Adhyaya 114: The Varāha Incarnation and Pṛthivī’s Inquiries on Ritual Procedure and Devotional Outcomes

Verse 1

अथ श्रीवराहावतारः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ संस्तूयमानो भगवान्मुनिभिर्मन्त्रवादिभिः ॥ तुष्टो नारायणो देवः केशवः परमो विभुः ॥

এতিয়া শ্ৰীৱৰাহ অৱতাৰৰ বৃত্তান্ত। শ্ৰীৱৰাহ ক’লে: মন্ত্ৰপাঠত নিপুণ মুনিসকলৰ দ্বাৰা সংস্তূত হৈ ভগৱান প্ৰসন্ন হ’ল—নাৰায়ণ দেৱ, কেশৱ, পৰম বিভূ।

Verse 2

ततो ध्यानं समास्थाय दिव्यं योग्यं च माधवः ॥ मधुरं स्वरमास्थाय प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥

তেতিয়া মাধৱে দিৱ্য আৰু যোগ্য ধ্যানত স্থিত হৈ, মধুৰ স্বৰ ধৰি বসুন্ধৰা (পৃথিৱী)ক প্ৰত্যুত্তৰ দিলে।

Verse 3

तव देवि प्रियार्थाय भक्त्या यं त्वं व्यवस्थिताः ॥ कारयिष्यामि ते सर्वं यत्ते हृदि व्यवस्थितम् ॥

হে দেবী, তোমাৰ প্ৰিয়াৰ্থে—ভক্তিৰে তুমি দৃঢ় সংকল্পত স্থিত হোৱা বাবে—তোমাৰ হৃদয়ত যি স্থিৰ হৈছে, সেই সকলো মই সম্পন্ন কৰিম।

Verse 4

अहं त्वां धारयिष्यामि सशैलवनकाननाम् ॥ ससागरां ससरितं सप्तद्वीपसमन्विताम् ॥

মই তোমাক ধাৰণ কৰিম—পৰ্বত, বন আৰু উপবনসহ; সাগৰ আৰু নদীসহ; সপ্তদ্বীপেৰে সমন্বিত ৰূপে।

Verse 5

एवमाश्वासयित्वा तु वसुधां स च माधवः ॥ रूपं संकल्पयामास वाराहं सुमहौजसम् ॥

এইদৰে বসুধা (পৃথিৱী)ক আশ্বস্ত কৰি, সেই মাধৱে তেতিয়া অতি মহাতেজস্বী বৰাহ—শূকৰ-ৰূপ—নিজৰ বাবে সংকল্প কৰিলে।

Verse 6

षट् सहस्राणि चोच्छ्रायो विस्तारेण पुनस्त्रयः ॥ एवं नवसहस्राणि योजनानां विधाय च ॥

তেওঁৰ উচ্চতা ছয় হাজাৰ যোজন, আৰু প্ৰস্থ পুনৰ তিন (হাজাৰ); এইদৰে নৱ হাজাৰ যোজনৰ পৰিমাপ স্থিৰ কৰা হ’ল।

Verse 7

वामया दंष्ट्रया गृह्य उज्जहार च मेदिनीम् ॥ सपर्वतवनाकारां सप्तद्वीपां सपत्तनाम् ॥

তেওঁ বাওঁ দন্ত্ৰাৰে ধৰিত্ৰীক ধৰি মেদিনীকে ওপৰলৈ তুলি আনিলে—পৰ্বত আৰু বনাঞ্চলৰ আকাৰসহ, সাত দ্বীপ আৰু তাৰ নগৰ-জনপদসহ।

Verse 8

नगा विलग्नाः पतिताः केचिद्विज्ञानसंश्रिताः ॥ शोभन्ते च विचित्राङ्गमेघाः सन्ध्यागमे यथा ॥

কিছুমান পৰ্বত আঁকোৱালি ধৰি আছিল, কিছুমান পতিত হৈছিল; সিহঁত গোধূলিৰ আগমনত বিচিত্ৰ আকাৰৰ মেঘৰ দৰে শোভা পাইছিল—যেতিয়া ধৰিত্ৰী উঠাই অনা হৈছিল।

Verse 9

चन्द्रनिर्मलसङ्काशा वराहमुखसंस्थिताः ॥ शोभन्ते चक्रपाणेश्च मृणालं कर्दमे यथा ॥

চন্দ্ৰৰ নিৰ্মল দীপ্তিৰ দৰে উজ্জ্বল, আৰু বৰাহৰ মুখমণ্ডলত অৱস্থিত হৈ, সিহঁত শোভা পাইছিল—যেন কাদাত পদ্মৰ আঁহ—চক্ৰধাৰীজনৰ ওপৰত।

Verse 10

तस्यामेव तु कालस्य परिमाणं युगेषु च ॥ एकसप्ततिके कल्पे कर्दमोऽयं प्रजापतिः ॥

সেই একে সময়তেই, আৰু যুগসমূহত কালের পৰিমাপ অনুসাৰে: একাত্তৰতম কল্পত এই কৰ্দমক প্ৰজাপতি বুলি গণ্য কৰা হয়।

Verse 11

ततः पृथिव्या देवश्च भगवान्विष्णुरव्ययः ॥ अन्योन्याभिमताश्चैव वाराहे कल्प उत्तमे ॥

তাৰ পাছত ধৰিত্ৰীৰ বিষয়ে, দেৱ—ভগৱান বিষ্ণু, অব্যয়—তেওঁৰ সৈতে পৰস্পৰে সন্মত হৈছিল; এইদৰে উত্তম বৰাহ-কল্পত বৰ্ণিত।

Verse 12

सा गौः स्तुवति तं चैव पुराणं परमाव्ययम् ॥ योगेन परमेनैव शरणं चैव गच्छति

সেই গাই (পৃথিৱী) তেওঁক স্তৱ কৰে আৰু সেই পৰম, অব্যয় পুৰাণো পাঠ কৰে; আৰু কেৱল পৰম যোগৰ দ্বাৰাই সঁচাকৈয়ে তেওঁতেই শৰণ লয়।

Verse 13

आधारः कीदृशो देव उपयोगश्च कीदृशः ॥ कालेकाले च देवेश कर्मणश्चापि कीदृशः

‘হে দেৱ! আধাৰ (ভিত্তি) কেনেকুৱা হ’ব লাগে, আৰু ব্যৱহাৰ/বিধি কেনেকুৱা? আৰু সময়ে সময়ে, হে দেৱেশ্বৰ! কৰ্ম (অনুষ্ঠান) কেনেকুৱা হ’ব লাগে?’

Verse 14

कीदृशी पश्चिमा सन्ध्या कीदृशी ह्यर्धबाह्यतः ॥ शेषाः समानास्त्वा देव ये तु कर्माणि कुर्वते

‘পশ্চিমীয়া সন্ধ্যা (সায়ং-সন্ধ্যা) কেনেকুৱা, আৰু “অর্ধ-বাহ্য” অৱস্থাৰ দিশত কেনেকুৱা? হে দেৱ! বাকী বিষয়সমূহ একে ধৰণৰ; যিসকলে কৰ্ম কৰে, তেওঁলোকৰ বিষয়ে (কওক)।’

Verse 15

किंनु संस्थापने देव आवाहनविसर्जने ॥ अगुरुं गन्धधूपं च प्रमाणं गृह्यते कथम्

‘তাৰ পাছত, হে দেৱ! প্ৰতিষ্ঠা (সংস্থাপন) আৰু আহ্বান-ৱিসৰ্জনত—অগৰু, সুগন্ধি আৰু ধূপৰ সঠিক প্ৰমাণ (মাপ) কেনেকৈ লোৱা হয়?’

Verse 16

कथं पाद्यं च गृह्णाति स्नापनालेपनानि च ॥ कथं दीपश्च दातव्यः कन्दमूलफलानि च

‘পাদ্য (পদধৌত জল) তেওঁ কেনেকৈ গ্ৰহণ কৰে, আৰু স্নান আৰু লেপনো কেনেকৈ? আৰু দীপ কেনেকৈ অৰ্পণ কৰিব লাগে, আৰু কন্দ-মূল-ফলো কেনেকৈ (অৰ্পণ কৰিব লাগে)?’

Verse 17

आसनं शयनं चैव किङ्कर्म्मापि विधीयते ॥ कथं पूजादि कर्त्तव्यं प्राणास्तत्र च वै कति

আসন আৰু শয়ন-স্থানো কি বিধান কৰা হৈছে, আৰু কিদৰে পৰিচৰ্যা-সেৱা কৰিব লাগে? পূজা আদি কেনেকৈ কৰিব, আৰু তাত ‘প্ৰাণ’ কিমান বুলি গণ্য কৰা হয়?

Verse 18

पश्चिमापूर्वसन्ध्यायां किं पुण्यं चापि तत्र वै ॥ शरदि कीदृशं कर्म शिशिरे कर्म कीदृशम्

সন্ধ্যা-বিধিত—সন্ধ্যা আৰু প্ৰভাতৰ সন্ধ্যাত—তাত সঁচাকৈ কিমান পুণ্য লাভ হয়? আৰু শৰৎ ঋতুত কেনেকুৱা কৰ্ম উপযুক্ত, আৰু শীত (শিশিৰ) ঋতুত কেনেকুৱা কৰ্ম উপযুক্ত?

Verse 19

यानि तत्रोपभोग्यानि पुष्पाणि च फलानि च ॥ कर्मण्यास्ते अकर्मण्या ये च शास्त्रबहिष्कृताः

তাত উপভোগ/অৰ্পণৰ যোগ্য ফুল আৰু ফল কোনবোৰ? কৰ্মকাণ্ডত কোনবোৰ যোগ্য আৰু কোনবোৰ অযোগ্য—শাস্ত্ৰে যিবোৰ বর্জিত কৰিছে সেয়াও?

Verse 20

किं कर्मणा भोगवता तावद्गच्छति माधवम् ॥ कथं कर्म न चान्नेषु अतिगच्छति कीदृशम्

ভোগসহিত কেনেকুৱা কৰ্মৰ দ্বাৰা মানুহ মাধৱক লাভ কৰে? আৰু অন্ন-নৈবেদ্য আদি বিষয়ে কৰ্ম কেনেকৈ অতিরিক্ত নহয়—উচিত সীমা কেনেকুৱা?

Verse 21

अर्च्चायाः किं प्रमाणं तु स्थापनाṃ चापि कीदृशम् ॥ परिमाणं कथं देव उपवासश्च कीदृशः

অৰ্চা (মূৰ্তি)-ৰ যথোচিত প্ৰমাণ কিমান, আৰু তাৰ স্থাপন কেনেকুৱা? হে দেৱ, পৰিমাপ কেনেকৈ নিৰ্ণয় কৰিব, আৰু উপবাস কেনেকুৱা বিধান কৰা হৈছে?

Verse 22

पीतकं शुक्लरक्तं वा कथं गृह्णाति वाससाम् ॥ तेषां तु कानि वस्त्राणि यैर्हितं प्रतिपद्यते

পীত, শ্বেত বা ৰক্ত—বস্ত্ৰ কেনেকৈ গ্ৰহণ কৰা হয়? আৰু কোনবোৰ বস্ত্ৰেৰে তেওঁলোকৰ যথোচিত হিত লাভ হয়?

Verse 23

केषु लोकेषु गच्छन्ति मधुपर्कस्य भक्षणात् ॥ स्तवे परमकालेऽपि तव भक्तस्य माधव

মধুপাৰ্ক ভক্ষণ কৰিলে তেওঁলোকে কোন কোন লোকলৈ যায়? আৰু পৰম অন্তিম সময়তো, হে মাধৱ, তোমাৰ ভক্তৰ গতি-ফল কি হয়?

Verse 24

किम्प्रमाणं तु दातव्यं मधुपर्कसमन्वितम् ॥ कानि मांसानि ते देव फलं शाकस्य कीदृशः

মধুপাৰ্কসহ কিমান পৰিমাণ দান কৰিব লাগে? হে দেৱ, কোন কোন মাংস উপযুক্ত, আৰু শাক-সব্জি অৰ্ঘ্য/ভক্ষণৰ ফল কেনেকুৱা?

Verse 25

प्रापणेष्वपि युज्येत कर्म शास्त्रसमायुतम् ॥ आहूतस्य च मन्त्रेण आगते धर्मवत्सल

প্ৰাপ্তি বা গ্ৰহণৰ বিষয়তো শাস্ত্ৰসম্মত কৰ্মে যুক্ত হ’ব লাগে। আৰু মন্ত্ৰেৰে আহ্বান কৰা জন আহিলে, হে ধৰ্মৱৎসল…

Verse 26

केन मन्त्रविधानॆन प्राशनं ते प्रदीयते ॥ व्रतस्य चोपचारेषु अर्च्चयित्वा यथाविधि

কোন মন্ত্ৰবিধানে তোমালৈ প্ৰাশন (ভোজন-গ্ৰহণ) নিবেদন কৰা হয়? আৰু ব্ৰতৰ উপচাৰসমূহত, বিধিমতে অর্চনা কৰি…

Verse 27

केऽत्र भुञ्जन्ति तद्देव सर्वशुद्धिकरं परम् ॥ ये तु एकाशिनो देवमुपसर्पन्ति माधवम्

হে দেৱ! ইয়াত কোনে সেই পৰম, সৰ্বশুদ্ধিকৰ উপায় গ্ৰহণ কৰে? আৰু যিসকলে একবাৰ আহাৰ কৰি দেৱ মাধৱক উপসৰ্গ কৰে…

Verse 28

तेषां तु का गतिर्देव तव मार्गानुसारिणाम् ॥ व्रतं कृत्वा यथोक्तेन येऽभिगच्छन्ति माधवम्

হে দেৱ! তোমাৰ পথ অনুসৰণ কৰা লোকসকলৰ গতি কি? যিসকলে যথোক্ত বিধিমতে ব্ৰত পালন কৰি মাধৱক অভিগমন কৰে।

Verse 29

तेषां तु का गतिर्देव तव भक्तिं प्रकुर्वताम् ॥ कृच्छ्रसांतपने कृत्वा येऽभिगच्छन्ति माधवम्

হে দেৱ! তোমাৰ প্ৰতি ভক্তি সাধন কৰা লোকসকলৰ গতি কি? যিসকলে কৃচ্ছ্ৰ-সান্তপন তপস্যা সম্পন্ন কৰি মাধৱক অভিগমন কৰে।

Verse 30

कां गतिं ते प्रपद्यन्ते तव कर्मपरायणाः ॥ वाय्वाहारं ततः कृत्वा कृष्णं समधिगच्छति

তোমাৰ সেৱাৰ কৰ্মত পৰায়ণ লোকসকলে কোন গতি লাভ কৰে? তাৰ পাছত ‘বায়্বাহাৰ’ (বায়ুতে জীৱনধাৰণ) কৰি কৃষ্ণক লাভ কৰে।

Verse 31

तेषां तु का गतिः कृष्ण तव भक्तौ व्यवस्थिताः ॥ अक्षारलवणं कृत्वा येऽभिगच्छन्ति चाच्युतम्

হে কৃষ্ণ! তোমাৰ ভক্তিত সুদৃঢ়ভাৱে স্থিত লোকসকলৰ গতি কি? যিসকলে ‘অক্ষাৰ-লৱণ’ আচাৰ পালন কৰি অচ্যুতক অভিগমন কৰে।

Verse 32

कां गतिं ते प्रपद्यन्ते तव कर्मानुसारिणः ॥ कृत्वा पयोव्रतं चैव येऽभिगच्छन्ति चाच्युतम् ॥

হে প্ৰভু! যিসকলে তোমাৰ কৰ্ম-বিধান অনুসৰি চলে, পয়োব্ৰত পালন কৰি আৰু অচ্যুতৰ চৰণত আশ্ৰয় লয়, তেওঁলোকে কোন গতি লাভ কৰে?

Verse 33

ते कां गतिं प्रपद्यन्ते नरा ये व्रतक॑रिणः ॥ दत्त्वा गवाह्निकं चैव ये प्रपद्यन्ति माधवम् ॥

হে প্ৰভু! যিসকল নৰ ব্ৰত পালনকাৰী, গৱাহ্নিক দান অৰ্পণ কৰি আৰু মাধৱৰ আশ্ৰয় গ্ৰহণ কৰে, তেওঁলোকে কোন গতি লাভ কৰে?

Verse 34

कां गतिं ते प्रपद्यन्ते तव भक्त्या व्यवस्थिताः ॥ उञ्छवृत्तिं समास्थाय येऽभिगच्छन्ति माधवम् ॥

হে প্ৰভু! যিসকলে তোমাৰ ভক্তিত স্থিৰ, উঞ্ছবৃত্তি (শস্য কুড়াই জীৱিকা) অৱলম্বন কৰি আৰু মাধৱৰ চৰণত গমন কৰে, তেওঁলোকে কোন গতি লাভ কৰে?

Verse 35

कां गतिं ते प्रपद्यन्ते नरा भिक्षोपजीविनः ॥ गृहस्थधर्मं कृत्वा वै येऽभिगच्छन्ति माधवम् ॥

হে প্ৰভু! যিসকল নৰ ভিক্ষাৰে জীৱিকা কৰে, আৰু গৃহস্থধৰ্ম নিশ্চয়কৈ সম্পন্ন কৰি মাধৱৰ চৰণত গমন কৰে, তেওঁলোকে কোন গতি লাভ কৰে?

Verse 36

काँल्लोकांस्ते प्रपद्यन्ते तव क्षेत्रेषु ये मृताः ॥ कृत्वा पञ्चातपं चैव माधवाय प्रयच्छति ॥

হে প্ৰভু! যিসকলে তোমাৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰসমূহত মৃত্যু বরণ কৰে, তেওঁলোকে কোন কোন লোক লাভ কৰে? আৰু যি পঞ্চাতপ তপস্যা কৰি তাৰ ফল মাধৱলৈ অৰ্পণ কৰে, তাৰ গতি কি?

Verse 37

कां गतिं वै परायान्ति ये तु पञ्चातपे मृताः ॥ कण्ठशय्यां समासाद्य ये प्रपश्यन्ति चाच्युतम् ॥

পঞ্চাতপ তপস্যাত নিমগ্ন হৈ যিসকলে মৃত্যু বরণ কৰে, সিহঁতে সত্যই কোন গতি লাভ কৰে? আৰু যিসকলে কণ্ঠশয্যা-ব্ৰত আশ্ৰয় কৰি অচ্যুতক দৰ্শন কৰে, সিহঁতৰ গতি কি?

Verse 38

तेषां तु का गतिर्देव कण्ठशय्यां समाश्रिताः ॥ आकाशशयनं कृत्वा ये प्रपद्यन्ति चाच्युतम् ॥

হে দেৱ! কণ্ঠশয্যা-ব্ৰত আশ্ৰয় কৰা লোকসকলৰ গতি কি? আৰু যিসকলে আকাশশয়ন কৰি অচ্যুতৰ শৰণ লয়, সিহঁতে কোন গতি লাভ কৰে?

Verse 39

तेषां तु का गतिः कृष्ण तव भक्तिपरायणाः ॥ गोव्रजे शयनं कृत्वा ये प्रपद्यन्ति केशवम् ॥

হে কৃষ্ণ! তোমাৰ ভক্তিত পৰায়ণ যিসকলে গোব্ৰজত শয়নস্থান কৰি কেশৱৰ শৰণ লয়, সিহঁতৰ তেন্তে গতি কি?

Verse 40

तेषां तु का गतिर्ब्रह्मंस्तव भक्तिपथे स्थिताः ॥ शाकाहारं ततः कृत्वा येऽभिगच्छन्ति चाच्युतम् ॥

হে ব্ৰাহ্মণ! যিসকলে তোমাৰ ভক্তিপথত স্থিত থাকে আৰু তাৰ পাছত শাকাহাৰ গ্ৰহণ কৰি অচ্যুতৰ ওচৰলৈ যায়, সিহঁতৰ গতি কি?

Verse 41

तेषां तु का गतिर्देव कणभक्षास्तु ये नराः ॥ पञ्चगव्यं ततः पीत्वा येऽभिगच्छन्ति माधवम् ॥

হে দেৱ! যিসকল মানুহ কণভক্ষ, অৰ্থাৎ দানা/কণামাত্ৰ আহাৰ কৰি জীৱন ধাৰে, সিহঁতৰ গতি কি? আৰু যিসকলে তাৰ পাছত পঞ্চগব্য পান কৰি মাধৱৰ ওচৰলৈ যায়, সিহঁতে কোন গতি লাভ কৰে?

Verse 42

तेषां तु का गतिर् देव ये नरा यावकाशिनः ॥ आहारं गोमयं कृत्वा येऽभिगच्छन्ति केशवम् ॥

হে দেৱ! যিসকল নৰাই যৱ আহাৰ কৰি, গোময়ক ভোজন কৰি কেশৱৰ শৰণ লয়, তেওঁলোকৰ গতি কি?

Verse 43

नारायण गतिस्तेषां कीदृशोऽत्र विधिः स्मृतः ॥ सक्तुं वै भक्षयित्वा तु ये प्रपद्यन्ति चाच्युतम् ॥

তেওঁলোকৰ গতি নাৰায়ণ বুলি কোৱা হৈছে; ইয়াত কোন বিধি স্মৃত হৈছে? যিসকলে সক্তু (ভাজা শস্যৰ গুঁড়া) খাই অচ্যুতৰ শৰণ লয়।

Verse 44

तेषां तु का गतिर् देव तव कर्मपरायणाः ॥ शिरसा दीपकं कृत्वा येऽभिगच्छन्ति केशवम् ॥

হে দেৱ! তোমাৰ কৰ্ম-বিধিত পৰায়ণ যিসকল ভক্তে মূৰত দীপক ৰাখি কেশৱৰ ওচৰলৈ যায়, তেওঁলোকৰ গতি কি?

Verse 45

ते गतिं कां प्रपद्यन्ते तव चिन्तापरायणाः ॥ अश्माशनं व्रतं कृत्वा ये प्रपद्यन्ति नित्यशः ॥

যিসকলে সদায় তোমাৰ চিন্তাত পৰায়ণ আৰু অশ্মাশন-ব্ৰত (শিলাৰ ওপৰত ভোজন/শিলা ভক্ষণ) গ্ৰহণ কৰি নিত্য শৰণ লয়, তেওঁলোকে কোন গতি লাভ কৰে?

Verse 46

तेषां तु का गतिर् देव तव भक्तिपरायणाः ॥ भक्षयित्वा तु दूर्वां ये प्रपद्यन्ते मनीषिणः ॥

হে দেৱ! তোমাৰ ভক্তিত পৰায়ণ সেই মনীষীসকল, যিসকলে দূৰ্বা ঘাঁহ ভক্ষণ কৰি শৰণ লয়, তেওঁলোকৰ গতি কি?

Verse 47

तेषां तु का गतिर् देव स्वधर्मगुणचारिणः ॥ जानुभ्यां प्रतिपद्यन्ते तव प्रीत्या च माधव ॥

হে দেৱ! যিসকলে নিজৰ ধৰ্ম আৰু গুণ অনুসৰি আচৰণ কৰে, আৰু হে মাধৱ! তোমাৰ প্ৰীতিত জানুৰে ভৰ দি আগবাঢ়ে—তেওঁলোকৰ গতি (পৰম গন্তব্য) কি?

Verse 48

तेषां तु का गतिर् देव तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ उत्तानशयनं कृत्वा धारयन्ति हि दीपिकाम् ॥

হে দেৱ! মই সুধিছোঁ—মোক কওক, যিসকলে চিত হৈ শুই (উত্তান শয়ন কৰি) সঁচাকৈ এটা সৰু দীপিকা ধৰি থাকে, তেওঁলোকৰ গতি কি?

Verse 49

ते यान्ति कां गतिं देव कथ्यते या च शाश्वती ॥ जानुभ्यां दीपकं कृत्वा केशवाय प्रपद्यते ॥

হে দেৱ! তেওঁলোকে কোন গতি লাভ কৰে—যি শাশ্বত বুলি কোৱা হয়—যিসকলে জানুৰে ভৰ দি দীপ অৰ্ঘ্য কৰি কেশৱৰ শৰণ লয়?

Verse 50

तेषां तु का गतिर् देव कथ्यते चैव शाश्वती ॥ अवाङ्मुखस्तु भूत्वा वै यः प्रपद्येज्जनार्द्दनम् ॥

হে দেৱ! সেই ব্যক্তিৰ গতি কি—যি শাশ্বত বুলি কোৱা হয়—যি উল্টোমুখ (অৱাঙ্মুখ) হৈ জনাৰ্দনৰ শৰণ লয়?

Verse 51

भगवन् का गतिस्तस्य अवाक्शिरसि शायिनः ॥ पुत्रदारगृहं चैव मुक्त्वा योऽनुप्रपद्यते ॥

হে ভগৱান! যি মূৰ তললৈ কৰি শুই থাকে, আৰু যি পুত্ৰ, পত্নী আৰু গৃহ ত্যাগ কৰি অনুসৰণ কৰি শৰণ লয়—তাৰ গতি কি?

Verse 52

का गतिस्तस्य सिद्धा तु कथयस्व सुरोत्तम ॥ भाषितोऽसि मया ह्येवं सर्वलोकसुखावहम्

হে দেৱশ্ৰেষ্ঠ! মোক কোৱা—সেই সিদ্ধ পুৰুষৰ নিশ্চিত গতি কি? কিয়নো মই তোমাক এইদৰে সম্বোধন কৰিছোঁ, যি সকলো লোকৰ কল্যাণ আৰু সুখবাহক।

Verse 53

गमनागमनं चैव त्वत्प्रसन्नेन माधव ॥ त्वं ज्ञाता त्वं पिता चैव सर्वधर्मविनिश्चयः

হে মাধৱ! গমন আৰু আগমনো তোমাৰ প্ৰসন্ন কৃপাৰ ওপৰতেই নিৰ্ভৰ কৰে। তুমি জ্ঞাতা, তুমি পিতাও; সকলো ধৰ্মৰ নিৰ্ণয়ৰ চূড়ান্ত অধিকাৰী তুমি।

Verse 54

भस्माकुलेषु निक्षिप्य कथं चाग्नौ प्रपद्यते ॥ कां गतिं प्रतिपद्यन्ते त्वद्भक्ता जलमास्थिताः

যদি কাকো ভস্মৰ ঢিপৰ মাজত থোৱা হয়, তেন্তে সি অগ্নি (ক্ৰিয়া)ত কেনেকৈ প্ৰৱেশ কৰে? আৰু তোমাৰ ভক্তসকল জলত প্ৰৱেশ কৰিলে কোন গতি লাভ কৰে?

Verse 55

त्वत्क्षेत्रसंस्थितो वापि तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ॥ स्मरण पुत्र ते कृष्ण यैस्तु नाम प्रकीर्त्यते

অথবা যদি কোনোবাই তোমাৰ ক্ষেত্ৰ (পবিত্ৰ ধাম)ত অৱস্থিত থাকে, তেন্তে মোৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিয়া। হে কৃষ্ণ, হে পুত্ৰ! যিসকলে স্মৰণেৰে তোমাৰ নাম কীৰ্তন কৰে, তেওঁলোকৰ ফল কি?

Verse 56

नमो नारायणेत्युक्त्वा तेषां वै का गतिर्भवेत् ॥ उद्यतेष्वपि शस्त्रेषु हन्यमाना रणे नराः

‘নমো নারায়ণ’ বুলি উচ্চাৰণ কৰি, তেওঁলোকৰ গতি নিশ্চয় কি হ’ব? অস্ত্ৰ উঠিলেও, ৰণত নিহত হোৱা মানুহসকল…

Verse 57

नामप्रकीर्तनात्तेषां कीदृशी तु गतिर्भवेत् ॥ अहं शिष्या च दासी च तव भक्त्या व्यवस्थिताः

তেওঁলোকৰ নাম-প্ৰকীৰ্তনৰ দ্বাৰা তেওঁলোকৰ কিদৰে গতি লাভ হ’ব? মই তোমাৰ ভক্তিত সুপ্ৰতিষ্ঠিত, তোমাৰ শিষ্যা আৰু দাসী দুয়ো।

Verse 58

रहस्यं धर्मसंयुक्तं तन्ममाचक्ष्व माधव ॥ एवं तत्परमं गुह्यं मम प्रीत्या जगद्गुरो

হে মাধৱ, ধৰ্ম-সংযুক্ত সেই ৰহস্য মোক কহা। হে জগদ্গুৰু, মোৰ প্ৰীতিৰ বাবে সেই পৰম গুহ্য তত্ত্ব এইদৰে প্ৰকাশ কৰা।

Verse 59

एवं हि धार्यमाणा सा पृथिवी सागरान्विता ॥ वर्षाणां च सहस्रं हि वज्रदंष्ट्रेण साधुना

এইদৰে সাগৰসমেত সেই পৃথিৱী ধাৰণ কৰা হৈছিল; আৰু বজ্ৰ-সদৃশ দন্তযুক্ত সেই সাধুৱে সহস্ৰ বছৰ ধৰি (তাক) বহন কৰিছিল।

Verse 60

वसन्ते कीदृशं कर्म ग्रीष्मे किं कर्म कारयेत् ॥ प्रावृट्काले च किं कर्म वर्षान्ते किञ्च कारयेत्

বসন্তত কিদৰে কৰ্ম কৰিব লাগে? গ্ৰীষ্মত কোন কৰ্ম কৰাব লাগে? আৰু বৰ্ষাকালত কোন কৰ্ম, আৰু বৰ্ষাৰ অন্তত কি কৰাব লাগে?

Verse 61

कानि कर्म्माणि कुर्वीत तव भक्तस्य भोजनात् ॥ यस्तु तं प्रापणं देव न च दोषप्रसादिकम्

তোমাৰ ভক্তৰ ভোজন (বা অন্ন-অৰ্পণ) সম্পৰ্কে কোন কোন কৰ্ম কৰিব লাগে? কিন্তু যি কোনো, হে দেৱ, সেই ‘প্ৰাপণ’ কৰে—সেয়া দোষ বা প্ৰসাদনাৰ সৈতে সংযুক্ত নহয়।

Verse 62

कां गतिं ते प्रपद्यन्ते तव कर्मपरायणाः ॥ तव क्षेत्रेषु वैकुण्ठ ये तु प्राणान्विमुञ्चते

হে বৈকুণ্ঠ! তোমাৰ কৰ্মত পৰায়ণ ভক্তসকলে কোন গতি লাভ কৰে? আৰু তোমাৰ পবিত্ৰ ক্ষেত্ৰসমূহত যিসকলে প্ৰাণ ত্যাগ কৰে, তেওঁলোকৰ অৱস্থা কি হয়?

Verse 63

तेषां तु का गतिर् देव शिरसा दीपधारणात् ॥ ये हि नित्यं पयः पीत्वा तव चिन्ताव्यवस्थिताः

হে দেৱ! শিৰত দীপ ধাৰণ কৰাৰ ফলত তেওঁলোকৰ কোন গতি হয়?—যিসকলে নিত্য দুধ পান কৰি তোমাৰ চিন্তা-ধ্যানত স্থিত থাকে।

Verse 64

अतस्त्वयैव वक्तव्यो योगसाङ्ख्यविनिश्चयः ॥ त्वां भजंश्च गते जीवे मधुपर्कसमन्वितम्

সেয়ে, যোগ আৰু সাংখ্যৰ স্থিৰ সিদ্ধান্ত তুমিয়েই ক’ব লাগিব। আৰু যেতিয়া জীৱৰ প্ৰাণ গুচে, তেতিয়া যি তোমাক ভজে—মধুপৰ্ক বিধানসহ—সেইজন উক্ত ফল লাভ কৰে।

Verse 65

केषु द्रव्येषु संयुक्तं मधुपर्कं प्रदीयते ॥ के तु कर्मगुणास्तस्य मधुपर्कस्य माधव

হে মাধৱ! মধুপৰ্ক কোন কোন দ্ৰব্যৰ সৈতে সংযুক্ত কৰি অৰ্পণ কৰা হয়? আৰু সেই মধুপৰ্কৰ কৰ্মফল আৰু গুণসমূহ কি?