Adhyaya 135: Prescriptions for Expiation of Offences: Red/Black Garments, Improper Touch in Darkness, Impure Leftovers, Eating Boar-Meat, and Consuming Jālapāda
Aparādha-prāyaścitta-nirdeśaḥ (raktavastra-kṛṣṇavastra-andhakāra-ucchiṣṭa-varāhamāṃsa-jālapāda)
Ritual-Manual (Prāyaścitta) with Ethical-Discourse framed as terrestrial (Pṛthivī) stewardship
বৰাহ ভগৱানে পৃথিৱীক সামাজিক আৰু বৈদিক আচাৰ-অনুষ্ঠানৰ নানা অপৰাধ আৰু তাৰ প্ৰায়শ্চিত্ত বৰ্ণনা কৰে, যাতে কৰ্মভাৰ হ্ৰাস পায় আৰু পৃথিৱীত মানৱ আচৰণ স্থিৰ হয়। অধ্যায়ৰ আৰম্ভণিতে ৰক্তবস্ত্ৰ পিন্ধি বৰাহ-কৰ্মৰ ওচৰলৈ যোৱাক ৰজোগুণৰ লক্ষণ বুলি কৈ ক্ৰমে একবাৰ আহাৰ, কেৱল বায়ু-আহাৰ, আৰু কেৱল জল-আহাৰ—এই ধৰণৰ উপবাস বিধান দিয়া হৈছে। তাৰ পিছত দীপ নথকা অন্ধকাৰত আৰু শাস্ত্ৰ-নির্দেশ নোহোৱাকৈ স্পৰ্শ কৰাক পাপ-পতন বুলি দেখুৱাই বিকল জন্মসমূহৰ ফল বৰ্ণনা কৰে; প্ৰায়শ্চিত্ত হিচাপে চকু ঢাকি নিয়মিত আহাৰ আৰু নিৰ্দিষ্ট দ্বাদশীত ব্ৰত পালন কোৱা হৈছে। আগলৈ কৃষ্ণবস্ত্ৰ, নধোৱা বস্ত্ৰেৰে ক্ৰিয়া, কুকুৰৰ উচ্ছিষ্ট দান, বৰাহ-মাংস ভক্ষণ, আৰু জালপাদ সেবন আদি অপৰাধৰ বাবে পুনর্জন্মৰ উদাহৰণসহ খাদ্য-নিয়ম আৰু ব্ৰতৰ বিস্তৃত প্ৰায়শ্চিত্ত দিয়া হৈছে, আৰু শেষত শৃঙ্খলিত ভাগৱত সাধক হিচাপে পুনঃপ্ৰতিষ্ঠা দেখুওৱা হৈছে।
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 135
Verse 1
अथ जालपादभक्षणापराधप्रायश्चित्तम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ रक्तवस्त्रेण संयुक्तो यो हि मामुपसर्पति ॥ तस्यापि शृणु सुश्रोणि कर्म संसारमोक्षणम् ॥
এতিয়া ‘জালপাদ’ ভক্ষণ-সম্পৰ্কীয় অপৰাধৰ প্ৰায়শ্চিত্ত। শ্ৰী বৰাহ ক’লে: “যি কোনোবাই ৰক্তবস্ত্ৰ পৰিধান কৰি মোৰ ওচৰলৈ আহে—হে সুশ্ৰোণি, শুনা—তাৰ বাবেও মই সংসাৰ-বন্ধন মোচনকাৰী কৰ্মবিধি বৰ্ণনা কৰিম।”
Verse 2
रजस्वलासु नारीषु रजो यत्तत्प्रवर्तते ॥ तेनासौ रजसा पुष्टो कर्मदोषेण जानतः ॥
ৰজস্বলা নাৰীসকলৰ মাজত যি ৰজ (মাসিক স্ৰাৱ) প্ৰবাহিত হয়, সেই ৰজৰ দ্বাৰা সি প্ৰভাৱিত/পুষ্ট হয়, জ্ঞাতসাৰে কৰা কৰ্মদোষৰ ফলত।
Verse 3
वर्षाणि दश पञ्चैव वसते तत्र निश्चितात् ॥ रजो भूत्वा महाभागे रक्तवस्त्रपरायणः ॥
নিশ্চয়েই সি তাত পঞ্চদশ বছৰ বাস কৰে; হে মহাভাগে, ৰজোগুণৰূপে হৈ ৰক্ত বস্ত্ৰ পৰিধানত আসক্ত থাকে।
Verse 4
प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि तस्य कायविशोधनम् ॥ येन शुध्यन्ति ते भूमे पुरुषाः शास्त्रनिश्चिताः ॥
মই তাৰ প্ৰায়শ্চিত্ত—দেহশোধন—বৰ্ণনা কৰিম; যাৰ দ্বাৰা, হে ভূমি, শাস্ত্ৰনিশ্চিত সেই পুৰুষসকল শুদ্ধ হয়।
Verse 5
एकाहारं ततः कृत्वा दिनानि दश सप्त च ॥ वायुभक्षस्त्रीण्यहानि दिनमेकं जलाशनः ॥
তাৰ পাছত একবাৰ আহাৰ কৰি সতৰ দিন থাকে; তিনিদিন বায়ুভক্ষ (উপবাস) থাকে, আৰু একদিন কেৱল জল আহাৰ কৰে।
Verse 6
एवं स मुच्यते भूमे मम विप्रियकारकः ॥ प्रायश्चित्तं ततः कृत्वा ममासौ रोचते सह ॥
এইদৰে, হে ভূমি, যিজনে মোৰ প্ৰতি অপ্ৰিয় কৰ্ম কৰিছিল সি মুক্ত হয়। তাৰ পাছত প্ৰায়শ্চিত্ত কৰি সি পুনৰ মোৰ প্ৰিয় হয়।
Verse 7
एतत्ते कथितं भूमे रक्तवस्त्रविभूषिते ॥ प्रायश्चित्तं महाभागे सर्वसंसारमोक्षणम् ॥
হে ভূমি, ৰক্ত বস্ত্ৰে বিভূষিতে, এই প্ৰায়শ্চিত্ত তোমাক কোৱা হ’ল; হে মহাভাগে, ই সমগ্ৰ সংসাৰবন্ধনৰ পৰা মোক্ষ দান কৰে।
Verse 8
यस्तु मामन्धकारेषु विना दीपेन सुन्दरि ॥ स्पृशते च विना शास्त्रं त्वरमाणो विमोहितः ॥
হে সুন্দৰী! যি কোনোবাই দীপ নোহোৱাকৈ অন্ধকাৰত মোক স্পৰ্শ কৰে, আৰু শাস্ত্ৰৰ আশ্ৰয় নলৈ বিভ্ৰান্ত হৈ তাড়াহুড়াকৈ কৰে—
Verse 9
पतनाṃ तस्य वक्ष्यामि शृणुष्व त्वं वसुन्धरे ॥ तेन क्लेशं समासाद्य क्लिश्यते च नराधमः ॥
হে বসুন্ধৰা! তাৰ পতনৰ কথা মই ক’ম; তুমি শুনা। সেই কৰ্মৰ ফলত সি ক্লেশ লাভ কৰে, আৰু সেই নীচ মানুহে দুখ ভোগ কৰে।
Verse 10
अनन्यमानसो भूत्वा भूमे ह्येतत्प्रसाधयेत् ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि अन्धकारे तु यः पुरा ॥
হে ভূমি! একাগ্ৰচিত্ত হৈ এই বিধি মতে সম্পন্ন কৰিব লাগে। যি আগতে অন্ধকাৰত (এই কৰ্ম) কৰিছিল, তাৰ প্ৰায়শ্চিত্ত মই ক’ম—
Verse 11
संस्पृशेत्सोऽपि धर्मात्मा येन लोकं मम व्रजेत् ॥ अक्ष्णोराच्छादनं कृत्वा दिनानि दश पञ्च च ॥
সেই ধৰ্মাত্মাইও তেনে স্পৰ্শ-কর্ম কৰিব লাগে যাতে সি মোৰ লোকত গমন কৰে; আৰু চকু ঢাকি দহ দিন আৰু পাঁচ দিন অধিক (অর্থাৎ পন্ধৰ দিন) থাকিব।
Verse 12
एकाहारं ततः कृत्वा दिनविंशं समाहितः ॥ यस्य कस्यापि मासस्य एकामेव च द्वादशीम् ॥
তাৰ পাছত একবাৰ আহাৰ কৰি, মন সংযত কৰি, বিশ দিন থাকিব; আৰু যিকোনো মাহৰ কেৱল এটা দ্বাদশী তিথি বাছি ল’ব।
Verse 13
एकाहारस्ततो भूत्वा निषीदेत्च जलाशनः ॥ ततो यवान्नं भुञ्जीत गोमूत्रेण तु पाचितम् ॥
তাৰ পাছত একবাৰ আহাৰৰ নিয়ম মানি, কেৱল জল গ্ৰহণ কৰি বহিব; তাৰ পিছত গোমূত্ৰেৰে ৰন্ধা যৱ-অন্ন ভোজন কৰিব।
Verse 14
प्रायश्चित्तेन चैतेन मुच्यते पातकात्ततः ॥ यः पुनः कृष्णवस्त्रेण मम कर्मपरायणः ॥
এই প্ৰায়শ্চিত্তৰ দ্বাৰাই সি তেতিয়া পাপৰ পৰা মুক্ত হয়। কিন্তু যি পুনৰ ক’লা বস্ত্ৰ পৰিধান কৰি, মোৰ কৰ্ম-অনুষ্ঠানত পৰায়ণ হৈ কৰে—
Verse 15
देवि कर्माणि कुर्वीत तस्य वै पातनं शृणु ॥ घुणो वै पञ्चवर्षाणि लाजवास्तुसमाश्रयः ॥
হে দেবি, যদি কোনোবাই (অশুদ্ধভাৱে) কৰ্ম কৰে, তেন্তে তাৰ পতন শুনা: সি পঞ্চ বছৰ ঘুণ (কাঠৰ পোকা) হয়, আৰু ভূঁচা-খোলাৰ মাজত বাসস্থান লয়।
Verse 16
पञ्च वर्षाणि नकुलो दश वर्षाणि कच्छपः ॥ एवं भ्रमति संसारे मम कर्मपरायणः ॥
পঞ্চ বছৰ (সি) নকুল (বেজী) হয়, দশ বছৰ কচ্ছপ হয়। এইদৰে, মোৰ কৰ্মত পৰায়ণ হৈও, সি সংসাৰত ঘূৰি ফুৰে।
Verse 17
पारावतेषु जायेत नव वर्षाणि पञ्च च ॥ जातो ममापराधेन स्थितः पारावतो भुवि ॥
সি পাৰাৱতসমূহৰ মাজত জন্ম লয় নৱ বছৰ আৰু পুনৰ পাঁচ (অৰ্থাৎ চৌদ্দ) বছৰলৈ। মোৰ প্ৰতি অপৰাধৰ ফলত জন্ম লৈ, সি পৃথিৱীত পাৰাৱত হৈ থাকে।
Verse 18
मम तिष्ठति पार्श्वेषु यत्रैवाहं प्रतिष्ठितः ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि तस्य संसारमोक्षणे
য’ত মই নিজে প্ৰতিষ্ঠিত, তাতেই সি মোৰ কাষতে অৱস্থিত থাকে। তাৰ সংসাৰ-মোচনৰ বাবে মই প্ৰায়শ্চিত্ত বৰ্ণনা কৰিম।
Verse 19
त्रीणि पिण्डांस्त्रिरात्रं तु एवं मुच्येत किल्बिषात् ॥ य एतेन विधानेन देवि कर्माणि कारयेत्
তিনিটা পিণ্ড অৰ্পণ কৰি আৰু তিনিৰাতিৰ বিধি পালন কৰিলে, নিশ্চয় কিল্বিষ (পাপ)ৰ পৰা মুক্ত হয়—হে দেবি, যিয়ে এই বিধান অনুসাৰে কৰ্ম কৰায়।
Verse 20
शुचिर्भागवतो भूत्वा मम मार्गानुसारतः ॥ न स गच्छति संसारं मम लोकं स गच्छति
শুচি হৈ ভগৱতৰ ভক্ত হৈ, মোৰ মাৰ্গ অনুসাৰে চলিলে, সি সংসাৰত নাযায়; সি মোৰ লোকলৈ যায়।
Verse 21
वाससा चाप्यधौतेन यो मे कर्माणि कारयेत् ॥ शुचिर्भागवतो भूत्वा मम मार्गानुसारकः
যি কোনোবাই অধোৱা বস্ত্ৰ পিন্ধি মোৰ কৰ্মকাণ্ড কৰায়—তথাপি (উচিত নিয়ম এই যে) সি শুচি, ভগৱতৰ ভক্ত আৰু মোৰ মাৰ্গ অনুসৰণকাৰী হওক।
Verse 22
तस्य दोषं प्रवक्ष्यामि अपराधं वसुन्धरे ॥ पतन्ति येन संसारं वाससोच्छिष्टकारिणः
হে বসুন্ধৰা, মই সেই দোষ—অর্থাৎ অপৰাধ—বৰ্ণনা কৰিম, যাৰ ফলত বস্ত্ৰ-উচ্ছিষ্ট (বস্ত্ৰৰ অশুচিতা) লৈ কৰ্ম কৰা লোক সংসাৰত পতিত হয়।
Verse 23
देवि भूत्वा गजो मत्तस्तिष्ठत्येकं नरो भुवि ॥ उष्ट्रश्चैकं भवेञ्जन्म जन्म चैकं वृकस्तथा
হে দেবী, মত্ত গজ হৈ মানুহে পৃথিৱীত এক জন্মলৈ থাকে। এক জন্ম উষ্ট্ৰ হয়, আৰু তেনেদৰে এক জন্ম বাঘিয়াল (নেকুৰা-বাঘিয়াল)ো হয়।
Verse 24
गोमायुरेकं जन्मापि जन्म चैकं हयस्तथा ॥ सारङ्गस्त्वेकजन्मा वै मृगो भवति वै ततः
সিও এক জন্ম গোমায়ু (শিয়াল) হয়, আৰু এক জন্ম ঘোঁৰা হয়। তাৰ পাছত নিশ্চয় এক জন্ম সাৰঙ্গ (হৰিণজাত) হয়; তাৰ পিছত সি হৰিণ হয়।
Verse 25
सप्तजन्मान्तरं पश्चात्ततो भवति मानुषः ॥ मद्भक्तश्च गुणज्ञश्च मम कर्मपरायणः
সাতটা জন্মৰ অন্তৰ পাৰ হৈ তাৰ পাছত সি মানুহ হয়। সি মোৰ ভক্ত, গুণ-বিবেচক, আৰু মোৰ বিধিবদ্ধ কৰ্মত পৰায়ণ।
Verse 26
दक्षो निरपराधश्च अहङ्कारविवर्जितः ॥ धरण्युवाच ॥ श्रुतमेतन्मया देव यत्त्वया समुदाहृतम्
সি দক্ষ, অপৰাধ-ৰহিত, আৰু অহংকাৰ-বিবর্জিত। ধৰণীয়ে ক’লে: ‘হে দেৱ, আপুনি যি ঘোষণা কৰিলে, সেয়া মই শুনিলোঁ।’
Verse 27
संसारं वाससोच्छिष्टा येन गच्छन्ति मानुषाः ॥ प्रायश्चित्तं च मे ब्रूहि सर्वकर्मसुखावहम्
বস্ত্ৰৰ উচ্ছিষ্টতা/অশুচিতাৰ কাৰণে মানুহে যি সংসাৰত গতি পায়, সেই বিষয়ে আৰু মোক প্ৰায়শ্চিত্তো কওক—যি সকলো কৰ্মত সুখ-কল্যাণ আনে।
Verse 28
प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि मम कर्मपरायणः ॥ यावकेन त्रीण्यहानि पिण्याकेन दिनत्रयम् ॥
মোৰ নিৰ্দিষ্ট ধৰ্ম-কর্মত নিষ্ঠ থকা জনৰ বাবে মই প্ৰায়শ্চিত্ত-বিধি ক’ম: তিনিদিন যাৱক-জাউ খাই থাকিব, আৰু তিনিদিন পিণ্যাকা (তেল-খলি) খাই থাকিব।
Verse 29
पर्णभक्षस्त्रीण्यहानि पयोभक्षो दिनत्रयम् ॥ पायसेन त्रिरात्रं तु वायुभक्षो दिनत्रयम् ॥
তিনিদিন পাত-ভক্ষণ কৰিব; তিনিদিন দুধেৰে জীৱন ধাৰণ কৰিব; তাৰ পিছত তিনিৰাতি পায়স (খীৰ) গ্ৰহণ কৰিব; আৰু তিনিদিন বায়ুভক্ষ—অৰ্থাৎ উপবাস—কৰিব।
Verse 30
एवं कृत्वा महाभागे वाससोच्छिष्टकारिणः ॥ अपराधं न विन्देरन्संसारं न प्रयान्ति च ॥
হে মহাভাগে, এইদৰে কৰিলেহে, যিসকলে উচ্ছিষ্ট-অৱশিষ্টে অশুচি হোৱা বস্ত্ৰ ব্যৱহাৰৰ দোষ কৰিছে, তেওঁলোকে পুনৰ অপৰাধ নাপায় আৰু সংসাৰ-চক্ৰলৈ নাযায়।
Verse 31
श्वानोच्छिष्टं तु यो दद्यान्मम कर्मपरायणः ॥ पापं तस्य प्रवक्ष्यामि संसारे च महद्भयम् ॥
কিন্তু যি জনে—মোৰ নিৰ্দিষ্ট ধৰ্ম-কর্মত নিষ্ঠ বুলি ক’লেও—কুকুৰে উচ্ছিষ্ট কৰি অশুচি কৰা বস্তু আনক দিয়ে, তাৰ পাপ আৰু সংসাৰত হোৱা মহাভয় মই প্ৰকাশ কৰিম।
Verse 32
श्वानो वै सप्त जन्मानि गोमायुः सप्त वै तथा ॥ उलूकः सप्तवर्षाणि पश्चाज्जायेत मानुषः ॥
নিশ্চয়, সি সাত জন্ম কুকুৰ হয়, আৰু তেনেদৰে সাত জন্ম গোমায়ু (শিয়াল) হয়; তাৰ পিছত সাত বছৰ উলূক (পেঁচা) হয়; তাৰ পাছত মানুহ ৰূপে জন্ম লয়।
Verse 33
विशुद्धात्मा श्रुतिज्ञश्च मद्भक्तश्चैव जायते ॥ गृहे भागवतोत्कृष्टे अपराधविवर्जितः ॥
তেতিয়া সি বিশুদ্ধ আত্মাসম্পন্ন, শ্ৰুতি-জ্ঞানী আৰু মোৰ ভক্ত হৈ জন্ম লয়; উৎকৃষ্ট ভাগৱত-গৃহত, অপৰাধবিবর্জিত।
Verse 34
शृणु तत्त्वेन वसुधे प्रायश्चित्तं महौजसम् ॥ तरन्ति मानुषा येन त्यक्त्वा संसारसागरम् ॥
হে বসুধে, তত্ত্ব অনুসৰি শুনা—এই মহৌজস্বী প্ৰায়শ্চিত্ত; যাৰ দ্বাৰা মানুহে সংসাৰ-সাগৰ ত্যাগ কৰি পাৰ হয়।
Verse 35
मूलभक्षो दिनत्रय्यां फलाहारो दिनत्रयम् ॥ शाकभक्षो दिनत्रय्यां पयोभक्षो दिनत्रयम् ॥
তিনিদিন মূলভক্ষণ; তিনিদিন ফলাহাৰ; তিনিদিন শাক-পাতৰ আহাৰ; আৰু তিনিদিন দুগ্ধাহাৰ গ্ৰহণ কৰিব।
Verse 36
दध्याहारो दिनत्रय्यां पायसेन दिनत्रयम् ॥ वाय्वाहारो दिनत्रय्यां स्नानं कृत्वा दृढव्रतः ॥
তিনিদিন দধি আহাৰ; তিনিদিন পায়স (ক্ষীৰ) আহাৰ; তিনিদিন বায়্বাহাৰ (উপবাস) পালন। স্নান কৰি দৃঢ়ভাৱে ব্ৰত ধাৰণ কৰিব।
Verse 37
भुक्त्वा वराहमांसं तु यश्च मामिह सर्पति ॥ पातनं तस्य वक्ष्यामि यथा भवति सुन्दरी ॥
কিন্তু যি কোনোবাই বৰাহ-মাংস ভক্ষণ কৰি ইয়াত মোৰ ওচৰলৈ আহে, তাৰ পতন মই ক’ম—কিদৰে হয়, হে সুন্দৰী।
Verse 38
वराहो दश वर्षाणि कृत्वानुचरते वने ॥ व्याधो भूत्वा महाभागे समाः पञ्च च सप्त च ॥
দশ বছৰ বৰাহ হৈ বাস কৰাৰ পাছত সি বনাঞ্চলত বিচৰণ কৰে; আৰু হে ভাগ্যৱতী, ব্যাধ (শিকাৰী) হৈ পাঁচ আৰু সাত বছৰলৈকে তেনেদৰেই থাকে।
Verse 39
ततश्च मूषको भूत्वा वर्षाणि च चतुर्दश ॥ ऊनविंशतिवर्षाणि यातुधानश्च जायते ॥
তাৰ পাছত সি মূষক (ইঁদুৰ) হৈ চৌদ্দ বছৰ জীয়াই থাকে; আৰু ঊনবিংশতি বছৰলৈকে সি যাতুধান (অপকাৰী/দৈত্যসদৃশ সত্তা) ৰূপে জন্ম লয়।
Verse 40
सल्लकी चाष्टवर्षाणि जायते भवने बहु ॥ व्याघ्रस्त्रिंशच्च वर्षाणि जायते पिशिताशनः ॥
সি সল্লকী ৰূপে আঠ বছৰ জন্ম লয়, বহুজন/বহু সম্পদযুক্ত গৃহত; আৰু ব্যাঘ্ৰ ৰূপে—মাংসভোজী—তিৰিশ বছৰ জন্ম লয়।
Verse 41
एवं संसारितां गत्वा वराहामिषभक्षकः ॥ जायते विपुले सिद्धे कुले भागवते तथा ॥
এইদৰে বৰাহৰ মাংস ভক্ষণকাৰী হৈ সংসাৰ-চক্ৰত ঘূৰি ফুৰাৰ পাছত, সি বিপুল, সিদ্ধ আৰু প্ৰতিষ্ঠিত কুলত—তথা ভগৱত-ভক্তিযুক্ত বংশধাৰাতো—জন্ম লয়।
Verse 42
हृषीकेशवचः श्रुत्वा सर्वं सम्पूर्णलक्षणम् ॥ शिरसा चाञ्जलिं कृत्वा वाक्यं चेदमुवाच ह ॥
হৃষীকেশৰ বাক্য শুনি—যি সকলো লক্ষণত সম্পূৰ্ণ আৰু সুসংগঠিত—সি মূৰ নোৱাই, দুহাত জোৰ কৰি, এই বাক্য ক’লে।
Verse 43
एतन मे परमं गुह्यं तव भक्तसुखावहम् ॥ वराहमांसभक्तस्तु येन मुच्येत किल्बिषात् ॥
এইটো মোৰ পৰম গুহ্য বচন, তোমাৰ ভক্তসকলৰ মঙ্গলকাৰী—যি উপায়ে বৰাহ-মাংস ভক্ষণ কৰা লোকেও কিল্বিষ (দোষ)ৰ পৰা মুক্ত হ’ব পাৰে।
Verse 44
तरन्ति मानुषा येन तिर्यक्संसारसागरात् ॥ गोमयेन दिनं पञ्च कणाहारेण सप्त वै ॥
যি উপায়ে মানুহে তিৰ্যক-অৱস্থাৰ সংসাৰ-সাগৰৰ পৰা পাৰ হয়?—পাঁচ দিন গোময় (গৰুৰ গোবৰ) খাই থাকক, আৰু সাত দিন কণা (শস্য) আহাৰত, নিশ্চয়।
Verse 45
पानीयं तु ततो भुक्ता तिष्ठेत्सप्तदिनं ततः ॥ अक्षारलवणं सप्त सक्तुभिश्च तथा त्रयः ॥
তাৰ পাছত কেৱল পানী গ্ৰহণ কৰি, তাৰ পিছত সাত দিন তেনেকৈ থাকিব; তাৰ পাছত সাত দিন ক্ষাৰ আৰু লৱণবিহীন (আহাৰ); আৰু তেনেদৰে তিন দিন সক্তু (ভাজা গুঁড়া) সহ।
Verse 46
क्षान्तं दान्तं तथा कृत्वा अहङ्कारविवर्जितः ॥ दिनान्येकोनपञ्चाशच्चरेत्कृतविनिश्चयः ॥
ক্ষমাশীল আৰু দমিতচিত্ত কৰি, অহংকাৰবিহীন হৈ, দৃঢ় সংকল্পে তেওঁ একোনপঞ্চাশ দিন (এই অনুশাসন) আচৰণ কৰিব।
Verse 47
विमुक्तः सर्वपापेभ्यः ससंज्ञो विगतज्वरः ॥ कृत्वा मम च कर्माणि मम लोकं स गच्छति ॥
সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত, সম্পূৰ্ণ সচেতন আৰু জ্বৰবিহীন হৈ, আৰু মোৰ বিধানমতে কৰ্ম সম্পন্ন কৰি, তেওঁ মোৰ লোকলৈ গমন কৰে।
Verse 48
जालपादं भक्षयित्वा यस्तु मामुपसर्पति ॥ जालपादस्ततो भूत्वा वर्षाणि दश पञ्च च ॥
যি কোনো ব্যক্তি জালপাদ ভক্ষণ কৰি তাৰ পিছত মোৰ ওচৰলৈ আগবাঢ়ে, সি তাৰ ফলত জালপাদ ৰূপে পৰিণত হৈ দহ আৰু পাঁচ, অৰ্থাৎ পন্ধৰ বছৰ তেনেকৈয়ে থাকে।
Verse 49
कुम्भीरो दश वर्षाणि पञ्च वर्षाणि सूकरः ॥ तावद्भ्रमति संसारे मम चैवापराधतः ॥
দহ বছৰ সি কুম্ভীৰ (কুম্ভীৰ) হয় আৰু পাঁচ বছৰ সূকৰ (গাহৰি) হয়; সেই সময়মান সি সংসাৰত ভ্ৰমি থাকে—নিশ্চয়েই মোৰ প্ৰতি অপৰাধৰ ফলত।
Verse 50
कृत्वा तु दुष्करं कर्म जायते विपुले कुले ॥ शुद्धो भागवतश्रेष्ठो ह्यपराधविवर्जितः ॥
কিন্তু প্ৰায়শ্চিত্তৰূপে এক দুষ্কৰ কৰ্ম সম্পন্ন কৰিলে সি মহৎ কুলত জন্ম লয়—শুদ্ধ, ভাগৱতসকলৰ মাজত শ্ৰেষ্ঠ, আৰু নিশ্চয়েই অপৰাধবিহীন।
Verse 51
सर्वकर्माण्यतिक्रम्य मम लोकं स गच्छति ॥ प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि जालपादस्य भक्षणे ॥
সকলো বন্ধনকাৰী কৰ্ম অতিক্ৰম কৰি সি মোৰ লোকলৈ গমন কৰে। এতিয়া মই জালপাদ ভক্ষণৰ প্ৰায়শ্চিত্ত বৰ্ণনা কৰিম।
Verse 52
तरन्ति मनुजा येन घोरसंसारसागरात् ॥ यावकान्नं दिनत्र्यां वायुभक्षो दिनत्रयम् ॥
যি নিয়মে মানুহে ভয়ংকৰ সংসাৰ-সাগৰৰ পৰা পাৰ হয়: তিনিদিন যাৱক-অন্ন গ্ৰহণ, আৰু তিনিদিন বায়ুভক্ষ—অৰ্থাৎ উপবাসে কেৱল প্ৰাণবায়ুত নিৰ্ভৰ থাকা।
Verse 53
फलभक्षो दिनत्र्यां तिलभक्षो दिनत्रयम् ॥ अक्षारलवणान्नाशी पुनस्तत्र दिनत्रयम् ॥
তিনিদিন ফলভোজী হওক; তিনিদিন তিলভোজী হওক; তাৰ পিছত পুনৰ তিনিদিন ক্ষাৰ আৰু লৱণবিহীন অন্ন ভক্ষণ কৰক।
Verse 54
दशपञ्च दिनान्येवं प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥ जालपादापराधस्य एवं कुर्वीत शोधनम्॥ विनीतात्मा शुचिर्भूत्वा य इच्छेत्सुशुभां गतिम् ॥
এইদৰে পন্ধৰ দিন ধৰি বিধিপূৰ্বক প্ৰায়শ্চিত্ত আচৰণ কৰিব লাগে। জালপাদ-সম্পৰ্কীয় অপৰাধৰ শোধন এইভাৱেই কৰিব। যিজনে অতি শুভ গতি কামনা কৰে, তেওঁ বিনীতচিত্তে শুচি হৈ এই কৰ্ম কৰিব।
Verse 55
अन्धो भूत्वा महाभागे एकं जन्म तमोमयः ॥ सर्वाशी सर्वभक्षश्च मानवः सोऽभिजायते ॥
হে মহাভাগে, অন্ধ হৈ এক জন্ম ধৰি সি তমসাৰে আবৃত অৱস্থাত থাকে; আৰু মানুহ হৈ জন্ম লৈ সকলো ধৰণৰ আহাৰ নিৰ্বিচাৰে ভক্ষণ কৰা—সৰ্বভক্ষ—হয়।
Verse 56
येनासौ लभते सिद्धिं कृष्णवस्त्रापराधतः ॥ सप्ताहं यावकं भुक्त्वा त्रिरात्रं सक्तुपिण्डिकाम् ॥
কৃষ্ণবস্ত্ৰ-সম্পৰ্কীয় অপৰাধৰ পৰা যি উপায়ে সি সিদ্ধি (শোধনৰ সফলতা) লাভ কৰে—সপ্তাহজুৰি যাৱক ভক্ষণ কৰি, আৰু তিনিৰাতি সক্তু (ভাজা আটা)ৰ পিণ্ডিকা গ্ৰহণ কৰি।
Verse 57
किल्बिषाद्येन मुच्यन्ते तव कर्मपरायणाः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु तत्त्वेन मे देवि कथ्यमानं मयाऽनघे ॥
“কোন উপায়ে কৰ্মপৰায়ণ তোমাৰ লোকসকল পাপ আদি পৰা মুক্ত হয়?” শ্ৰীবৰাহ ক’লে: “শুনা, হে দেবি, তত্ত্বসহ মোৰ কথন; হে অনঘে, মই যি বৰ্ণনা কৰিছোঁ।”
Verse 58
एवं दिनान्येकविंशत्कृत्वा वै शुभलक्षणम् ॥ अपराधं न विन्देत मम लोकं स गच्छति
এইদৰে একুশ দিন শুভলক্ষণযুক্ত নিয়ম পালন কৰিলে কোনো অপৰাধ নঘটে; তেনে ব্যক্তি মোৰ লোকলৈ গমন কৰে।
Verse 59
तिलभक्षो दिनान्सप्त पाषाणस्य च भक्षकः ॥ पयो भुक्त्वा दिनं सप्त कारयेद्बुद्धिमान्मनः
সাত দিন তিল আহাৰ কৰি, আৰু তপস্যাৰ বিকল্পৰূপে পাথৰ-সদৃশ কঠোৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰি; তাৰ পিছত সাত দিন কেৱল দুধ পান কৰি বুদ্ধিমান জনে মনক স্থিৰ তথা সংযমিত কৰিব।
Inside Adhyaya 135
How it unfolds
- Where it opens
Pṛthivī, as the terrestrial witness to human conduct, receives Varāha’s instruction on how specific breaches of ritual propriety and social purity destabilize karmic order; the adhyāya opens by targeting improper approach to Varāha’s rites while wearing red cloth (raktavastra), read as rājasic impropriety.
- Central event
Varāha enumerates a sequence of transgressions—red/black garments in worship, touching in darkness without lamp or śāstric guidance, rites in unwashed clothing, pollution via impure leftovers (including dog-leftovers), eating boar-meat identified with Varāha’s flesh, and consuming jālapāda—each paired with a prāyaścitta regimen (graded fasting, regulated diet, timed observance such as a dvādaśī) and pedagogical rebirth-consequence exempla.
- Climax resolution
The discourse peaks in the strongest taboo cluster (consuming Varāha’s flesh and jālapāda), where karmic “fall” is dramatized through impaired births; resolution comes through tightly specified vow-forms (dietary restriction, bodily discipline such as eye-covering, and calendrical observance) that restore śauca and reintegrate the offender into bhāgavata discipline.
Geographical context
No specific historical toponyms, rivers, tīrthas, or ecological regions are explicitly named in this adhyāya; the setting is a didactic dialogue with Pṛthivī (Earth) as the cosmic-terrestrial interlocutor.
Ritual instructions
- Primary RitualPrāyaścitta-vrata (expiatory vows) centered on śauca, regulated diet/fasting, and calendrical observance (notably dvādaśī) to neutralize specific ritual-social offences.
- BenefitReduction of karmic burden and reversal of ‘fall’ trajectories (impaired births), restoration of ritual eligibility and social purity, and reintegration as a disciplined bhāgavata practitioner contributing to stable terrestrial order (Pṛthivī-dharma).
The narrative frame
- VarāhaPṛthivī · Didactic, juridical-ritual (manual-like) with moral urgency; consequence-driven instruction framed as compassionate correction rather than mere punishment.
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta (didactic calm) with undertones of Bhayānaka (fear of karmic downfall) and Śuddhi-pradhāna (purificatory resolve).
- Emotional ProgressionFrom warning and moral alarm (impurity/rajas/tamas markers) → vivid anxiety via rebirth consequences → disciplined resolve through vow-structure → reassurance through restored eligibility and bhāgavata reintegration.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityNot applicable as a site-based tīrtha chapter; practices are portable (home/temple observance) and calendar-based rather than location-based.
- Related FestivalDvādaśī observances associated with Vaiṣṇava vrata culture (general; not tied here to a named festival or locale).
Frequently Asked Questions
The text frames ethical self-restraint (śauca, controlled diet, and rule-governed action) as a corrective technology for social harm: transgressions in ritual approach, impurity, and careless conduct are said to destabilize one’s karmic trajectory, while prāyaścitta restores disciplined participation in communal and terrestrial order (with Pṛthivī as the dialogic witness).
A specific lunar marker appears: observance on a dvādaśī (12th lunar day), described as choosing a dvādaśī within any month (yasya kasyāpi māsasya ekāmeva ca dvādaśīm). Most other prescriptions are counted by day-units (e.g., 3, 7, 15, 20, 21 days; saptāha; trirātra) rather than seasons.
Although the instructions are ritual-ethical, the dialogue’s framing with Pṛthivī positions human discipline as a component of terrestrial stability: purity rules, restraint, and regulated consumption function as norms that reduce harmful excess and disorder on Earth, presenting an early model of “ecology through conduct” rather than a geography-based environmental program.
No royal dynasties, named sages, or administrative lineages are referenced. The only explicit figures are Varāha (as instructor) and Pṛthivī (as questioner), with social categories implied through terms like bhāgavata and generic rebirth exempla (animals and humans) used for moral illustration.
Ask anything about Adhyaya 135 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
