Verse 40
Yogatattva
नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् । तत्रोपविश्य मेधावी पद्मासनसमन्वितः ॥
ऋजुकायः प्राञ्जलिश्च प्रणमेदिष्टदेवताम् । ततो दक्षिणहस्तस्य अङ्गुष्ठेनैव पिङ्गलाम् ॥
निरुध्य पूरयेद्वायुमिडया तु शनैः शनैः । यथाशक्त्यविरोधेन ततः कुर्याच्च कुम्भकम् ॥
पुनस्त्यजेत्पिङ्गलया शनैरेव न वेगतः । पुनः पिङ्गलयापूर्य पूरयेदुदरं शनैः ॥
धारयित्वा यथाशक्ति रेचयेदिडया शनैः । यया त्यजेत्तयापूर्य धारयेदविरोधतः ॥
जानु प्रदक्षिणीकृत्य न द्रुतं न विलम्बितम् । अङ्गुलिस्फोटनं कुर्यात्सा मात्रा परिगीयते ॥
न । अति-उच्छ्रितम् । न । अति-नीचम् । चैल-अजिन-कुश-उत्तरम् । तत्र । उपविश्य । मेधावी । पद्मासन-समन्वितः ॥
ऋजु-कायः । प्राञ्जलिः । च । प्रणमेत् । इष्ट-देवताम् । ततः । दक्षिण-हस्तस्य । अङ्गुष्ठेन । एव । पिङ्गलाम् ॥
निरुध्य । पूरयेत् । वायुम् । इडया । तु । शनैः शनैः । यथा-शक्ति । अविरोधेन । ततः । कुर्यात् । च । कुम्भकम् ॥
पुनः । त्यजेत् । पिङ्गलया । शनैः । एव । न । वेगतः । पुनः । पिङ्गलया । पूर्य । पूरयेत् । उदरम् । शनैः ॥
धारयित्वा । यथा-शक्ति । रेचयेत् । इडया । शनैः । यया । त्यजेत् । तया । पूर्य । धारयेत् । अविरोधतः ॥
जानु । प्रदक्षिणी-कृत्य । न । द्रुतम् । न । विलम्बितम् । अङ्गुलि-स्फोटनम् । कुर्यात् । सा । मात्रा । परिगीयते ॥
nātyucchritaṃ nātinīcaṃ cailājinakuśottaram | tatropaviśya medhāvī padmāsanasamanvitaḥ ||
ṛjukāyaḥ prāñjaliś ca praṇamed iṣṭadevatām | tato dakṣiṇahastasya aṅguṣṭhenaiva piṅgalām ||
nirudhya pūrayed vāyum iḍayā tu śanaiḥ śanaiḥ | yathāśaktyavirodhena tataḥ kuryāc ca kumbhakam ||
punas tyajet piṅgalayā śanaireva na vegataḥ | punaḥ piṅgalayāpūrya pūrayed udaraṃ śanaiḥ ||
dhārayitvā yathāśakti recayed iḍayā śanaiḥ | yayā tyajet tayā pūrya dhārayed avirodhataḥ ||
jānu pradakṣiṇīkṛtya na drutaṃ na vilambitam | aṅgulisphoṭanaṃ kuryāt sā mātrā parigīyate ||
অতি উচ্চও নহয়, অতি নীচও নহয়—এনে আসন স্থাপন কৰি, তাৰ ওপৰত বস্ত্ৰ, অজিন (মৃগচর্ম) আৰু কুশ ঘাঁহ পাতি, বুদ্ধিমান সাধকে পদ্মাসনত তাত বহিব। দেহ ঋজু কৰি, হাত জোৰ কৰি ইষ্টদেৱতাক প্ৰণাম কৰিব। তাৰ পাছত সোঁহাতৰ অঙ্গুষ্ঠে পিঙ্গলা নাড়ী/নাসিকা ৰোধ কৰি, ইডা পথে ধীৰে ধীৰে প্ৰাণ পূৰণ কৰিব। শক্তি অনুসাৰে, কোনো টান নধৰি কুম্ভক কৰিব। পুনৰ পিঙ্গলা পথে ধীৰে, বেগে নহয়, শ্বাস ত্যাগ কৰিব। আকৌ পিঙ্গলা পথে শ্বাস লৈ ধীৰে ধীৰে উদৰ পূৰণ কৰি, শক্তি অনুসাৰে ধাৰণ কৰি ইডা পথে ধীৰে ৰেচন কৰিব। যি নাসিকাৰে ৰেচন কৰে, সেই নাসিকাৰে পুৰক কৰি, অবৰোধ নকৰাকৈ ধাৰণ কৰিব। জানুক সোঁফালে পৰিক্ৰমাৰ দৰে—ন দ্ৰুত ন বিলম্বিত—চলুৱাই, আঙুলিৰ স্ফোটন কৰিব; তাক এক ‘মাত্রা’ (কালমান) বুলি কোৱা হয়।
On a seat that is neither too high nor too low, with cloth, antelope-skin, and kuśa-grass placed on top, the intelligent one should sit there, endowed with padmāsana. With body upright and hands joined, he should bow to the chosen deity. Then, with the thumb of the right hand, having restrained the piṅgalā (nostril/channel), he should slowly fill the breath through iḍā. Then, without strain and according to capacity, he should perform retention (kumbhaka). Again he should exhale through piṅgalā, slowly and not forcefully. Again, having filled through piṅgalā, he should slowly fill the abdomen; having retained according to capacity, he should slowly exhale through iḍā. By whichever (nostril) he exhales, by that he should inhale, and retain without strain. Having made the knee a (rightward) circumambulation—neither quickly nor slowly—he should snap the fingers; that is said to be one mātrā (unit of time).