Adhyaya 118: Procedure for Divine Worship Services (Ritual Attendant Protocol)
Devopacāra-vidhiḥ
Ritual-Manual
এই অধ্যায়ত শ্ৰীৱৰাহে পৃথিৱীক ভক্ত বা উপচাৰকৰ দৈনিক দেৱোপচাৰ-বিদিৰ শৃঙ্খলাবদ্ধ ক্ৰম বুজাইছে। মন্ত্রেৰে দন্তকাষ্ঠ তোলা, মাটিত স্পৰ্শ নকৰালৈকে দীপ জ্বলাই নথকা, বাৰে বাৰে হাত ধোৱা আৰু মুখ-শুদ্ধিৰ আচাৰ উল্লেখ আছে। তাৰ পিছত গন্ধ, ধূপ, দীপ, পুষ্প আৰু নৈবেদ্য নিৰ্দিষ্ট মন্ত্রসহ অৰ্পণ কৰাৰ বিধান দিয়া হৈছে। লগতে অভ্যঙ্গ (তেল/ঘী মলন), উদৱৰ্তন (চূৰ্ণ ঘঁহা), নিৰ্দিষ্ট পাত্ৰেৰে স্নান আৰু তাৰ পাছত গন্ধ-মাল্য-বস্ত্ৰেৰে অলংকাৰ কৰাৰ নিয়ম বৰ্ণিত। শুচিতা আৰু ক্ৰমবদ্ধ অৰ্পণক মুক্তিলক্ষ্য ভাৱনাৰে যুক্ত কৰি পৃথিৱী-সচেতন ভক্তিচাৰ ৰূপে প্ৰতিপন্ন কৰা হৈছে।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 118
Verse 1
अथ देवोपचारविधिः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ शृणु तत्त्वेन मे भद्रे प्रायश्चित्तं यथाविधि ॥ यथावत्स च दातव्यो मम भक्तेन विद्यया ॥
এতিয়া দেৱোপচাৰৰ বিধি। শ্ৰী বৰাহ ক’লে: হে ভদ্ৰে, তত্ত্ব অনুসাৰে মোৰ পৰা প্ৰায়শ্চিত্ত যথাবিধি শুনা। আৰু ই মোৰ ভক্তে বিদ্যাৰ সৈতে যথাযথভাৱে দিয়া/আচৰণ কৰা উচিত।
Verse 2
वक्ष्यमाणेन मन्त्रेण उद्धृत्य दन्तकाष्ठकम् ॥ दीपं न ज्वालयेत् तावद् यावन्न स्पृश्यते धरा ॥
যি মন্ত্ৰ আগলৈ কোৱা হ’ব, সেই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰি দন্তকাষ্ঠ (দাঁতন) উঠাই ল’ব; যেতিয়ালৈকে ভূমি স্পৰ্শ কৰা নহয়, তেতিয়ালৈকে দীপ জ্বলাই নেদিব।
Verse 3
दीपे प्रज्वालिते तत्र हस्तशौचं तु कारयेत् ॥ ततः प्रक्षाल्य हस्तौ तु पुनरेवमुपागतः ॥
তাত দীপ জ্বলি উঠিলে, তেতিয়া হাত-শৌচ (হাত শুদ্ধি) কৰিব; তাৰ পাছত হাত ধুই, আগৰ দৰে পুনৰ আগবাঢ়ি আহিব।
Verse 4
वन्दयित्वास्य चरणौ दन्तधावनमानयेत् ॥ अनेनैव तु मन्त्रेण दद्याद्वै दन्तकाष्ठकम् ॥
তাঁৰ চৰণদ্বয় বন্দনা কৰি দন্তধাৱনৰ সামগ্ৰী আনিব; আৰু নিশ্চয় এই একে মন্ত্ৰেৰে দন্তকাষ্ঠ (দাঁতন) অৰ্পণ কৰিব।
Verse 5
मन्त्रश्च— भुवनभवन रविसंहरण अनन्तो मध्यश्चेति गृह्णेमं भुवनं दन्तधावनम्
আৰু মন্ত্ৰ এই— “হে ভুৱন-ভৱন (জগতৰ নিবাস), হে ৰবি-সংহৰণ (সূৰ্য হৰণকাৰী), হে অনন্ত, আৰু হে মধ্য (মধ্যস্থিত) দেব! মই এই ভুৱন—এই দন্তধাৱন গ্ৰহণ কৰোঁ।”
Verse 6
यत्त्वया भाषितं सर्वमेवं धर्मविनिश्चयम् ॥ दन्तधावनं दन्ते दद्याद्यावत्कर्म वसुन्धरे ॥
হে বসুন্ধৰা! তোমাৰ দ্বাৰা কোৱা সকলো কথাই এইদৰে ধৰ্ম-নিশ্চয়। বিধি অনুসাৰে, যিমান সময় কৰ্মৰ প্ৰয়োজন, দন্তধাৱন দন্তত স্থাপন কৰিব।
Verse 7
नित्यं शिरसोत्तार्य धृत्वा शिरसि चात्मनः ॥ पश्चात्तु जलपूतेन ततो हस्तेन सुन्दरी
নিত্য শিৰৰ ওপৰত (বস্ত্ৰ/কেশ) সজাই লৈ নিজৰ শিৰত ধৰি, তাৰ পাছত, হে সুন্দৰী, জলদ্বাৰা পবিত্ৰ কৰা হাতেৰে তদনন্তৰ…
Verse 8
कार्याणि मुखकर्माणि स्वल्पेन सलिलेन च ॥ मुखप्रक्षालने चेमं शृणु मन्त्रं च सुन्दरी
মুখ-সম্পৰ্কীয় কৰ্মসমূহ অল্প জলৰে কৰিব লাগে; আৰু মুখ প্ৰক্ষালনৰ সময়ত, হে সুন্দৰী, এই মন্ত্ৰটোও শুনা।
Verse 9
इष्ट्वेममुक्तमन्त्रेण संसारात्तु प्रमुच्यते
এই ঘোষিত মন্ত্ৰেৰে পূজা কৰিলে জীৱ সংসাৰ-বাঁধনাৰ পৰা মুক্ত হয়।
Verse 10
ततः पुष्पाञ्जलिं दत्त्वा भगवन् भक्तवत्सल ॥ नमो नारायणेत्युक्त्वा इमं मन्त्रमुदीरयेत्
তাৰ পাছত ফুলাঞ্জলি অৰ্পণ কৰি, ‘হে ভগৱন, ভক্তৱৎসল,’ আৰু ‘নমো নাৰায়ণ’ বুলি কৈ, এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব লাগে।
Verse 11
मन्त्रज्ञानां यज्ञयष्टारं भूतस्रष्टारमेव च ॥ अन्य पुष्पाणि संगृह्य कल्यमुत्थाय माधवि
তাঁক (ধ্যান/নমস্কাৰ) কৰা—মন্ত্ৰজ্ঞ, যজ্ঞযষ্টা, আৰু ভূতস্ৰষ্টা। তাৰ পাছত অন্য ফুল সংগ্ৰহ কৰি, শুভ সময়ত উঠি, হে মাধৱী…
Verse 12
पूजयेद्देवदेवेशं ज्ञानी भागवतः शुचिः ॥ निपतेद्दण्डवद्भूमौ सर्वकर्मसमन्वितः ॥ कायं निपतितं कृत्वा प्रसीदेति जनार्द्दनम् ॥ शिरसा चाञ्जलिं कृत्वा इमं मन्त्रं मुदाहरेत्
শুচি, জ্ঞানী ভাগৱতে দেৱদেৱেশ প্ৰভুক পূজা কৰিব। সকলো বিধি-কর্মসহ ভূমিত দণ্ডৱৎ প্ৰণাম কৰি দেহ সম্পূৰ্ণ নত কৰি ‘হে জনাৰ্দন, প্ৰসন্ন হওক’ বুলি ক’ব। মূৰ নোৱাই, অঞ্জলি কৰি এই মন্ত্র উচ্চাৰণ কৰিব।
Verse 13
मन्त्रैर्लब्ध्वा संज्ञां त्वयि नाथ प्रसन्ने त्वदिच्छातो ह्यपि योगिनां चैव मुक्तिः
মন্ত্রৰ দ্বাৰা তোমাত আশ্বাস/সঞ্জ্ঞা লাভ কৰি—হে নাথ, তুমি প্ৰসন্ন হ’লে—যোগীসকলৰো মুক্তি নিশ্চয় তোমাৰ ইচ্ছাৰ পৰাই হয়।
Verse 14
यतस्त्वदीयः कर्मकरोऽहमस्मि त्वयोक्तं यत्तेन देवः प्रसीदतु
কাৰণ মই তোমাৰ কৰ্মকাৰ, তোমাৰ সেৱক। সেয়ে, তুমি যি কৈছা তাৰ দ্বাৰাই দেৱস্বৰূপ প্ৰভু প্ৰসন্ন হওক।
Verse 15
एवं मन्त्रविधिं कृत्वा मम भक्तिव्यवस्थितः ॥ पृष्ठतोऽनुपदं गत्वा शीघ्रं यावन्न हीयते
এইদৰে মন্ত্রবিধি সম্পন্ন কৰি, মোৰ ভক্তিত স্থিৰ হৈ, পিঠিৰ ফালে পদে পদে আগবাঢ়িব, শীঘ্ৰে—যেতিয়ালৈকে (বিধি) ক্ষুণ্ণ বা অৱহেলিত নহয়।
Verse 16
एवं सर्वं समादाय मम कर्म दृढव्रतः ॥ शीघ्रं मेऽभ्यञ्जनं दद्यात्तैलेनाथ घृतेन वा
এইদৰে সকলো যথাযথভাৱে গ্ৰহণ/সম্পন্ন কৰি, মোৰ কৰ্মবিধানত দৃঢ়ব্ৰত হৈ, শীঘ্ৰে মোক অভ্যঞ্জন দিব—তেলৰে বা ঘিঁউৰে।
Verse 17
ततः स्नेहं समुद्दिश्य मन्त्रज्ञः कर्मकारकः ॥ एवं चित्तं समाधाय इमं मन्त्रमुदीरयेत्
তাৰ পাছত স্নেহ (তেল বা ঘী) লক্ষ্য কৰি, মন্ত্ৰজ্ঞ আৰু কৰ্মকাৰক সাধকে চিত্ত একাগ্ৰ কৰি এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব।
Verse 18
मया प्रोक्तः क्षमस्वेति तुभ्यं चैव नमो नमः ॥ एवं मन्त्रः समाख्यातस्तेनाज्यात्प्रथमं शिरः
‘মই ক’লোঁ: “ক্ষমা কৰা,” আৰু তোমালৈ নিশ্চয় নমস্কাৰ, নমস্কাৰ।’ এইদৰে মন্ত্ৰ ঘোষণা কৰা হ’ল; সেই মন্ত্ৰেৰে প্ৰথমে মূৰত ঘী লগাব।
Verse 19
दक्षिणाङ्गं ततोऽभ्यज्याद्वाममङ्गं ततोऽनु च ॥ पश्चात्पृष्ठं समभ्यज्य ततोऽभ्यज्यात्कटिं तथा
তাৰ পাছত সোঁফাল অঙ্গত লেপ দিব, তাৰ পিছত বাঁফাল অঙ্গতো। তাৰ পাছত পিঠি ভালদৰে লেপি, তেতিয়া কঁকালো তেনেদৰে লেপিব।
Verse 20
पश्चालिम्पेत् ततो भूमिं गोमयेन दृढव्रतः ॥ तस्य दृष्ट्वा श्रुतं भद्रे गोमयेन सुनिश्चितम्
তাৰ পাছত দৃঢ়ব্ৰতী সাধকে গোবৰৰে ভূমি লেপিব। হে ভদ্ৰে, এই বিষয়ে যি দেখা আৰু শুনা গৈছে, সেয়া গোবৰ-সম্পৰ্কীয় আচাৰ হিচাপে দৃঢ়ভাৱে স্থিৰ।
Verse 21
यानि पुण्यान्यवाप्नोति तानि मे गदतः श्रुणु ॥ आज्यमानमपि तथा यावन्तस्तैलबिन्दवः
যি পুণ্য তেওঁ লাভ কৰে, সেয়া মোৰ কথাৰ পৰা শুনা। তেনেদৰে তেল বা ঘীৰে লেপ দিওঁতে—যিমান তেলৰ বিন্দু, সিমানেই (পুণ্যফল গণ্য)।
Verse 22
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते ॥ ततः पुण्यकृताँल्लोकान्पुरुषो योऽनुलिप्यते
সিমান সংখ্যক হাজাৰ বছৰৰ বাবে মানুহ স্বৰ্গলোকত সন্মানিত হয়। তাৰ পাছত এইদৰে লেপিত/অভ্যঞ্জিত হোৱা পুৰুষে পুণ্যকৰ্মীসকলৰ লোকসমূহ লাভ কৰে।
Verse 23
एकैककणसंख्यातः स्वर्गलोके महीयते ॥ एवं योऽभ्यञ्जयेद्गात्रं तैलेन तु घृतेन वा
প্ৰতিটো কণিকা/বিন্দুৰ গণনাৰ পৰিমাণ অনুসাৰে তেওঁ স্বৰ্গলোকত সন্মানিত হয়। এইদৰে যিয়ে তেল বা ঘিউৰে দেহত অভ্যঙ্গ কৰে, সি তেনে পুণ্য লাভ কৰে।
Verse 24
तावद्वर्षसहस्राणि मम लोके प्रतिष्ठति ॥ अथ चोद्वर्त्तनं भद्रे प्रवक्ष्यामि प्रियं मम
সিমান হাজাৰ বছৰৰ বাবে তেওঁ মোৰ লোকত স্থিত থাকে। এতিয়া, হে ভদ্ৰে, মোৰ প্ৰিয় উদৱৰ্তন (ঘঁহনি/মালিশ) বিষয়ে মই ক’ম।
Verse 25
येन शुध्यन्ति चाङ्गानि मम प्रीतिश्च जायते ॥ भोगिना यदि वा रोध्रं यदि पिप्पलिकामधु
যাৰ দ্বাৰা অঙ্গসমূহ শুদ্ধ হয় আৰু মোৰ প্ৰীতি উৎপন্ন হয়। (ইয়াত) ভোগিনা, অথবা লোধ্ৰ, অথবা পিপ্পলিকা-মধু ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
Verse 26
मधूकमश्वपर्णं वा रोहिणं चैव कर्कटम् ॥ एतेषां प्राप्य लभते शास्त्रज्ञः कर्मकारकः
মধূক, অথবা অশ্বপৰ্ণ; আৰু ৰোহিণ, আৰু কৰ্কটও। এইবোৰ লাভ কৰি, শাস্ত্ৰজ্ঞ আৰু কৰ্মকুশল সাধকে এই প্ৰক্ৰিয়াৰ অভিপ্ৰেত ফল পায়।
Verse 27
यदीच्छेत्परमां सिद्धिं मम कर्मानुसारकः ॥ एवमुद्वर्त्तनं कृत्वा स्नानकर्म तु कारयेत् ॥
যদি মোৰ অনুগামী বিধি-নিয়ম অনুসৰি কৰ্ম কৰি পৰম সিদ্ধি কামনা কৰে, তেন্তে এইদৰে উদৱৰ্তন কৰি তাৰ পাছত স্নান-কর্ম সম্পাদন কৰিব।
Verse 28
तत आमलकं चैव वसुगन्धार्णमुत्तमम् ॥ तेन मे सर्वगात्राणि मर्द्दयित्वा दृढव्रतः ॥
তাৰ পাছত আমলক (আমলখি) আৰু ‘বসুগন্ধাৰ্ণ’ নামে উত্তম সুগন্ধি দ্ৰব্য ল’ব; দৃঢ়-ব্ৰতী সাধকে তাৰে মোৰ সকলো অঙ্গ মর্দন কৰিব।
Verse 29
जलकुम्भं ततो गृह्य इमं मन्त्र मुदाहरेत् ॥ देवानां देवदेवोऽसि देवोऽनादिरभूः परः ॥
তাৰ পাছত জলকুম্ভ লৈ এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব: “তুমি দেৱসকলৰ মাজত দেৱদেৱ; তুমি দেৱতা—অনাদি আৰু পৰম।”
Verse 30
तव व्यक्तस्वरूपेण स्नानं गृह्णीष्व मेऽनघ ॥ एवं तु स्नपनं कुर्यान्मम मार्गानुसारकः ॥
“হে অনঘ, তোমাৰ ব্যক্ত স্বৰূপে মোৰ দ্বাৰা অৰ্পিত এই স্নান গ্ৰহণ কৰা।” এইদৰে মোৰ পথ অনুসৰণ কৰা অনুগামীয়ে স্নাপন সম্পাদন কৰিব।
Verse 31
अथ सौवर्णकुम्भेन रजतस्य घटेन वा ॥ एतेषामप्यलाभे तु कर्मज्ञः कर्म कारयेत् ॥
তাৰ পাছত সোণৰ কুম্ভেৰে বা ৰূপাৰ ঘটৰে এই কৰ্ম কৰিব। এইবোৰো নাপালে, কৰ্মজ্ঞ ব্যক্তিয়ে উপযুক্ত বিকল্পেৰে ৰীতি সম্পাদন কৰাব।
Verse 32
ताम्रकुम्भमयेनैव कुर्यात्स्नपनमुत्तमम् ॥ एवं तु स्नपनं कृत्वा विधिदृष्टेन कर्मणा ॥
তাম্ৰকুম্ভেৰে সৰ্বোত্তম স্নাপন-বিধি সম্পন্ন কৰিব। এইদৰে বিধিদৃষ্ট কৰ্ম অনুসাৰে স্নাপন কৰি আগলৈ প্ৰৱৰ্ত্তিত হ’ব।
Verse 33
पश्चाद्गन्धः प्रदातव्यः प्रकृष्टो मन्त्रसंयुतः ॥ सर्वगन्धाः सौमनस्याः सर्ववर्णाश्च ते मताः ॥
তাৰ পিছত মন্ত্রসহিত উৎকৃষ্ট গন্ধ অৰ্পণ কৰিব লাগে। সকলো গন্ধ ‘সৌমনস্য’ (মন প্ৰসন্নকাৰী) বুলি গণ্য, আৰু সিহঁত সকলো বৰ্ণ/বৈচিত্ৰ্যৰূপে মান্য।
Verse 34
उत्पन्नाः सर्वलोकेषु त्वया सत्येषु योजिताः ॥ मया च ते तवाङ्गेषु तानावह शुचीन् प्रभो ॥
হে প্ৰভো, এই গন্ধসমূহ সকলো লোকত উৎপন্ন আৰু তুমি সিহঁতক সত্য-ব্যৱস্থাত যোজিত কৰিছা। মই সিহঁতক তোমাৰ অঙ্গসমূহলৈ আনিছোঁ—হে শুচি গন্ধ, ইয়ালৈ আহা।
Verse 35
मम भक्त्या सुसन्तुष्टः प्रतिगृह्णीष्व माधव ॥ एवं गन्धान्स्ततो दत्त्वा उत्कृष्टं कर्म कारयेत् ॥
মোৰ ভক্তিত সন্তুষ্ট হৈ, হে মাধৱ, এইসমূহ গ্ৰহণ কৰা। এইদৰে তাৰ পিছত গন্ধসমূহ অৰ্পণ কৰি, উৎকৃষ্ট কৰ্ম/বিধি যথাক্ৰমে সম্পন্ন কৰাব।
Verse 36
ततः पुष्पाञ्जलिं दत्त्वा इमं मन्त्र मुदीरयेत् ॥ जलजं स्थलजं चैव पुष्पं कालोद्भवं शुचि ॥
তাৰ পিছত পুষ্পাঞ্জলি অৰ্পণ কৰি এই মন্ত্র উচ্চাৰণ কৰিব: “জলজ, স্থলজ আৰু কালোদ্ভৱ—এই শুচি পুষ্প।”
Verse 37
मम संसारमोक्षाय गृह्ण गृह्ण ममाच्युत ॥ एवंविधोपचारेण अर्चयित्वा मम प्रियम्
“মোৰ সংসাৰ-মোক্ষৰ বাবে এইটো গ্ৰহণ কৰক, গ্ৰহণ কৰক, হে অচ্যুত।” এইদৰে সন্মানজনক উপচাৰে মোৰ প্ৰিয় বস্তুৰ অর্চনা কৰি—
Verse 38
पश्चाद्धूपं च मे दद्याद् सुगन्धद्रव्यसम्मितम् ॥ धूपं गृह्य विधानॆन मयोक्तं सुखवल्लभम्
তাৰ পিছত সুগন্ধি দ্ৰব্যেৰে সংমিশ্ৰিত ধূপ মোক অৰ্পণ কৰিব লাগে। বিধি অনুসাৰে ধূপ গ্ৰহণ কৰি—মই কোৱা আৰু ফলত সুখদায়ক, প্ৰিয়—
Verse 39
उभयेषु कुलेष्वात्मा धूपमन्त्रं उदीरयेत् ॥ वनस्पतिरसं दिव्यं बहुद्रव्यसमन्वितम्
উভয় বংশৰ মঙ্গলৰ বাবে উপাসকে ধূপ-মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব। (ধূপ) বনস্পতিৰ দিব্য ৰস, বহু দ্ৰব্যেৰে সংযুক্ত,
Verse 40
मम संसारमोक्षाय धूपोऽयं प्रतिगृह्यताम् ॥ मन्त्रः— शान्तिर्वै सर्वदेवानां शान्तिर्मम परायणम्
“মোৰ সংসাৰ-মোক্ষৰ বাবে এই ধূপ গ্ৰহণ কৰা হওক।” মন্ত্ৰ: “সকলো দেৱতাৰ লক্ষ্য নিশ্চয়েই শান্তি; শান্তিয়েই মোৰ পৰম আশ্ৰয়।”
Verse 41
सांख्यानां शान्तियोगेन धूपं गृह्ण नमोऽस्तु ते ॥ त्राता नान्योऽस्ति मे कश्चित् त्वां विहाय जगद्गुरो
“সাংখ্যসকলৰ শান্তি-যোগৰ অনুশাসনে ধূপ গ্ৰহণ কৰক; আপোনালৈ নমস্কাৰ। হে জগতগুৰু, আপোনাক বাদ দি মোৰ আন কোনো ত্ৰাতা নাই।”
Verse 42
एवमभ्यर्च्चनं कृत्वा माल्यगन्धानुलेपनैः ॥ पश्चाद्वस्त्रं च वै दद्यात् क्षौमशुक्लं सपीतकम्
এইদৰে মালা, সুগন্ধি আৰু অনুলেপনেৰে পূজা সম্পন্ন কৰি, তাৰ পাছত নিশ্চয়েই বস্ত্ৰ দান কৰিব—শুভ্ৰ ক্ষৌম (লিনেন) আৰু তাৰ সৈতে পীত বস্ত্ৰ।
Verse 43
एवं चैव समादाय कृत्वा शिरसि चाञ्जलिम् ॥ दिव्ययोगं समादाय इमं मन्त्रमुदीरयेत्
এইদৰে নিবেদন গ্ৰহণ কৰি, মূৰত অঞ্জলি (যোৰা হাত) স্থাপন কৰি, দিব্য যোগ-অনুশাসন অৱলম্বন কৰি, এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব।
Verse 44
प्रीयतां भगवान् पुरुषोत्तमः श्रीनिवासः श्रीमानानन्दरूपः ॥ गोप्ता कर्ताधिकर्ता मान्यनाथ भूतनाथ आदिरव्यक्तरूपः ॥ क्षौमं वस्त्रं पीतरूपं मनोज्ञं देवाङ्गे स्वे गात्रप्रच्छादनाय
ভগৱান পুৰুষোত্তম—শ্ৰীনিবাস, শ্ৰীমান আনন্দ-স্বরূপ—প্ৰসন্ন হওক। তেওঁ ৰক্ষক, কৰ্তা আৰু অধিকার্ত্তা; মান্য নাথ, ভূতনাথ, আদ্য অব্যক্ত-ৰূপ। দেৱৰ নিজ দিৱ্য দেহ আৱৰণৰ বাবে এই মনোহৰ পীতবৰ্ণ ক্ষৌম বস্ত্ৰ গ্ৰহণ কৰক।
Verse 45
गृहीत्वा प्रणवाद्येन धर्मपुण्येन संवृतः
প্ৰণৱ (ওঁকাৰ) আদি কৰি, ধৰ্ম আৰু পুণ্যৰে আৱৃত হৈ, (সেয়া) গ্ৰহণ কৰি।
Verse 46
इदं परायणं परस्परप्रीतिकरं प्राणरक्षणं प्राणिनां स्विष्टं तदनुकल्पं सत्यमुपयुक्तमात्मने तद्देव गृहाण
এই (নিবেদন/ক্ৰিয়া) পৰম আশ্ৰয়, পৰস্পৰ প্ৰীতি উৎপাদক আৰু প্ৰাণীসকলৰ প্ৰাণ-ৰক্ষাকাৰী; ই সু-অৰ্পিত, যোগ্য অনুসাৰে, সত্য আৰু আত্মাৰ বাবে উপকাৰী—সেয়ে, হে দেৱ, ই গ্ৰহণ কৰক।
Verse 47
एवं तु प्रापणं कृत्वा मम मार्गानुसारकः ॥ मुखप्रक्षालनं दत्त्वा शीघ्रम् एव प्रकल्पितम्
এইদৰে মোৰ বিধি অনুসাৰে প্ৰাপণ প্ৰস্তুত কৰি, মোৰ পথ অনুসৰণকাৰীয়ে শীঘ্ৰে মুখ-প্ৰক্ষালনৰ বাবে জল অৰ্পণৰ ব্যৱস্থা কৰিব।
Verse 48
शुचिः स्तुवति देवानाम् एतदेव परायणम् ॥ शौचार्थं तु जलं गृह्णन् कृत्वा प्रापणम् उत्तमम्
শুচি হৈ দেৱতাসকলক স্তৱ কৰা—ইয়েই নিশ্চয় সৰ্বোচ্চ আশ্ৰয়। শৌচাৰ্থে জল গ্ৰহণ কৰি, উত্তম প্ৰাপণ প্ৰস্তুত কৰা উচিত।
Verse 49
एवं तु भोजनं दत्त्वा व्यपनीय तु प्रापणम् ॥ ताम्बूलं तु ततो गृह्य छेमं मन्त्रम् उदीरयेत्
এইদৰে ভোজন অৰ্পণ কৰি, তাৰ পাছত প্ৰাপণৰ ব্যৱস্থা আঁতৰাই, তেতিয়া তাম্বূল গ্ৰহণ কৰি ক্ষেম (শুভ) মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব।
Verse 50
मन्त्रः— अलङ्कारं सर्वतो देवानां द्रव्यानुक्तौ सर्वसौगन्धिकादिभिः गृह्य ताम्बूलं लोकनाथ विशिष्टम् अस्माकं च भवनं तव प्रतिमा च ह
মন্ত্ৰ: ‘সৰ্বতো দেৱতাসকলৰ অলংকাৰ—সৰ্বসৌগন্ধিক আদি দ্ৰব্যসহ—এই তাম্বূল গ্ৰহণ কৰি, হে লোকনাথ, ই বিশেষ; আৰু আমাৰ নিবাস আৰু তোমাৰ প্ৰতিমাও সন্মানিত হওক।’
Verse 51
अलङ्कारं मुखे श्रेष्ठं तव प्रीत्या मया कृतम् ॥ मुखप्रसाधनं श्रेष्ठं देव गृह्ण मया कृतम्
‘তোমাৰ প্ৰীতিৰ বাবে মুখৰ শ্ৰেষ্ঠ অলংকাৰ মই প্ৰস্তুত কৰিলোঁ। হে দেৱ, মোৰ দ্বাৰা প্ৰস্তুত এই শ্ৰেষ্ঠ মুখ-প্ৰসাধন গ্ৰহণ কৰা।’
Verse 52
एतेनैवोपचारेण मद्भक्तः कर्म कारयेत् ॥ अनुमुक्तो महालोकान् पश्यते मम नित्यशः
এই একে উপচাৰ (সেৱা-বিধি) দ্বাৰাই মোৰ ভক্তে কৰ্ম-ক্ৰিয়া সম্পাদন কৰাব। যথাবিধি অনুমুক্ত হৈ সি সদায় মোৰ মহালোকসমূহ দৰ্শন কৰে।
Verse 53
मन्त्रश्च— तद्भगवन्त्वां गुणश्च आत्मनश्चापि गृह्ण वारिणः सर्वदेवतानां मुखमेव प्रक्षालयेत् ॥ एतेन मन्त्रेण सुगन्धधूपदीपनैवेद्यं पुनरेवं समर्पयेत्
আৰু মন্ত্র এইদৰে: ‘হে ভগৱন, এই গুণসমূহ আৰু জলেৰে অৰ্পিত আত্মাকো গ্ৰহণ কৰক।’ জলেৰে সকলো দেবতাৰ কেৱল মুখ প্ৰক্ষালন কৰিব। এই মন্ত্রেৰে সুগন্ধ ধূপ, দীপ আৰু নৈবেদ্য পুনৰ সেইদৰে সমৰ্পণ কৰিব।
Verse 54
मन्त्राः ऊचुः ॥ स्नेहं स्नेहेन संगृह्य लोकनाथ मया हृतम् ॥ सर्वलोकेषु सिद्धात्मा ददाम्यात्मकरेण च
মন্ত্রসমূহে ক’লে: ‘হে লোকনাথ, স্নেহক স্নেহেৰে সংগ্ৰহ কৰি মই আনিছোঁ। হে সকলো লোকত সিদ্ধাত্মা, মই ইয়াক নিজৰ হাতেৰে দান কৰোঁ।’
Verse 55
करेण तस्य चूर्णेन पिष्टचूर्णेन वा पुनः ॥ एतदुद्वर्त्तनं कुर्यान् मम गात्रसुखावहम्
হাতেৰে সেই চূৰ্ণেৰে—অথবা পুনৰ পিষ্ট চূৰ্ণেৰে—এই উদৱৰ্তন (মৰ্দন) কৰিব, যি মোৰ অঙ্গসমূহক সুখ দান কৰে।
Verse 56
कर्मण्यन्यापि माल्यानि ततो मह्यं प्रदापयेत् ॥ तदेव चार्च्चनं कृत्वा कर्मण्यः कर्मसम्मितः
তাৰ পাছত কৰ্মৰ উপযোগী আন মাল্যসমূহো মোক প্ৰদান কৰিব। সেই একে অৰ্চ্চন সম্পন্ন কৰি, কৰ্মযোগ্য অধিকারীয়ে বিধানমতে কৰ্ম কৰে।
Verse 57
वस्त्रैर्विभूषणं कृत्वा मम गात्रानुसारि यत् ॥ पश्चात्पुष्पं गृहीत्वा तु आसनं चोपकल्पयेत् ॥
মোৰ দেহৰ অনুৰূপভাৱে বস্ত্ৰ আৰু ভূষণেৰে সজ্জা কৰি; তাৰ পাছত ফুল লৈ, তাৰ পিছত আসন (আসন) প্ৰস্তুত কৰিব।
Frequently Asked Questions
The chapter’s internal logic presents disciplined śauca (cleanliness and controlled bodily conduct) and orderly devopacāra (sequenced offerings with mantras) as a normative ethic of practice. It frames material substances—water, oils, flowers, incense, cloth—not as ends in themselves but as regulated media for cultivating reverence, restraint, and liberation-oriented intent (saṃsāra-mokṣa), expressed through repeated mantra-guided actions.
No explicit calendrical markers (tithi, nakṣatra, māsa, ṛtu, or vrata-days) are specified in the provided text. The procedures are presented as nitya-oriented (regular/daily) ritual discipline, indicated by phrases such as “nityam,” but without lunar-phase or seasonal scheduling.
Environmental/terrestrial balance is implied through the dialogic frame with Pṛthivī and through the emphasis on substances drawn from the earth-system—jala (water), gomaya (cow-dung), vanaspati-rasa (plant essences), jalaja/sthalaja puṣpa (aquatic/terrestrial flowers). The text models an ethic of measured use and purification: careful handling of water for śauca, plant-based aromatics, and natural materials integrated into a controlled ritual economy rather than wasteful consumption.
No royal genealogies, dynastic lineages, or named sages beyond the principal divine instructor (Varāha/Nārāyaṇa/Mādhava/Puruṣottama as epithets within mantras) are referenced in the provided chapter segment. The content is primarily procedural, focusing on the ritual attendant/devotee (karmakāraka, mantrajña) rather than historical personages.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.