत्र मणिपूरगिरिं श्रिताः ॥ तत्राभिषेकं कुर्वीत चतुर्भक्तोषितो नरः ॥

ইয়াত চাৰিধাৰা পতিত হয়, মণিপূৰ গিৰিক আশ্ৰয় কৰি। তাত চাৰিকালৰ ভক্তি-নিয়ম পালন কৰা নৰে অভিষেক (পবিত্ৰ স্নান) কৰিব।

Verse 40

वैखानसेषु लोकेषु मोदते नात्र संशयः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम भक्तिपरायणः ॥

সেই বৈখানস লোকসমূহত আনন্দ কৰে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। তাৰ পাছত ইয়াতেই সি প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, মোৰ ভক্তিত পৰায়ণ হৈ।

Verse 41

त्यक्त्वा वैखानसान् लोकान्मम लोकं स गच्छति ॥ तत्रापि परमाश्चर्यं कथ्यमानं शृणुष्व मे ॥

বৈখানস লোকসমূহ ত্যাগ কৰি সি মোৰ লোকলৈ যায়। আৰু তাতো, মই কোৱা পৰম আশ্চৰ্য শুনা।

Verse 42

दृश्यन्ते यानि कुण्डेषु मणिपूरगिरौ तथा ॥ प्रक्षीयमाणे पापे तु नयते तज्जलं भुवि ॥

মণিপূৰ গিৰিত তাত কুণ্ডসমূহত যি যি দেখা যায়। পাপ ক্ষয় হ’লে সেই জল তাৰ ফল ভূপৃষ্ঠলৈ বহন কৰি নিয়ে।

Verse 43

स्नायमानेषु पापेषु न पतॆत्तद्यथा पुरा ॥ हंसकुण्डेति विख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परे मम ॥

স্নানৰ দ্বাৰা পাপ ধুই যেতিয়া নাশ হয়, তেতিয়া মানুহে আগৰ দৰে পুনৰ পাপত নপৰে। মোৰ সেই পৰম পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ “হংসকুণ্ড” নামে বিখ্যাত।

Verse 44

धारा चैका पतत्यत्र मणिपूरगिरौ श्रिता ॥ तत्राभिषेकं कुर्वीत षष्ठकालोषितो नरः ॥

ইয়াত এটা মাত্ৰ ধাৰা পৰে, মণিপূৰগিৰিত আশ্ৰিত। যি মানুহে ছয়টা বিধিগত কাল তাত অৱস্থান কৰে, সি তাত অভিষেক কৰিব।

Verse 45

मुक्तसङ्गो महाभागे मोदते वरुणालये ॥ अथात्र मुंचते प्राणान् हंसकुण्डे वरानने ॥

হে মহাভাগে, আসক্তিৰ পৰা মুক্ত হৈ সি বৰুণৰ আলয়ত আনন্দ কৰে। আৰু হে সুন্দৰ-মুখী, যদি সি ইয়াত হংসকুণ্ডত প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, তেন্তে (সেই গতি লাভ হয় বুলি কোৱা হয়)।

Verse 46

शुद्धाः पश्यन्ति मनुजाः पापकर्मा न पश्यति ॥ चतुर्विंशतिद्वादश्यां मध्याह्ने च दिवाकरे ॥

শুদ্ধ লোকসকলে (তাক) দেখে, কিন্তু পাপকর্মী নেদেখে—চৌব্বিশ তিথিত আৰু দ্বাদশ তিথিত, আৰু মধ্যাহ্নত যেতিয়া সূৰ্য প্ৰকাশমান থাকে।

Verse 47

हंसाश्चैवात्र दृश्यन्ते चन्द्रकुण्डसमप्रभाः ॥ हंसान्पश्यति यस्तत्र भ्रममाणानितस्ततः ॥

আৰু ইয়াত হাঁহো দেখা যায়, চন্দ্ৰকুণ্ডৰ সমান দীপ্তিসম্পন্ন। যি কোনোবাই তাত হাঁহবোৰক ইফালে-সিফালে ঘূৰি ফুৰা দেখা পায়—

Verse 48

लभन्ते ते परां सिद्धिं धरे नास्त्यत्र संशयः ॥ कदम्बमिति विख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥

হে ধৰাধৰ! তেওঁলোকে নিঃসন্দেহে পৰম সিদ্ধি লাভ কৰে। মোৰ সেই পৰম পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰ ‘কদম্ব’ নামে খ্যাত।

Verse 49

मोदते ऋषिलोकॆषु पुण्यात्मा वै न संशयः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥

পুণ্যাত্মা ব্যক্তি নিঃসন্দেহে ঋষিলোকসমূহত আনন্দ কৰে। আৰু যদি ইয়াত অতি দুৰূহ কৰ্ম সম্পন্ন কৰি প্ৰাণ ত্যাগ কৰে,

Verse 50

वृष्णयो यत्र वै शुद्धाः संप्राप्ताश्च ममालयम् ॥ तत्राभिषेकं कुर्वीत चतुःकालोषितो नरः ॥

য’ত শুদ্ধ হোৱা বৃষ্ণিসকল মোৰ ধামত উপনীত হৈছিল, তাত চাৰিটা কালে (অনুষ্ঠানিক সময়ত) অৱস্থান কৰা মানুহে অভিষেক কৰিব লাগে।

Verse 51

ऋषिलोकं परित्यज्य मम लोकं प्रपद्यते ॥ तत्राश्चर्यं महाभागे कथ्यमानं शृणुष्व मे ॥

ঋষিলোক ত্যাগ কৰি তেওঁ মোৰ লোকত প্ৰৱেশ কৰে। এতিয়া, হে মহাভাগ, এই বিষয়ে মই কোৱা আশ্চৰ্য কাহিনী শুনা।

Verse 52

कदम्बात्पतते धारा तत्र पूर्वविनिःसृता ॥ स कदम्बो महाभागे माघमासस्य द्वादशी ॥

কদম্বৰ পৰা এটা ধাৰা পৰে, যি তাত প্ৰাচীন কালৰ পৰা ওলাই আহিছে। হে মহাভাগ, সেই কদম্ব মাঘ মাহৰ দ্বাদশী তিথিৰ সৈতে বিশেষভাৱে সম্পৰ্কিত।

Verse 53

पुष्पाणि वै प्रकटयत्युदयस्थे दिवाकरे ॥ ये वा लभन्ते तत्पुष्पं मम मार्गानुसारिणः ॥

সূৰ্য উদয় হ’লে সি নিশ্চয়েই পুষ্পসমূহ প্ৰকাশ কৰে। মোৰ পথ অনুসৰণ কৰা যিসকলে সেই পুষ্প লাভ কৰে, তেওঁলোক তেনেদৰে চিহ্নিত হয়।

Verse 54

ते लभन्ते परां सिद्धिमेवमेतन्न संशयः ॥ चक्रतीर्थमिति ख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥

তেওঁলোকে পৰম সিদ্ধি লাভ কৰে—এনেকুৱাই; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। সেই স্থান ‘চক্রতীৰ্থ’ বুলি খ্যাত; সেই পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত মোৰ পৰম উপস্থিতি আছে।

Verse 55

दशवर्षसहस्राणि स्वर्गलोके स मोदते ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणाँल्लोभमोहविवर्जितः ॥

দশ হাজাৰ বছৰলৈকে সি স্বৰ্গলোকত আনন্দ কৰে। তাৰ পাছত ইয়াত, লোভ-মোহবিহীন হৈ, সি প্ৰাণ ত্যাগ কৰে।

Verse 56

सर्वान्स्वर्गान्समुत्सृज्य मम लोकं स गच्छति ॥ तत्राश्चर्यं प्रवक्ष्यामि कथ्यमानं शृणुष्व मे ॥

সকলো স্বৰ্গ ত্যাগ কৰি সি মোৰ লোকলৈ যায়। তাত মই এক আশ্চৰ্য বৰ্ণনা কৰিম; মোৰ কোৱা কথা শুনা।

Verse 57

अन्यथैतन्न पश्यन्ति मम कर्मपरायणाः ॥ चतुर्विंशतिद्वादश्यामर्द्धरात्रे यशस्विनि ॥

মোৰ কৰ্মত পৰায়ণ ভক্তসকলে ইয়াক অন্যথা নেদেখে। হে যশস্বিনী, চতুৰ্বিংশতি আৰু দ্বাদশ তিথিত, অৰ্ধৰাত্ৰিত, ই দেখা যায়।

Verse 58

श्रूयते तत्र निर्घोषो मनःकर्णसुखावहः ॥ सुगन्धो वहते वायुर्बहुमाल्यसमन्वितः ॥

তাত এক গম্ভীৰ ধ্বনি শোনা যায়, যি মন আৰু কৰ্ণক সুখ দিয়ে। সুগন্ধি বায়ু বয়, বহু মালা-সমন্বিত সুবাসে পৰিপূৰ্ণ।

Verse 59

दुर्ल्लभः पापिनां चैव सुलभः पुण्यकर्मिणाम् ॥ तस्य चोत्तरपार्श्वेन अशोकश्च महाद्रुमः ॥

ই পাপাচাৰীসকলৰ বাবে দুৰ্লভ, আৰু পুণ্যকৰ্মীসকলৰ বাবে সুলভ। আৰু তাৰ উত্তৰ দিশত অশোক নামৰ এক মহাদ্ৰুম আছে।

Verse 60

पुष्प्यते सोऽथ तत्रापि सूर्ये चाभ्युदिते सति ॥ ये तत्र लभते पुष्पं मम मार्गानुसारिणः ॥

সেই (বৃক্ষ) তাতো সূৰ্য উদিত হ’লে তাতেই ফুলে ফুলে ভৰে। যিসকলে তাত ফুল লাভ কৰে—মোৰ পথ অনুসৰণকাৰী—(তেওঁলোকে ফল লাভ কৰে)।

Verse 61

ते लभन्ते परां सिद्धिं एवं भूमे न संशयः ॥ अस्ति रैवतकम् नाम तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥

তেওঁলোকে পৰম সিদ্ধি লাভ কৰে—এইদৰে, হে ভূমি; ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। সেই ক্ষেত্ৰত ‘ৰৈৱতক’ নামৰ এক স্থান আছে; তাত মোৰ পৰম সান্নিধ্য (আবাস) বিদ্যমান।

Verse 62

सर्वलोकेषु विख्यातं यत्र विक्रीडितं मया ॥ बहुगुल्मलताकीर्णं बहुपुष्पैश्च शोभितम् ॥

ই সকলো লোকত বিখ্যাত, য’ত মই ক্ৰীড়া কৰিছিলোঁ। ই বহু গুল্ম আৰু লতাৰে পৰিপূৰ্ণ, আৰু বহু ফুলেৰে শোভিত।

Verse 63

बहुवर्णशिलापङ्क्तिर्गुहाश्चापि दिशो दश ॥ वाप्यश्च कन्दराश्चैव देवानामपि दुर्लभाः

বহুৰঙীয়া শিলাৰ শাৰী আৰু গুহাসমূহো আছে, যি দহো দিশলৈ বিস্তৃত; তদুপৰি পুখুৰী আৰু পৰ্বতৰ খাদো আছে—এই সকলো দেৱতাসকলৰ বাবেও দুষ্প্ৰাপ্য বুলি কোৱা হয়।

Verse 64

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मसु निष्ठितः ॥ सोमलोकं समुत्सृज्य मम लोकं प्रपद्यते

তাৰ পাছত, ইয়াত, মোৰ বিধান কৰা আচাৰ-কর্মত অটল থকা জনে প্ৰাণ ত্যাগ কৰে; সোমলোক অতিক্ৰম কৰি সি মোৰ লোকত প্ৰৱেশ লাভ কৰে।

Verse 65

तत्राश्चर्यं महाभागे कथ्यमानं मया शृणु ॥ पश्यन्ति मनुजाः सर्वे धर्मकामाः न संशयः

তাত, হে ভাগ্যৱান, মই কোৱা আশ্চৰ্য কথা শুনা; ধৰ্ম কামনা কৰা সকলো মানুহে তাক দেখে—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 66

पतन्ति सर्ववृक्षाणां पत्राणि सुबहून्यपि ॥ एकं चापि न दृश्येत प्रसन्नं याति तज्जलम्

সকলো গছৰ পাত অতি বহু পৰিমাণে সৰি পৰে; তথাপি তাত একোটাও দেখা নাযায়—সেই জল সদায় স্বচ্ছ থাকে।

Verse 67

स च पूर्वेण पार्श्वेन शोभते वै महाद्रुमः ॥ अपरो मम पार्श्वेन देवानामपि दुर्लभः

আৰু পূব দিশৰ পাৰ্শ্বত নিশ্চয় এক মহাদ্ৰুম শোভা পায়; মোৰ পাৰ্শ্বত আন এটা আছে, যি দেৱতাসকলৰ মাজতো দুষ্প্ৰাপ্য।

Verse 68

पञ्चक्रोशसुविस्तारः शोभते वै महाद्रुमः ॥ पद्मैश्चैवोत्पलैश्छन्नं सुगन्धिकुसुमैः सह

পাঁচ ক্ৰোশ পৰ্যন্ত বিস্তৃত সেই মহাদ্ৰুম নিশ্চয়েই অতি শোভন দেখা যায়—পদ্ম আৰু উৎপলৰে আচ্ছাদিত, সুগন্ধি কুসুমসমূহৰ সৈতে।

Verse 69

बहुमत्स्यजलाकीर्णं सर्वतस्तु फलान्वितम् ॥ शिलातलगुहाच्छन्नं सुगन्धिकुसुमैः सह

সেয়া বহু মাছ আৰু জলেৰে পৰিপূৰ্ণ; সকলো দিশে ফলযুক্ত—শিলাতল আৰু গুহাৰে আচ্ছাদিত, সুগন্ধি কুসুমসমূহৰ সৈতে।

Verse 70

तत्राभिषेकं कुर्वीत अष्टभक्तोषितो नरः ॥ मोदते नन्दने दिव्ये अप्सरोभिः समन्विते

তাত অষ্টবিধ নিয়মে সন্তুষ্ট হোৱা নৰে অভিষেক কৰোঁক; সি অপ্সৰাসকলৰ সৈতে যুক্ত দিব্য নন্দন উদ্যানত আনন্দিত হয়।

Verse 71

अत्राश्चर्यं महाभागे कथ्यमानं मया शृणु ॥ पश्यन्ति मनुजाः सर्वे धर्मकामाः न संशयः

হে মহাভাগ্যৱান, ইয়াত এক আশ্চৰ্য আছে—মই কোৱা কথাখিনি শুনা; ধৰ্মকামা সকলো মানুহে ইয়াক দেখে, তাত কোনো সন্দেহ নাই।

Verse 72

मध्याह्ने च पुनः पूर्णश्चार्धरात्रे समो वहेत् ॥ वर्धते क्षीयते चैव यथैव च महोदधिः

মধ্যাহ্নত ই পুনৰ পূৰ্ণ হয়, আৰু অৰ্ধৰাত্ৰিত সমভাৱে বয়; ই বৃদ্ধি আৰু ক্ষয় হয়, যেন মহাসাগৰ।

Verse 73

पश्येत् तु शुभकर्मा च पापकर्मा न पश्यति ॥ दृश्यते च महाभागे अस्तमेते दिवाकरे ॥

শুভ কৰ্ম কৰা জনে তাক দেখা পায়, কিন্তু পাপকর্মত লিপ্ত জনে দেখা নাপায়। হে মহাভাগে, সূৰ্য অস্ত যোৱা সময়ত ই দেখা যায়।

Verse 74

यस्तत्र लभते पुष्पं मम मार्गानुसारकः ॥ स लभेत परां सिद्धिमेवं भूमे न संशयः ॥

যি কোনো জনে তাত মোৰ পথ অনুসৰণ কৰি এটা ফুল লাভ কৰে, সি পৰম সিদ্ধি লাভ কৰে; হে ভূমি, ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 75

विष्णुसंक्रमणं नाम तस्मिन्क्षेत्रे परे मम ॥ विद्धोऽस्मि यत्र व्याधेन स्वमूर्त्तिं चास्थितः पुनः ॥

মোৰ সেই পৰম পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰত ‘বিষ্ণু-সংক্রমণ’ নামে এক স্থান আছে। তাতেই এজন ব্যাধে মোক বিদ্ধ কৰিছিল, আৰু তাৰ পাছত মই পুনৰ নিজৰ মূৰ্তি ধাৰণ কৰিছিলোঁ।

Verse 76

तत्र कुण्डं महाभागे मणिपूरगिरा श्रुतम् ॥ धारा चैका पतत्यत्र लाभालाभविवर्जितः ॥

তাত, হে মহাভাগে, ‘মণিপূৰগিৰা’ নামে খ্যাত এটা কুণ্ড আছে। আৰু তাত এটা মাত্ৰ ধাৰা পৰে—ভক্ত লാഭ-লোকচানৰ চিন্তাৰ পৰা মুক্ত হৈ।

Verse 77

सूर्यलोकं समुत्सृज्य मम लोके महीयते ॥ तत्राश्चर्यं प्रवक्ष्यामि विष्णुं शत्रुगणेश्वरम् ॥

সূৰ্যলোক ত্যাগ কৰি মানুহ মোৰ লোকত সন্মানিত হয়। তাত মই এক আশ্চৰ্য বৰ্ণনা কৰিম: বিষ্ণু, শত্রুগণৰ ওপৰত অধিপতি।

Verse 78

पापिनां यस्तु दुर्दर्शः सुदृश्यः पुण्यचारिणाम् ॥ तस्य दक्षिणपार्श्वेन अश्वत्थो वै महाद्रुमः ॥

পাপীসকলৰ বাবে যি আশ্চৰ্য দৰ্শন দুৰ্লভ, সেয়া পুণ্যাচাৰীসকলৰ বাবে স্পষ্টভাৱে দৃষ্টিগোচৰ। তাৰ দক্ষিণ পাৰ্শ্বত অশ্বত্থ নামৰ মহাদ্ৰুম অৱস্থিত।

Verse 79

चतुर्विंशतिद्वादश्यां मध्याह्ने तु दिवाकरे ॥ फलते स यथान्यायं सर्वभागवतप्रियम् ॥

চতুৰ্বিংশতি তিথি, দ্বাদশীত, মধ্যাহ্নত যেতিয়া সূৰ্য শিৰত থাকে, তেতিয়া সি বিধিমতে ফল ধৰে—সকলো ভগৱদ্ভক্তৰ প্ৰিয়।

Verse 80

उच्चश्चैव विशालश्च मनोज्ञश्चैव शीतलः ॥ ये लभन्ते फलं तत्र मम मार्गानुसारिणः ॥

সি উচ্চও, বিস্তৃতও, মনোহৰও, আৰু শীতলও। যিসকলে তাত ফল লাভ কৰে, তেওঁলোক মোৰ পথৰ অনুসাৰী।

Verse 81

ते लभन्ते परां सिद्धिमेवमेतन्न संशयः ॥ तस्मिन् क्षेत्रे महाभागे तिष्ठामि चोत्तरामुखः ॥

তেওঁলোকে পৰম সিদ্ধি লাভ কৰে—এনেয়াই, কোনো সন্দেহ নাই। সেই মহাভাগ ক্ষেত্ৰত, হে ভাগ্যৱান, মই উত্তৰমুখে অৱস্থিত থাকোঁ।

Verse 82

त्रयस्तत्रैव तिष्ठामो द्वारकायां यशस्विनि ॥ तस्मिन् क्षेत्रे महाभागे त्रयो मोदामहे वयम् ॥

হে যশস্বিনী, আমি তিনিও তাতেই দ্বাৰকাত অৱস্থিত থাকোঁ। সেই মহাভাগ ক্ষেত্ৰত, হে ভাগ্যৱতী, আমি তিনিও আনন্দ কৰোঁ।

Verse 83

त्रिंशद्योजनविस्तारः सर्वतस्तु दिशो दश ॥ तत्र गत्वा वरारोहे ये मां द्रक्ष्यन्ति भक्तितः ॥

ইয়াৰ বিস্তাৰ ত্ৰিশ যোজন, আৰু দহো দিশাত সৰ্বদিশে বিস্তৃত। হে সুন্দৰ নিতম্বিনী, তাত গৈ যিসকলে ভক্তিভাৱে মোক দৰ্শন কৰিব…

Verse 84

अदीर्घेणैव कालेन प्राप्नुवन्ति परां गतिम् ॥ आख्यानानां महाख्यानं शान्तीनां शान्तिरुत्तमा ॥

নিশ্চয়েই অতি অল্প সময়ৰ ভিতৰতে তেওঁলোকে পৰম গতি লাভ কৰে। ই আখ্যানসমূহৰ মাজত মহাখ্যান, আৰু শান্তিসমূহৰ মাজত সৰ্বোত্তম শান্তি।

Verse 85

धर्माणां परमो धर्मो द्युतिनां परमा द्युतिः ॥ लाभानां परमो लाभः क्रियाणां परमा क्रिया ॥

ধৰ্মসমূহৰ মাজত ই পৰম ধৰ্ম; দ্যুতিসমূহৰ মাজত পৰম দ্যুতি; লাভসমূহৰ মাজত পৰম লাভ; আৰু ক্ৰিয়া-কর্মসমূহৰ মাজত পৰম ক্ৰিয়া।

Verse 86

यदीच्छेत्परमां सिद्धिं मम लोकं स गच्छति ॥ य एतत्पठते भद्रे कल्यमुत्थाय मानवः ॥

যদি কোনোবাই পৰম সিদ্ধি কামনা কৰে, তেন্তে সি মোৰ লোকলৈ গমন কৰে। হে ভদ্ৰে, যি মানুহে প্ৰভাতে উঠি এই পাঠ কৰে, (সেই ফল লাভ কৰে)।

Verse 87

सकुल्यास्तारितास्तेन सप्त सप्त च सप्त च ॥ एतत्ते कथितं भद्रे द्वारकायाः सुनिश्चितम् ॥

তাৰ সৈতে তাৰ কুল-পরিয়ালও তাৰ দ্বাৰাই তৰাই দিয়া হয়—সাত, সাত, আৰু পুনৰ সাত (পুৰুষ)। হে ভদ্ৰে, দ্বাৰকাৰ বিষয়ে নিশ্চিত সিদ্ধান্ত স্বৰূপে এই কথা তোমাক কোৱা হ’ল।

Verse 88

उचितेनोपचारेण किमन्यत्परिपृच्छति ॥

যথোচিত সন্মান আৰু যথাযথ মনোযোগেৰে, তেন্তে আৰু কি সুধিব লাগে?

Verse 89

श्रुतीनां परमं श्रेष्ठं तपसा च परं तपः ॥ एतन्मरणकालेऽपि मा कदाचित्तु विस्मरेत् ॥

শ্ৰুতিসকলৰ মাজত ই পৰম শ্ৰেষ্ঠ; আৰু তপস্যাসকলৰ মাজত ই সৰ্বোচ্চ তপ। মৃত্যুকালতো ইয়াক কেতিয়াও নাপাহৰিব।

Verse 90

भविष्यति वरारोहे ईश्वरः सदृशो मम ॥ दुर्वासा इति विख्यातः शपिष्यति कुलं मम ॥

হে সুন্দৰ নিতম্বধাৰিণী, মোৰ সদৃশ এক ঈশ্বৰসম পুৰুষ হ’ব, ‘দুৰ্বাসা’ নামে খ্যাত; সি মোৰ বংশক শাপ দিব।

Verse 91

श्रुत्वा दुर्वाससः शापं ते च सर्वे कुमारकाः ॥ शापेन संतप्तधियो मामूचुर्भयसंयुताः ॥

দুৰ্বাসাৰ শাপ শুনি, সেই সকলো কুমাৰ—শাপত দগ্ধচিত্ত—ভয়যুক্ত হৈ মোক ক’লে।

Verse 92

ते लभन्ते परां सिद्धिं मम कर्मणि संस्थिताः ॥ प्रभासमिति विख्यातं तस्मिंस्तीर्थे परे मम ॥

মোৰ কৰ্ম/ব্ৰতত স্থিত হৈ তেওঁলোকে পৰম সিদ্ধি লাভ কৰে। মোৰ সেই শ্ৰেষ্ঠ তীৰ্থ ‘প্ৰভাস’ নামে খ্যাত।

Verse 93

शक्रलोकं परित्यज्य मम लोकं स गच्छति ॥ तत्राश्चर्यं महाभागे कथ्यमानं मया शृणु ॥

শক্ৰলোক ত্যাগ কৰি সি মোৰ লোকলৈ গমন কৰে। হে মহাভাগে, তাত থকা আশ্চৰ্য্য কথা মই ক’বলৈ ধৰোঁ, তুমি শুনা।

Verse 94

वारुणं लोकमुत्सृज्य मम लोके महीयते ॥ तत्राश्चर्यं प्रवक्ष्यामि हंसकुण्डे यशस्विनि ॥

ৱৰুণৰ লোক ত্যাগ কৰি সি মোৰ লোকত সন্মানিত হয়। হে যশস্বিনী, হংসকুণ্ডত তাত থকা আশ্চৰ্য্য মই বৰ্ণনা কৰিম।

Verse 95

पञ्च धाराः पतन्त्यत्र मणिपूरसमाश्रिताः ॥ तत्राभिषेकं कुर्वीत पञ्चकालोषितो नरः ॥

ইয়াত মণিপূৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পাঁচটা ধাৰা পতিত হয়। যি নৰে পাঁচ কালে অৱস্থান কৰিছে, সি তাত অভিষেক কৰিব লাগে।

Verse 96

तत्राभिषेकं कुर्वीत षष्ठकालोषितो नरः ॥ गच्छेत्तु सोमलोकं तु कृतकृत्यो न संशयः ॥

যি নৰে ছয় কালে অৱস্থান কৰিছে, সি তাত অভিষেক কৰিব লাগে। সি কৃতকৃত্য হৈ সোমলোকলৈ গমন কৰে—ইয়াত সন্দেহ নাই।

Verse 97

तस्य पश्चिमपार्श्वे तु बिल्वश्चैव महाद्रुमः ॥ चतुर्विंशतिद्वादश्यां स पुष्यति च निष्कलम् ॥

তাৰ পশ্চিম পাৰ্শ্বত এটা বিল্ব গছ, সঁচাকৈয়ে মহাদ্ৰুম, অৱস্থিত। চৌব্বিশতম দ্বাদশীত সি নিৰ্দোষভাৱে সম্পূৰ্ণকৈ ফুলে।

Verse 98

सर्वभागवतप्रीतिं समुद्रतटमाश्रितः ॥ अहं रामेण सहितः सा चाप्येकादशी शुभा ॥

সমুদ্ৰতীৰত আশ্ৰয় লৈ থকা এই স্থান ভগৱানৰ সকলো ভক্তক আনন্দ দিয়ে। মই তাত ৰামৰ সৈতে থাকোঁ; আৰু সেই একাদশীও শুভ।