Verse 35
Yogatattva
नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् । तत्रोपविश्य मेधावी पद्मासनसमन्वितः ॥
ऋजुकायः प्राञ्जलिश्च प्रणमेदिष्टदेवताम् । ततो दक्षिणहस्तस्य अङ्गुष्ठेनैव पिङ्गलाम् ॥
निरुध्य पूरयेद्वायुमिडया तु शनैः शनैः । यथाशक्त्यविरोधेन ततः कुर्याच्च कुम्भकम् ॥
पुनस्त्यजेत्पिङ्गलया शनैरेव न वेगतः । पुनः पिङ्गलयापूर्य पूरयेदुदरं शनैः ॥
धारयित्वा यथाशक्ति रेचयेदिडया शनैः । यया त्यजेत्तयापूर्य धारयेदविरोधतः ॥
जानु प्रदक्षिणीकृत्य न द्रुतं न विलम्बितम् । अङ्गुलिस्फोटनं कुर्यात्सा मात्रा परिगीयते ॥३५–४०॥
न । अत्युच्छ्रितम् । न । अतिनीचम् । चैल-अजिन-कुश-उत्तरम् ।
तत्र । उपविश्य । मेधावी । पद्मासन-समन्वितः ।
ऋजु-कायः । प्राञ्जलिः च । प्रणमेत् । इष्ट-देवताम् ।
ततः । दक्षिण-हस्तस्य । अङ्गुष्ठेन एव । पिङ्गलाम् ।
निरुध्य । पूरयेत् । वायुम् । इडया तु । शनैः शनैः ।
यथा-शक्ति । अविरोधेन । ततः । कुर्यात् च । कुम्भकम् ।
पुनः । त्यजेत् । पिङ्गलया । शनैः एव । न । वेगतः ।
पुनः । पिङ्गलया । पूर्य । पूरयेत् । उदरम् । शनैः ।
धारयित्वा । यथा-शक्ति । रेचयेत् । इडया । शनैः ।
यया । त्यजेत् । तया । पूर्य । धारयेत् । अविरोधतः ।
जानु । प्रदक्षिणी-कृत्य । न । द्रुतम् । न । विलम्बितम् ।
अङ्गुलि-स्फोटनम् । कुर्यात् । सा । मात्रा । परिगीयते ॥३५–४०॥
nātyucchritaṃ nātinīcaṃ cailājina-kuśottaram | tatropaviśya medhāvī padmāsana-samanvitaḥ ||
ṛjukāyaḥ prāñjaliś ca praṇamed iṣṭadevatām | tato dakṣiṇahastasya aṅguṣṭhenaiva piṅgalām ||
nirudhya pūrayed vāyum iḍayā tu śanaiḥ śanaiḥ | yathāśakty-avirodhena tataḥ kuryāc ca kumbhakam ||
punas tyajet piṅgalayā śanaireva na vegataḥ | punaḥ piṅgalayāpūrya pūrayed udaraṃ śanaiḥ ||
dhārayitvā yathāśakti recayed iḍayā śanaiḥ | yayā tyajet tayāpūrya dhārayed avirodhataḥ ||
jānu pradakṣiṇīkṛtya na drutaṃ na vilambitam | aṅgulisphoṭanaṃ kuryāt sā mātrā parigīyate ||35–40||
আসন ন অতিউচ্চ নহ’ব, ন অতিনীচ; ওপৰত বস্ত্ৰ, মৃগচৰ্ম আৰু কুশঘাঁহৰ স্তৰ থাকিব। তাত মেধাৱী সাধকে পদ্মাসনত বহি, দেহ ঋজু ৰাখি, হাত জোৰ কৰি ইষ্টদেৱতাক প্ৰণাম কৰিব। তাৰ পিছত সোঁহাতৰ অঙ্গুষ্ঠেৰে পিঙ্গলা নাসিকা নিৰোধ কৰি, ইড়া পথে ধীৰে ধীৰে প্ৰাণ পূৰণ কৰিব। যথাশক্তি, কোনো টান নধৰি, কুম্ভক কৰিব। পুনৰ পিঙ্গলা পথে ধীৰে, বেগেৰে নহয়, শ্বাস ত্যাগ কৰিব। আকৌ পিঙ্গলা পথে ধীৰে ধীৰে পূৰণ কৰি উদৰ ভৰাব। যথাশক্তি ধাৰণ কৰি, ইড়া পথে ধীৰে ৰেচন কৰিব। যি নাসিকাৰে ত্যাগ কৰে, সেই নাসিকাৰে পূৰণ কৰি, অবিৰোধে ধাৰণ কৰিব। জানুক সোঁফালে প্ৰদক্ষিণাৰ দৰে লয়বদ্ধ গণনাত ৰাখি, ন দ্ৰুত ন বিলম্বিত, আঙুলিৰ স্ফোটন কৰিব; তাক ‘মাত্রা’ বুলি কোৱা হয়।
[The seat should be] neither too high nor too low, with cloth, antelope-skin, and kuśa-grass as the upper layer. Sitting there, the intelligent one, endowed with padmāsana, with body upright and hands joined, should bow to the chosen deity. Then, with the thumb of the right hand, having restrained the piṅgalā [nostril], he should fill the breath through iḍā slowly, slowly. According to capacity, without strain, he should then perform retention (kumbhaka). Again he should exhale through piṅgalā slowly, not forcefully. Again, filling through piṅgalā, he should fill the abdomen slowly. Having retained according to capacity, he should exhale through iḍā slowly. By whichever [nostril] he exhales, by that he should inhale, and retain without strain. Having made the knee a ‘rightward circuit’ (i.e., keeping a steady rhythmic count), neither quickly nor slowly, he should snap the fingers; that is said to be a mātrā (unit of time).