Adhyaya 143: Exposition of the Glory of the Mandāra Sacred Grove
Mandāravanamahimānirūpaṇam
Tīrtha-Māhātmya (Sacred Geography and Ritual Manual)
ৱৰাহদেৱে পৃথিৱী (বসুন্ধৰা)ক ‘অতি গোপন’ ধাম মন্দাৰাৰ কথা ক’লে—ভক্তসকলৰ প্ৰিয় এই তীৰ্থ জাহ্নৱীৰ দক্ষিণ তীৰত, বিন্ধ্য পৰ্বতৰ ওচৰত অৱস্থিত। পৃথিৱীয়ে সোধে: তাত কি কৰ্ম কৰা হয়, সেই কৰ্মৰ ফলত কোন কোন লোক লাভ হয়, আৰু স্থানটোৰ গুহ্য/ৰহস্য লক্ষণ কি। বৰাহে মন্দাৰাৰ পবিত্ৰ ভূ-মানচিত্ৰ বৰ্ণনা কৰে—নিৰ্দিষ্ট চন্দ্ৰতিথিত ফুল ফুটি উঠা এক আশ্চৰ্য বৃক্ষ, আৰু বিভিন্ন দিশত স্ৰোত, ঝৰ্ণা, কুণ্ড আৰু গভীৰ হ্ৰদ। প্ৰতিটো জলস্থানত একভক্ত, পঞ্চভক্ত, ৰাতি বাস আদি সৰু তপস্যা বিধান কৰি মৃত্যুৰ পিছত দেৱলোক বা বিষ্ণু-সম্পৰ্কীয় লোকপ্ৰাপ্তিৰ কথা কোৱা হৈছে। অধ্যায়ে দেখুৱায় যে শ্ৰদ্ধা আৰু নিয়মিত আচৰণে তীৰ্থভূমিত পুণ্য আৰু মুক্তিমুখী ফল জন্মায়।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 143
Verse 1
अथ मन्दारमहिमनिर्णूपणम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि एकान्तं शृणु सुन्दरि ॥ स्थानं मे परमं गुह्यं मद्भक्तानां सुखावहम्
এতিয়া মন্দাৰৰ মহিমা-নিৰ্ণয়। শ্ৰী বৰাহে ক’লে: মই পুনৰ আন এটা কথা ক’ম—হে সুন্দৰী, একান্তে শুনা। মোৰ পৰম, গুহ্য আবাসস্থান, যি মোৰ ভক্তসকলৰ বাবে সুখ আৰু মঙ্গলদায়ক।
Verse 2
जाह्नव्या दक्षिणे कूले विन्ध्यपृष्ठसमाश्रितम् ॥ मन्दारेति च विख्यातं सर्वभागवतप्रियम्
জাহ্নৱী (গঙ্গা) নদীৰ দক্ষিণ তীৰত, বিন্ধ্য পৰ্বতৰ পৃষ্ঠত আশ্ৰিত, ‘মন্দাৰ’ নামে এক স্থান বিখ্যাত, যি ভাগৱত-সম্প্ৰদায়ৰ সকলো ভক্তৰ প্ৰিয়।
Verse 3
तत्र त्रेतायुगॆ भूमे रामो नाम महाद्युतिः ॥ भविष्यति न सन्देहः स च मां स्थापयिष्यति
সেই ঠাইতে, হে ভূমি, ত্ৰেতাযুগত ‘ৰাম’ নামে এক মহাতেজস্বী পুৰুষ উদ্ভৱ হ’ব—ইয়াত সন্দেহ নাই—আৰু সি মোক তাত স্থাপন কৰিব।
Verse 4
नारायणमुखाच्छ्रुत्वा धर्मकामा वसुन्धरा ॥ उवाच मधुरं वाक्यं लोकनाथं जनार्दनम्
নাৰায়ণৰ মুখৰ পৰা এই কথা শুনি, ধৰ্মকামা বসুন্ধৰা (পৃথিৱী)য়ে লোকনাথ জনাৰ্দনক মধুৰ বাক্য ক’লে।
Verse 5
धरण्युवाच ॥ देवदेव महादेव हरे नारायण प्रभो ॥ मन्दारेति त्वया प्रोक्तं देवधर्मार्थसंयुतम्
ধৰণীয়ে ক’লে: হে দেবদেৱ, হে মহাদেৱ, হে হৰি, হে নাৰায়ণ প্ৰভু! ‘মন্দাৰ’ বুলি তুমি যি কৈছা, সেয়া দিৱ্য, ধৰ্ম আৰু অৰ্থ-সম্বন্ধীয় গুণে সংযুক্ত।
Verse 6
मन्दारे कानि कर्माणि कुर्वन्ति च ततो नराः ॥ कांश्च लोकान्प्रपद्यन्ते तत्र कर्मकृतो नराः
মন্দাৰত মানুহে কি কি কৰ্ম কৰে? আৰু তাত সেই কৰ্ম সম্পাদন কৰা লোকসকলে কোন কোন লোক (লোকধাম) লাভ কৰে?
Verse 7
मन्दारे कानि गुह्यानि रहस्यं किञ्च तत्र वै ॥ वक्तुमर्हस्यशेषेण परं कौतूहलं मम ॥
মন্দাৰত কি কি গোপন বিষয় আছে, আৰু তাত সঁচাকৈ কি ৰহস্যময় উপদেশ আছে? মোৰ কৌতূহল অতি গভীৰ; অনুগ্ৰহ কৰি সকলো সম্পূৰ্ণকৈ ক’বলৈ যোগ্য হওক।
Verse 8
श्रीवराह उवाच ॥ शृणु सुन्दरि यत्नेन यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ कथयिष्यामि ते गुह्यां मन्दारस्य महाक्रियाम् ॥
শ্ৰী বৰাহ ক’লে: হে সুন্দৰী, তুমি যি মোক সুধিছা, সেয়া যত্নেৰে শুনা। মই তোমাক মন্দাৰৰ সৈতে সম্পৰ্কিত গোপন মহাক্ৰিয়া—সেই মহান বিধি—কথা ক’ম।
Verse 9
क्रीडमानोऽस्महं तत्र मन्दारे पुष्पिते तदा ॥ मन्दारपुष्पमादाय मनोज्ञं न्यस्य वै हृदि ॥
সেই সময় মন্দাৰ ফুলে ফুলে বিকশিত আছিল, আৰু মই তাত ক্ৰীড়া কৰি আছিলোঁ। মই মনোহৰ মন্দাৰ-ফুল লৈ তাক মোৰ হৃদয়ত স্থাপন কৰিলোঁ।
Verse 10
विन्ध्ये च मत्प्रभावेण मन्दारश्च महाद्रुमः ॥ स्थितोऽहं तत्र सुभगे भक्तानुग्रहकाम्यया ॥
আৰু বিন্ধ্য প্ৰদেশত, মোৰ প্ৰভাৱৰ দ্বাৰা, মন্দাৰ নামৰ সেই মহাদ্ৰুম বিদ্যমান। হে সুভাগিনী, ভক্তসকলক অনুগ্ৰহ কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰি মই তাত অৱস্থিত থাকোঁ।
Verse 11
दर्शनीयतमं स्थानं मनोज्ञं च शिलातलम् ॥ यत्र तिष्ठाम्यहं देवि मन्दारद्रुममाश्रितः ॥
সেই স্থান অতি দৰ্শনীয়, আৰু শিলাতলও মনোহৰ—য’ত, হে দেবী, মই মন্দাৰদ্ৰুমৰ আশ্ৰয় লৈ অৱস্থান কৰোঁ।
Verse 12
विस्मयं शृणु सुश्रोणि मन्दारेऽस्मिन्महाद्रुमे ॥ द्वादश्यां च चतुर्दश्यां स पुष्पति महाद्रुमः ॥
হে সুশ্ৰোণি (সুন্দৰ কটিভাগিনী), এক আশ্চৰ্য শুনা: এই মহা মন্দাৰ বৃক্ষত দ্বাদশী আৰু চতুৰ্দশী তিথিত সেই মহাবৃক্ষ ফুলে ফুলে বিকশিত হয়।
Verse 13
तत्र मध्याह्नवेलायां वीक्ष्यमाणो जनैस्ततः ॥ ततोऽन्यदिनमासाद्य दृश्यते न कदाचन ॥
তাত মধ্যাহ্নবেলাত লোকসকলে তাক চাই দেখিবলৈ পায়; কিন্তু পাছত আন দিন আহিলে সেয়া কেতিয়াও (সেইদৰে) দেখা নাযায়।
Verse 14
अथ प्राणान्प्रमुच्येत कुण्डे मन्दारसंस्थिते ॥ तपः कृत्वा वरारोहे मम लोकं स गच्छति ॥
তাৰ পাছত, মন্দাৰত অৱস্থিত সেই কুণ্ডত যদি কোনোবাই প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, আৰু তপস্যা সম্পাদন কৰি—হে বৰাৰোহে (উত্তমাঙ্গিনী)—সেইজন মোৰ লোকলৈ গমন কৰে।
Verse 15
तस्य चोत्तरपार्श्वे च प्रापणं नाम वै गिरिः ॥ तिस्रो धाराः पतन्त्यत्र दक्षिणां दिशमाश्रिताः ॥
আৰু তাৰ উত্তৰ পাৰ্শ্বত ‘প্ৰাপণ’ নামৰ এক পৰ্বত আছে। ইয়াত তিনিটা ধাৰা পতিত হয়, যিবোৰ দক্ষিণ দিশলৈ মুখ কৰি আছে।
Verse 16
स्नानकुण्डमिति ख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥ दक्षिणे पतते धारा स्रवते चोत्तरामुखम् ॥
সেই ক্ষেত্ৰত মোৰ পৰম তীৰ্থ ‘স্নানকুণ্ড’ নামে খ্যাত। ধাৰাটি দক্ষিণে পতিত হয়, আৰু তাৰ মুখ উত্তৰফালে কৰি প্ৰবাহিত হয়।
Verse 17
तस्मिन् मन्दारकुण्डे तु एकभक्तोषितो नरः ॥ स्नानं करोति शुद्धात्मा स गच्छेत् परमां गतिम् ॥
সেই মন্দাৰ-কুণ্ডত একভক্ত (এবাৰ আহাৰ) বিধি পালন কৰি, শুদ্ধচিত্তে স্নান কৰা মানুহে পৰম গতি, অৰ্থাৎ সৰ্বোচ্চ অৱস্থা, লাভ কৰে বুলি কোৱা হৈছে।
Verse 18
तत्र स्नातो वरारोहे एकरात्रोषितो नरः ॥ मोदनं दक्षिणे शृङ्गे तस्मिन् मेरौ शिलोच्चये ॥
হে সুন্দৰ নিতম্বধাৰিণী, যি মানুহে তাত স্নান কৰি এক ৰাতি বাস কৰে, সি সেই শিলাময় উচ্চ মেরুৰ দক্ষিণ শৃঙ্গত আনন্দ লাভ কৰে।
Verse 19
तस्य पूर्वोत्तरे पार्श्वे गुह्यं वैकुण्ठकारणम् ॥ यत्र धारा पतत्येका हरिद्रावर्णसन्निभा ॥
তাৰ পূৰ্বোত্তৰ পাৰ্শ্বত এক গোপন স্থান আছে, যাক ‘বৈকুণ্ঠৰ কাৰণ’ বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়; তাত একেটি ধাৰা পৰে, হালধিৰ বৰ্ণৰ সদৃশ।
Verse 20
यस्तत्र कुरुते स्नानम् एकरात्रोषितो नरः ॥ नाकपृष्ठं समासाद्य मोदते सह दैवतैः ॥
যি কোনোবাই তাত স্নান কৰি এক ৰাতি বাস কৰে, সি নাকপৃষ্ঠ (স্বৰ্গলোকৰ তল) লাভ কৰি দেৱতাসকলৰ সৈতে আনন্দ কৰে।
Verse 21
तथात्र मुञ्चते प्राणान् कृतकृत्यः सुनिश्चितः ॥ तारयित्वा कुलं सर्वं मम लोकं प्रपद्यते ॥
তদ্ৰূপে, যি কোনোবাই ইয়াত প্ৰাণ ত্যাগ কৰে—কৰ্তব্য সম্পন্ন কৰি দৃঢ় সংকল্পে—সি নিজৰ সমগ্ৰ কুলকো তৰাই মোৰ লোকত প্ৰৱেশ কৰে বুলি কোৱা হয়।
Verse 22
तस्य दक्षिणपूर्वेण समस्रोतो वराङ्गने ॥ पतते विन्ध्यशृङ्गेषु अगाधश्च महाह्रदः ॥
হে সুশ্ৰী-অঙ্গিনী, তাৰ দক্ষিণ-পূৰ্ব দিশে সমধাৰাৰে বোৱা এক স্ৰোত বিন্ধ্য পৰ্বতৰ শৃংগসমূহৰ মাজেৰে নামি আহে; আৰু তাত এক মহৎ, অগাধ হ্ৰদ আছে।
Verse 23
तत्र स्नानं तु कुर्वीत एकभक्तोषितो नरः ॥ मोदते पूर्वपार्श्वे तु तस्मिन् मेरौ शिलोच्चये ॥
তাত স্নান কৰাই উচিত; একভক্ত (এবাৰ আহাৰ) বিধান পালন কৰা নৰ সেই শিলাময় উচ্চ মেরুৰ পূৰ্ব পাৰ্শ্বত আনন্দিত হয়।
Verse 24
अथात्र मुञ्चते प्राणान् मम चित्तव्यवस्थितः ॥ छित्वा वै सर्वसंसारं मम लोकं स गच्छति ॥
তাৰ পাছত, যি ব্যক্তি মোৰ ভিতৰত চিত্ত স্থাপন কৰি ইয়াত প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, সি সংসাৰৰ সমগ্ৰ বন্ধন ছেদন কৰি নিশ্চয় মোৰ লোকলৈ গমন কৰে।
Verse 25
मन्दारस्य तु पूर्वेण गुह्यं कोटरसंस्थितम् ॥ यत्र धारा पतत्येका मुसलाकृतिका शुभा ॥
মন্দাৰাৰ পূৰ্বে এক গুহ্য স্থান আছে, যি এক কোঁটৰত অৱস্থিত; তাত একেটি শুভ ধাৰা মুছল-আকৃতি (মুষল সদৃশ) হৈ পতিত হয়।
Verse 26
तत्र स्नानं प्रकुर्वीत पञ्चभक्तोषितो नरः ॥ मोदते पूर्वपार्श्वे च मेरौ तस्मिन् शिलोच्चये ॥
তাত বিধিপূৰ্বক স্নান কৰা উচিত; পঞ্চভক্ত (পাঠানুসাৰে পাঁচ আহাৰ) নীতি পালন কৰা নৰ সেই শিলাময় উচ্চ মেরুৰ পূৰ্ব পাৰ্শ্বত আনন্দিত হয়।
Verse 27
अथात्र मुञ्चते प्राणान् कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ मेरुशृङ्गं समुत्सृज्य मम लोकं च गच्छति ॥
তেতিয়া ইয়াত অতি দুৰূহ তপস্যা সম্পন্ন কৰি মানুহে প্ৰাণ ত্যাগ কৰে; মেৰুৰ শিখৰ ত্যাগ কৰি সি মোৰ লোকলৈও গমন কৰে।
Verse 28
तत्र स्नानं प्रकुर्वीत अहोरात्रोषितो नरः ॥ मोदते दक्षिणे शृङ्गे महामेरौ शिलोच्चये ॥
তাত মানুহে দিন-ৰাতি অৱস্থান কৰি স্নান কৰিব লাগে; মহামেৰুৰ দক্ষিণ শিখৰত, উচ্চ শিলাময় স্থানে সি আনন্দিত হয়।
Verse 29
अथात्र मुञ्चते प्राणान्कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ मेरुशृङ्गं परित्यज्य मम लोकं प्रपद्यते ॥
তেতিয়া ইয়াত অতি দুৰূহ তপস্যা গ্ৰহণ কৰি মানুহে প্ৰাণ ত্যাগ কৰে; মেৰুৰ শিখৰ পৰিত্যাগ কৰি সি মোৰ লোকত আশ্ৰয় লাভ কৰে।
Verse 30
दक्षिणे पश्चिमे भागे मन्दारस्य यशस्विनि ॥ अत्र धारा पतत्येका आदित्यसमतेजसा ॥
যশস্বী মন্দাৰ পৰ্বতৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত ইয়াত এটা একক ধাৰা পতিত হয়, যাৰ তেজ সূৰ্যৰ সমান।
Verse 31
तत्र स्नानं प्रकुर्वीत अहोरात्रोषितो नरः ॥ मोदते पश्चिमे भागे ध्रुवो यत्र प्रवर्तते ॥
তাত মানুহে দিন-ৰাতি অৱস্থান কৰি স্নান কৰিব লাগে; পশ্চিম অংশত সি আনন্দিত হয়, য’ত ধ্ৰুৱ নিজৰ গতিত স্থিৰ বুলি কোৱা হয়।
Verse 32
अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मव्यवस्थितः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो मम लोके च मोदते ॥
তাৰ পাছত, মোৰ নিৰ্ধাৰিত কৰ্ম-আচৰণত স্থিত হৈ, ইয়াত প্ৰাণ ত্যাগ কৰে; সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ মোৰ লোকত আনন্দ কৰে।
Verse 33
तस्य पश्चिमपार्श्वे तु गुह्यं देवसमन्वितम् ॥ चक्रावर्त्तमिति ख्यातमगाधश्च महाह्रदः ॥
তাৰ পশ্চিম পাৰ্শ্বত দেৱসমূহেৰে সংযুক্ত এক গোপন স্থান আছে, ‘চক্রাৱর্ত্ত’ নামে খ্যাত; আৰু তাত অগাধ গভীৰতাৰ এক মহান হ্ৰদো আছে।
Verse 34
स्नानं करोति यस्तत्र पञ्चभक्तोषितो नरः ॥ मोदते मेरुशृङ्गेषु स्वच्छन्दगमनालयः ॥
যি নৰ তাত স্নান কৰে—পঞ্চভক্ত আহাৰ-নিয়ম পালন কৰি—সেইজন মেরুৰ শৃংগসমূহত আনন্দ কৰে, আৰু বাধাহীন গমন-স্বভাৱযুক্ত অৱস্থাত বাস পায়।
Verse 35
अथ वै मुञ्चते प्राणांश्चक्रवर्ती महायशाः ॥ शृङ्गान्सर्वान्परित्यज्य मोदते मम सन्निधौ ॥
তাৰ পাছত নিশ্চয়েই মহাযশস্বী চক্রৱৰ্তী প্ৰাণ ত্যাগ কৰে; সকলো শৃংগ পৰিত্যাগ কৰি সি মোৰ সান্নিধ্যত আনন্দ কৰে।
Verse 36
दिशं वायव्यमाश्रित्य तस्मिन्विन्ध्यशिलोच्चये ॥ तिस्रो धाराः पतन्त्यत्र मुसलाकृतयः शुभाः ॥
বায়ব্য দিশা (উত্তৰ-পশ্চিম) আশ্ৰয় কৰি, সেই বিন্ধ্যৰ শিলাময় উচ্চ শিখৰত, ইয়াত তিনিটা শুভ ধাৰা পৰে, যিবোৰ মুসলাৰ দৰে আকৃতিযুক্ত।
Verse 37
अथात्र मुञ्चते प्राणान् तस्मिन्गुह्ये यशस्विनि ॥ सर्वसङ्गं परित्यज्य मम लोकं स गच्छति ॥
এতিয়া ইয়াত, সেই খ্যাত গুহ্য তীৰ্থত, যেতিয়া কোনো জনে প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, সকলো আসক্তি পৰিত্যাগ কৰি সি মোৰ লোকলৈ গমন কৰে।
Verse 38
तस्य विक्रोशमात्रेण दक्षिणां दिशमाश्रितः ॥ गुह्यो गभीरको नाम अगाधश्च महाह्रदः ॥
তাৰ পৰা এক ক্ৰোশ দূৰত, দক্ষিণ দিশত আশ্ৰয় কৰি, ‘গভীৰক’ নামৰ গুহ্য, অতি গভীৰ আৰু অগাধ মহাহ্ৰদ আছে।
Verse 39
तत्र स्नानं प्रकुर्वीत अष्टरात्रोषितो नरः ॥ मोदते सर्वद्वीपेषु स्वच्छन्दगमनालयः ॥
তাত যি নৰ অষ্ট ৰাতি অৱস্থান কৰি স্নান কৰে, সি সকলো দ্বীপত আনন্দিত হয় আৰু স্বেচ্ছাগমনৰ উপযোগী নিবাস লাভ কৰে।
Verse 40
अथ वै मुञ्चते प्राणान्मम कर्मव्यवस्थितः ॥ सर्वद्वीपान् परित्यज्य मम लोकं प्रपद्यते ॥
তাৰ পাছত নিশ্চয়ই, মোৰ নিৰ্ধাৰিত কৰ্ম-ধৰ্মত স্থিত জনে প্ৰাণ ত্যাগ কৰে; সকলো দ্বীপ পৰিত্যাগ কৰি সি মোৰ লোকত প্ৰৱেশ কৰে।
Verse 41
तस्य पश्चिमपार्श्वे तु गुह्यं वै परमं महत् ॥ सप्त धाराः पतन्त्यत्र अगाधश्च महाह्रदः ॥
তাৰ পশ্চিম পাৰ্শ্বত নিশ্চয়ই এক পৰম মহান গুহ্য স্থান আছে; ইয়াত সাত ধাৰা পতিত হয় আৰু এক অগাধ মহাহ্ৰদো আছে।
Verse 42
तत्र स्नानं प्रकुर्वीत अहोरात्रोषितो नरः ॥ मोदते शक्रलोके तु स्वच्छन्दगमनालयः ॥
যি নৰ তাত স্নান কৰি এক দিন আৰু এক ৰাতি অৱস্থান কৰে, সি শক্ৰ (ইন্দ্ৰ) লোকত আনন্দিত হয় আৰু স্বেচ্ছামতে গমন কৰিব পৰা নিবাস লাভ কৰে।
Verse 43
अथ वै मुञ्चते प्राणान्स्वकर्मपरिनिष्ठितः ॥ सर्वसङ्गं परित्यज्य मम लोकं प्रपद्यते ॥
তাৰ পাছত নিশ্চয়, যি নিজৰ নিৰ্ধাৰিত কৰ্মত দৃঢ়ভাৱে প্ৰতিষ্ঠিত, সি প্ৰাণ ত্যাগ কৰে; সকলো আসক্তি পৰিত্যাগ কৰি মোৰ লোকত উপনীত হয়।
Verse 44
क्षेत्रस्य मण्डलं तस्य कथ्यमानं मया शृणु ॥ स्यमन्तपञ्चकं चैव मन्दारस्य गिरौ मम ॥
সেই ক্ষেত্ৰৰ মণ্ডল (পৰিসীমা) বিষয়ে মই যি বৰ্ণনা কৰিছোঁ, সেয়া শুনা; আৰু মোৰ মন্দাৰ পৰ্ব্বতত থকা স্যমন্ত-পঞ্চক নামৰ স্থানটোৰ কথাও।
Verse 45
तत्र तिष्ठामि सुश्रोणि विन्ध्यस्य गिरिमूर्द्धनि ॥ मन्दारे परमं गुह्यं तस्मिन्गुह्यशिलोच्चये ॥
তাত, হে সুশ্ৰোণি (সুন্দৰ কটিযুক্তা), মই বিন্ধ্য পৰ্ব্বতৰ শিখৰত অৱস্থান কৰোঁ—মন্দাৰত, পৰম গোপন স্থানত, সেই গোপন শিলাময় উচ্চশৃঙ্গত।
Verse 46
लाङ्गले मुसलं चैव शङ्खस्तिष्ठति चाग्रतः ॥ तव चैव प्रियार्थाय मम भक्तसुखावहम् ॥
লাঙল, মুসল আৰু শঙ্খ আগত স্থিত আছে—নিশ্চয় তোমাৰ প্ৰিয়াৰ্থে, আৰু মোৰ ভক্তসকলৰ সুখ-কল্যাণ আনয়নকাৰী।
Verse 47
एतन्न जानते केचिन्मम माया विमोहिताः ॥ मुच्य भाऽगवताञ्छुद्धान्ये च वाराहमाश्रिताः
কিছুমানে এই কথা নাজানে, মোৰ মায়াৰ মোহত বিভ্ৰান্ত হয়। কিন্তু শুদ্ধ ভক্তসকল আৰু যিসকলে বৰাহ-আশ্ৰয় (বৰাহ-মাৰ্গ) গ্ৰহণ কৰে, তেওঁলোক বন্ধনৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 48
ततो ममाभवच्चिन्ता मन्दारे पर्वतस्थिते ॥ तत्रैकादशकुण्डानि निस्सृतानि गिरौ धरे
তাৰ পাছত, হে ধৰিত্ৰী, পৰ্বতৰ ওপৰত অৱস্থিত মন্দাৰা (মন্দাৰ) বিষয়ে মোৰ মনত চিন্তা উদয় হ’ল। তাত সেই পৰ্বতত এগাৰটা পবিত্ৰ কুণ্ড উদ্ভৱ হ’ল।
Verse 49
तत्राथ मुंचते प्राणान्मम कर्मपरायणः ॥ सर्वसङ्गं परित्यज्य मम लोकं स गच्छति
তাত, তাৰ পাছত, মোৰ বিধিবদ্ধ কৰ্মত পৰায়ণ ব্যক্তি প্ৰাণ ত্যাগ কৰে। সকলো আসক্তি ত্যাগ কৰি সি মোৰ লোকলৈ গমন কৰে।
Verse 50
तस्य दक्षिणपार्श्वे तु गुह्यं विन्ध्यविनिःसृतम् ॥ पञ्च धाराः पतन्त्यत्र मुसलाकृतयः शुभाः
তাৰ দক্ষিণ পাৰ্শ্বত এটা গোপন স্থান আছে, যি বিন্ধ্য পৰ্বতৰ পৰা নিৰ্গত। ইয়াত পাঁচটা শুভ ধাৰা মুসল-আকৃতিত পতিত হয়।
Verse 51
तत्र स्नानं प्रकुर्वीत मम चित्तव्यवस्थितः ॥ मोदते सर्वशृङ्गेषु चैकीचित्तं समाश्रितः
তাত মোৰ ওপৰত মন স্থিৰ কৰি স্নান কৰা উচিত। একাগ্ৰচিত্তৰ আশ্ৰয় লৈ সি সকলো শৃংগত আনন্দিত হয়।
Verse 52
दक्षिणे संस्थितं चक्रं वामे स्थाने च वै गदा ॥ य एतच्छृणुयान्नित्यं गुह्यं मन्दारसंस्थितम्
দক্ষিণে চক্র স্থাপিত, বাম স্থানে নিশ্চয় গদা। যি এই মন্দাৰত অৱস্থিত গুহ্য বৃত্তান্ত নিত্যে শ্ৰৱণ কৰে…
Frequently Asked Questions
The chapter presents a discipline-centered ethic: merit and liberation-oriented outcomes are linked to regulated conduct (niyama) such as fasting patterns (ekabhakta/pañcabhakta), night-stays, and ritual bathing at specific water-sites. The narrative frames the landscape as morally pedagogical—human action in relation to groves and waters is ordered, timed, and consequential (karman → gati).
A clear lunar timing marker is given: the Mandāra mahādruma is said to blossom on dvādaśī and caturdaśī. Several rites are also structured by duration (e.g., ekarātra, ahorātra, aṣṭarātra) and by regulated eating (ekabhakta, pañcabhakta), functioning as practical temporal constraints for pilgrimage observance.
Through Pṛthivī’s inquiry and Varāha’s response, the text treats terrestrial features—springs (dhārā), ponds (kuṇḍa), lakes (hrada), peaks, and a flowering tree—as an integrated sacred ecology. The implied stewardship model is behavioral: the landscape is approached via restraint, cleanliness (śuddhātman), and non-excessive use, suggesting that human well-being and cosmic order are maintained through disciplined interaction with Earth’s waters and groves.
The chapter references Rāma (described as a future figure in Tretāyuga) who will establish (sthāpayati) Varāha/Nārāyaṇa at the site. The principal interlocutors are Varāha (identified with Janārdana/Nārāyaṇa) and Pṛthivī (Dharāṇī/Vasundharā); no extended dynastic genealogy is developed within this excerpt beyond the Rāma mention.