Adhyaya 101: The Eulogy and Procedure of the ‘Rasadhenu’ (Sugarcane-Juice Cow) Donation
Rasadhenu-dāna-māhātmya
Ritual-Manual (Dāna-vidhi and Phalaśruti)
ৱৰাহ–পৃথিৱীৰ উপদেশমূলক পৰিৱেশত এই অধ্যায়ত হোতৃয়ে ৰজাক ৰসধেনু-দানৰ বিধি বৰ্ণনা কৰে। ইক্ষু-ৰস (আখৰ ৰস) ভৰা ঘটক কেন্দ্ৰ কৰি নানা দ্ৰব্যেৰে গাই আৰু অনুপাতীয় বাছুৰ গঢ়া, সোণালী শিং, ঘী-ভৰা থন, চেনিৰ মুখ-জিভা, ফল-সদৃশ দাঁত, তামাৰ পিঠি, মুক্তা-সদৃশ চকু আদি অলংকাৰ, লগতে দিশানুসাৰে দীপ আৰু চাৰিটা তিল-পাত্ৰ স্থাপন কৰাৰ নিৰ্দেশ আছে। সম্পূৰ্ণ ৰসধেনু শ্ৰোত্ৰিয় গৃহস্থ ব্ৰাহ্মণ (কুটুম্বিন)ক দান, দাতা-গ্ৰহীতাৰ উপবাস-নিয়ম, আৰু ফলশ্ৰুতিত পাপশুদ্ধি আৰু উচ্চলোক-প্ৰাপ্তিৰ কথা কোৱা হৈছে, যাৰ দ্বাৰা ধৰ্মীয় শৃঙ্খলা ৰক্ষাৰ ইঙ্গিত মেলে।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 101
Verse 1
अथ रसधेनुदानमाहात्म्यम् ॥ होतॊवाच ॥ रसधेनुविधानं ते कथयामि समासतः ॥ अनु्लिप्ते महीपृष्ठे कृष्णाजिनकुशास्तरे
এতিয়া ৰসধেনু-দানৰ মাহাত্ম্য বৰ্ণনা কৰা হৈছে। হোতৃ ক’লে: ‘মই তোমাক সংক্ষেপে ৰসধেনুৰ বিধান কওঁ—লেপা-সজোৱা ভূমিত, কৃষ্ণাজিন (ক’লা হৰিণৰ ছাল) আৰু কুশা ঘাঁহৰ আসনত।’
Verse 2
रसस्य तु घटं राजन् सम्पूर्णं त्वैक्षवस्य तु ॥ तद्वत्ससङ्कल्पयेत्प्राज्ञश्चतुर्थांशेन वत्सकम् ॥
হে ৰাজন, ইক্ষুৰসে সম্পূৰ্ণ ভৰ্তি এটা ঘট প্ৰস্তুত কৰিব লাগে; আৰু প্ৰাজ্ঞ পুৰুষে সেই মাপৰ চতুৰ্থাংশ লৈ তদনুৰূপ এটা বাছুৰো গঢ়িব লাগে।
Verse 3
तुरीयांशेन वत्सं तु तत्पार्श्वे स्थापयेत्सुधीः ॥ इक्षुदण्डमयाः पादा रजतस्य खुरैर्युताः ॥
চতুৰ্থাংশ মাপে বাছুৰটোক তাৰ কাষতে স্থাপন কৰিব লাগে; তাৰ পা ইক্ষুদণ্ডেৰে গঢ়া হ’ব আৰু খুৰ ৰজতেৰে সংযুক্ত হ’ব।
Verse 4
एवं कार्या रसैर्धेनुरिक्षुपादसमन्विता ।
এইদৰে ৰসেৰে ‘ৰস-ধেনু’ গঢ়িব লাগে, যি ইক্ষুপাদেৰে সংযুক্ত।
Verse 5
सुवर्णशृङ्गाभरणा वस्त्रपुच्छा घृतस्तनी ॥ पुष्पकम्बलसंयुक्ता शर्करामुखजिह्वका ॥
সোনাৰ শিং-অলংকাৰৰে সজ্জিত, বস্ত্ৰৰ পুচ্ছযুক্ত, ঘৃতৰ স্তনযুক্ত হ’ব; ফুলৰ কম্বল সংযুক্ত হ’ব আৰু শর্কৰাৰ মুখ-জিহ্বাযুক্ত হ’ব।
Verse 6
दन्ताः फलमयास्तस्याः पृष्ठं ताम्रमयं शुभम् ॥ पुष्परोमां तु राजेन्द्र मुक्ताफलकृतेक्षणाम् ॥
তাৰ দাঁত ফলময় হ’ব, আৰু তাৰ শুভ পিঠ তাম্ৰময় হ’ব। হে ৰাজেন্দ্ৰ, তাৰ ‘ৰোম’ ফুলময় হ’ব আৰু চকু মুক্তাৰে গঢ়া হ’ব।
Verse 7
सप्तव्रीहिसमायुक्तां चतुर्दिक्षु च दीपिताम् ॥ सर्वोपस्करसयुक्तां सर्वगन्धादिवासिताम् ॥
ইয়াক সাত প্ৰকাৰ ধান্য/চাউলৰ সৈতে সংযুক্ত কৰি, চাৰিও দিশত দীপ্ত কৰি ৰাখিব; সকলো প্ৰয়োজনীয় উপকৰণেৰে সজ্জিত কৰি, সকলো সুগন্ধি আদিৰে সুবাসিত কৰিব।
Verse 8
चत्वारि तिलपात्राणि चतुर्दिक्षु निवेशयेत् ॥ सर्वलक्षणयुक्ताय श्रोत्रियाय कुटुम्बिने ॥
চাৰিও দিশত তিলৰ চাৰি পাত্ৰ স্থাপন কৰিব; আৰু সকলো লক্ষণেৰে যুক্ত শ্ৰোত্ৰিয় গৃহস্থক (দান) দিব।
Verse 9
रसधेनुः प्रदातव्या स्वर्गकामेन नित्यदा ॥ दाता स्वर्गमवाप्नोति सर्वपापविवर्जितः ॥
স্বৰ্গ কামনা কৰা ব্যক্তিয়ে সদায় ৰসধেনুৰ দান কৰিব লাগে; দাতা সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ স্বৰ্গ লাভ কৰে।
Verse 10
दीयमानां तु पश्यन्ति ते च यान्ति परां गतिम् ॥ धेनुं च पूजयित्वाग्रे गन्धधूपस्रगादिभिः ॥
ইয়াক দান দিয়া থকা সময়ত যিসকলে দেখে, তেওঁলোকেও পৰম গতি লাভ কৰে। আৰু আগতে গন্ধ, ধূপ, মালা আদি দি ধেনুটিক পূজা কৰি,
Verse 11
पूर्वोक्तैरेव मन्त्रैस्तु ततस्तां प्रार्थयेत्सुधीः ॥ प्रार्थनापूर्वकं भक्त्या द्विजाग्र्याय निवेदयेत् ॥
তাৰ পাছত বুদ্ধিমান জনে পূৰ্বে কোৱা মন্ত্ৰসমূহেই ব্যৱহাৰ কৰি, অনুৰোধসহ প্ৰাৰ্থনা কৰিব; আৰু প্ৰাৰ্থনাপূৰ্বক ভক্তিৰে শ্ৰেষ্ঠ দ্বিজ (ব্ৰাহ্মণ)ক নিবেদন কৰিব।
Verse 12
दशपूर्वान्परांश्चैव आत्मानं चैकविंशकम् ॥ प्रापयेत्परमं स्थानं स्वर्गान्नावर्त्तते पुनः ॥
সেয়ে দহজন পূৰ্বপুৰুষক আৰু পৰৱৰ্তীসকলকো, নিজকে একবিংশজন কৰি, পৰম ধামলৈ উপনীত কৰায়; স্বৰ্গ লাভ কৰি পুনৰ ঘূৰি নাহে।
Verse 13
एषा ते कथिता राजन् रसधेनुरनुत्तमा ॥ ददस्व च महाराज परं स्थानमवाप्नुहि ॥
হে ৰাজন, তোমাক এই অনুত্তম ‘ৰসধেনু’ বৰ্ণনা কৰা হ’ল। হে মহাৰাজ, ই দান কৰা আৰু পৰম ধাম লাভ কৰা।
Verse 14
य इदं पठते नित्यं शृणुयादथ भक्तितः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते ॥
যি এইটো নিত্য পাঠ কৰে বা ভক্তিভাৱে শুনে, সি সকলো পাপৰ পৰা মুক্ত হৈ বিষ্ণুলোকত মহিমান্বিত হয়।
Verse 15
दाता च ग्राहकश्चैव एककालमभोजनः ॥ सोमपानफलं तस्य सर्वत्र तु फलं भवेत् ॥
দাতা আৰু গ্ৰাহক দুয়ো, একবাৰ আহাৰ নকৰাকৈ উপবাস পালন কৰিলে, সেই কৰ্মৰ বাবে সোমপানৰ ফল লাভ কৰে; সঁচাকৈয়ে সকলো ক্ষেত্ৰতে তাৰ ফল হয়।
Frequently Asked Questions
The passage frames disciplined giving (dāna) to a qualified recipient as a mechanism for moral self-regulation and social order: the text instructs constructing a ritually specified gift (rasadhenu) and offering it with reverence, presenting donation as a purificatory act (pāpa-vivarjana) that reinforces dharmic conduct.
No tithi, lunar month, nakṣatra, or seasonal marker is specified in the excerpt. The only timing-related observance stated is ekakāla-amabhojana (single-time eating/fasting) for both donor and recipient.
While it does not explicitly discuss ecology, the adhyāya implicitly links terrestrial stability (Pṛthivī’s well-being in the broader Varāha–Pṛthivī frame) to dharmic resource circulation: agricultural products (ikṣu-rasa, ghṛta, tila, phala, puṣpa, gandha) are ritualized and redistributed through regulated gifting, portraying orderly consumption and offering as a form of maintaining social-terrestrial equilibrium.
No genealogies or named historical lineages appear here. The only culturally specific roles invoked are the hotṛ (Vedic ritual priest) as narrator and a rājan (king) as addressee, with the intended recipient defined as a śrotriya kuṭumbin (learned brāhmaṇa householder).
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.